Fata Morgana (1971)

Deze film is (denk ik) een aanrader voor de liefhebbers van de beelden uit Koyaanisqatsi (en de vervolgen hier op).

Het originele plan was om een Science Fiction film te maken maar toen Herzog in de woestijn aan het filmen was liet hij dat idee vallen en besloot een soort documentaire te maken, Herzog-style. In de openingsscene zien we meerdere keren een vliegtuig landen, keer op keer vanuit hetzelfde camera standpunt. Eerst denk je nog steeds hetzelfde shot te zien maar op den duur blijkt het toch niet zo te zijn. De toon is gelijk goed gezet. Vervolgens zien we een shot van de woestijn met aan de horizon een fata morgana met vervormde beelden van iets wat op een auto lijkt maar het kan ook net zo goed een kameel zijn.

De rest van de documentaire krijgen we veel hypnotiserende, apocalyptische aandoende shots te zien van eindeloze zandheuvels in de woestijn en zijn inwoners, zowel dood als levend. De documentaire bestaat uit drie 'delen' die geen echt overgangspunt hebben maar vooral verschillen wat betreft de voice-over en muziek. In het eerste deel (Creation) is er klassieke en tribal muziek afgewisseld door een voice-over van een Duitse vrouw die Mayaanse mythes met ons deelt. In het tweede deel (Paradise) is er vooral muziek van troubadour Leonard Cohen en vertel Herzog zelf het een en ander in de voor hem zo typische toon. In het laatste deel (The Golden Age) krijgen we o.a. een bizar koppel te zien dat ons verblijdt met een nogal vreemd deuntje op piano en drums en een duiker die in de weer is met een reuzenschildpad. Af en toe lijkt dit gedeelte nog het meest op een sketch van Jiskefet of Monty Python.

Bijzonder eigenzinnige documentaire waarin sommige scenes ook duidelijk door Herzog in scene zijn gezet. Wat hij daar precies mee wil zeggen is me niet altijd even duidelijk maar fascinerend is het zeker.

Derde gedeelte levert hilarische scènes op die niet zouden misstaan in een productie van David Lynch. Het verbaast mij eveneens niets dat deze veel onder de hippies in die periode zeer positief werd ontvangen.

Deze filmdocumentaire komt zo nu en dan pretentieus over en oogt meer te zijn dan dat het daadwerkelijk is. Een vergelijk met de filmdocumentaire Koyaanisqatsi zoals hier door "blabla" aangegeven is treffend maar ik zou het dan eerder bestempelen als een Koyaanisqatsi in wording maar meer ook niet.

Mooie beelden, toepasselijke muziek met in het derde gedeelte hilarische scènes maar zo nu en dan onsamenhangend en de voice over ietwat pretentieus wat betreft de inhoud.

3.5

Opmerkelijk stukje film. Ik las in het boekje van de Werner Herzog box dat de film een samenraapsel was die waren geschoten tijdens het maken van een andere film en Werner Herzog er in eerste instantie niet zo goed wist wat hij ermee aan moest. Verontrustend vind ik het stukje waarin een groepje jonge Afrikanen herhalen dat Blitzkrieg waanzin is... Is het een anti-oorlog statement? Waarom? Omdat de makers toevallig Duits zijn...

Deze Werner Herzog film komt op mij een beetje pretentieus over. Mijn insziens zijn het meer losse vergelijkende fragmenten, dan een geheel. Toch weet hij de kijker tot het einde te boeien met prachtige beelden en mooie muziek.

Ambitieus en vreemd. Wat onsamenhangend; ik weet niet of Herzog überhaupt een centraal thema in gedachten had, maar dat is dan aan mij voorbij gegaan. Een aantal beelden zijn wel erg memorabel, zoals de brandende olie-raffinaderijen aan de horizon, en de uitgedroogde koeienkarkassen in de woestijn. 3*

Fascinerend, maar wat onevenwichtig. Bij vlagen echt prachtig, zoals de eerste beelden van mensen in het eerste stuk. De mensen zijn hier gewoon een ander onderdeel van het landschap, net als de sporen die ze achterlaten. De stukken die wat al te nadrukkelijk buiten de lijn van de film zitten (vooral tegen het einde) zoals de wetenschapper met dat beest, de Duitser met die brief, dat muziekgroepje en de duiker hadden wat mij betreft weggelaten mogen worden,. Aan de teksten (naar het schijnt uit de Popol Vuh, een oud heilig boek van de Maya's) moest ik eerst wennen, maar integreerden langzaam met de film, gelukkig zonder dat ze er meteen betekenis aangaven.

3.5*

Yes!

Eindelijk eens een Herzog (mijn 13e) die helemaal overtuigt! Vrijwel onvergelijkbaar, hoewel The Angelic Conversation van Derek Jarman in de buurt komt (en Herzog was eerder). Herzog gebruikte in zijn film Kaspar Hauser al eens materiaal van Jarman en in de bio van Jarman staat dat hij Herzog bewonderde. Zou me niks verbazen. Sterker nog, 't Is wschl. gewoon waar

De vergelijking met die rotzooi van Reggio als Koyaanisqatsi kan ik totaal niet begrijpen. Herzog registreert en componeert het ritme van muziek bij beelden. Reggio pepert in, dramt en is ongeunanceerd. Herzog is hier in alles een tegenpool.

Er is nauwelijks te kiezen wat voor mij het beste stuk van de film was. Ik vond het stuk van de jongen met de kat heel fraai, maar ook met de buffelkarkassen, of de woestijnbeelden. En dan ineens Leonard Cohen en dan dat einde met dat echtpaar en plots gekkigheid met een schildpad.

Oneindig veel fraais gezien, maar vooral een film gezien: FILM. Heerlijk gewoon!

Werner Herzog heeft me al veel vreemds voorgeschoteld, dus ik ben het één en ander van hem gewend. En dan komt hij met Fata Morgana, een film die mythische teksten aan beelden van een verwoest Kameroen verbindt, die Leonard Cohen afwisselt met stukken van onder andere Couperin en die hallucinerende shots van verlaten woestijnen laat volgen door vreemde monologen. De film is slordig geschoten en gemonteerd, maar lijkt op sommige plekken totaal te kloppen.

Of ik het echt geweldig vond weet ik nog niet, op momenten kon ik er niets mee, op andere momenten was ik totaal gefascineerd en overdonderd. Soms bijna knullig, soms enerverend en groots. Het is in ieder geval wederom typisch Herzog en dat is absoluut positief.

Potverdikkie wat is Herzog toch een fijne cineast. Ik moet het weliswaar helaas eens zijn met de mensen hierboven die deze film van onevenwichtigheid betichten. De film lijkt af en toe echt zo'n beetje in elkaar te zijn geflanst. Vooral in het derde deel zien we fragmenten die van mij echt achterwege hadden mogen blijven (neem nou die lange scène met die varaan, of dat lekker subtiele shot met die schaterlachende dikkerd op ukulele ). Maar vooral het eerste gedeelte herbergt echt een schat aan prachtige beelden, zeer toepasselijk ondersteund door een lezing uit de Popol Vuh, het scheppingsverhaal van de Maya. De voordracht hiervan wordt verzorgd door Lotte Eisner, een filmcriticus die Herzog met deze film trouwens een mooie loer draaide. Het verhaal gaat dat Herzog eigenlijk niet eens van plan was deze 'delicate' film uit te brengen, en daarom heeft Eisner toen ze ter inzage een kopie had gekregen van hem, deze stiekem afgeleverd in Cannes ter vertoning.

Afijn, waar was ik? O ja, prachtige beelden dus, dat zal eenieder wel met me eens zijn. Verder wil ik toch echt ook nog even mijn petje afdoen voor alweer een fantastische soundtrack onder deze Herzog-film. Heeft-ie Florian Fricke en de jongens van Popol Vuh niet ingeschakeld om een stemmige score te leveren, dan stelt meneer Herzog zelf wel eens even een briljante playlist samen: Händel, Leonard Cohen, Mozart, Blind faith, Johnny Cash, Couperin en zowaar de alom vergeten Third ear band met hun lange Ghetto raga. De combinatie met de beelden is verbluffend.

Tenslotte zat er, na de dansende kippen en trommelende konijnen in Stroszek (die ik eerder vandaag zag), ook in deze film weer een werkelijk hilarisch stuk, namelijk die met dat geniale muziekduo. Ik heb echt even krom gelegen, vooral toen Herzog ze na twee toch niet al te korte scènes doodleuk nog een derde gunde.

Oogt als een documentaire en tegelijk een surrealistische fabel. Sommige sekwensen worden (te) vaak herhaald. Af en toe mooie plaatjes en leuke muziek. Maar het geheel liet mij onberoerd. Erg esoterisch, geen echt verhaal, in mijn ogen onevenwichtig en nogal pretententieus. Alleszins zeer experimenteel. Niet mijn smaak. Dan nog liever "Koyaanisqatsi".

Suggestie voor een 'double bill': eerst Fata Morgana, dan Chris Marker's 'Sans Soleil'

Tsja...Herzog weet zeker mooie beelden te schieten, maar het eerste deel met het scheppingsverhaal in de Maya-versie .... had die vertelster nou maar gewoon weggehaald.

We zien de hand van de mens in deze woestenij: olietanks, rafinaderijen, afval, maar ook een dorpje en een jongen met een schattige kat(?).

Tweede gedeelte bevalt beter: Leonard Cohen en de Sahara gaan goed samen en dan blijken er ook nog Duitsers rond te lopen...bijvoorbeeld de mijnheer die onderzoek doet naar varanen...en dan krijgen we nog een duo dat een lied speelt in een zaaltje: zij op de piano, hij op drums en met trompetgeluiden...oh nee hij zingt zowaar, al vervormt de versterker alles tot een soort trompetgeluid.

En dan hebben we nog de schildpadden-mijnheer in het zwembad en een Duitse (mevrouw Herzog?) die de kindjes Duits leert : "Blitzkrieg ist Wahnsinn".

Echt heel meeslepend of inspirerend vind ik het als geheel echter allemaal niet...aantal hele mooie scenes en een boel los zand en waarom lopen al die mensen met die motorbril op?

Met een paar wietjes achter de kiezen zal het misschien hele grote waarheden duiden, maar volgens mij was Herzog hier gewoon lekker aan het experimenteren met beeld en aan de montagetafel.

Werner Herzog's Koyaanisqatsi en Powaqatsi avant la lettre.

Het eerste deel is : De schepping.

Ik heb een Duitse versie van de film met Engelse ondertiteling. Die ondertiteling heb ik al snel uitgezet, want dat leidt alleen maar af van de beelden. Het Duitse commentaar voegt helaas echter ook niets toe. Alleen muziek en beelden zou een stuk beter geweest zijn. Want die beelden zijn vaak wel heel mooi. Er is helaas alleen te weinig beeldmateriaal, want verderop in het eerste deel wordt het een herhaling van zetten en lijkt het zelfs of hij uiteindelijk ook maar doorging met mindere kwaliteit b-materiaal.

Het tweede deel is : Het paradijs.

Daar komen er wat vaker mensen in beeld. Maar hier heeft hij nog minder interessant beeldmateriaal voorhanden. Als uiteindelijk zelfs de Duitse filmcrew gefilmd gaat worden begint het steeds meer op een vakantiefilmpje te lijken. Ook gaat hij in dit deel over van instrumentale muziek naar de vocale muziek van Leonard Cohen. En dat was voor mij geen goede keuze.

Het derde deel is : De gouden eeuw.

Dit deel slaat echt helemaal nergens meer op en doet alleen maar afbreuk aan de film. Volgens mij was dit alleen nog maar restmateriaal wat hij met alle geweld ook in de film wilde proppen en daar een vaag verhaal bij verzonnen heeft. Dit deel zou alleen geschikt zijn als extra op een dvd.

We zien onder andere een tweemans band met een vrouw op piano en een man die drumt en "zingt". Leuk als scene in een Aki Kaurismaki film maar hier slaat het echt nergens op.

Conclusie is dat het als film uiteindelijk niet veel voorstelt. Koyaanisqatsi en Powaqatsi zijn héél véél beter. Die films hebben visie. Werner Herzog had die visie in deze film nog niet. Ook is het wat dat betreft een bezwaar dat er maar in één deel van de wereld is gefilm. Het middenoosten (?). In ieder geval Afrika. Er zitten absoluut hele mooie beelden bij, maar op een gegeven moment heb je het wel gezien.

Het is wel leuk om te zien dat je al wel dingen in deze film herkent die Werner Herzog later in zijn films veel beter zou gaan doen. In die zin is de film dus wel leuk om de ontwikkeling van Werner Herzog door te maken.

Als ik de film nog eens ga bekijken zet ik alleen de beelden op en draai zelf mooie instrumentale muziek erbij. Dat is volgens mij de beste manier om met deze film om te gaan.

Herzog stelde dit samen uit matriaal dat hij in Afrika filmde. Laat ik dan ook even een berichtje samenstellen met matriaal uit bovenstaande berichten.

"onevenwichtig, onsamenhangend, pretentieus, enerverend

slaat echt helemaal nergens meer op

het geheel liet mij onberoerd"

_______________

Krijg toch de indruk dat velen dit slechts goed vinden omdat het van Herzog is. Als dit van een onbekend iemand was denk ik niet dat het zo positief zou zijn ontvangen.

Het begon echter allemaal heel goed met die vliegtuigen maar daarna verzande het totaal.

Naar het schijnt is dit het eerste deel van een SF/DOCU-trilogie waarvan ik eerst "Lektionen in Finsternis" zag, en die ik zeer goed vond en me niet onberoerd liet. Gelukkig, want had ik dit eerst bekeken zou ik die waarschijnlijk links hebben laten liggen.

Heb je beide films onlangs nog eens teruggezien? Juist Herzog's film is drammerig, prekerig en ongenuanceerd; kadavers bij een nederzetting tonen terwijl een vertelstem een scheppingsverhaal voordraagt waarin god de dieren schept en ons adviseert vreedzaam met die dieren om te gaan. Hoe hard wil je ons je standpunt dan inpeperen? En dan ook nog dat vreselijke tweede en derde deel van de film waarin Herzog ons met stukjes amateurtoneel inwrijft dat onze kolonisatiedrift niet zo best is. Zielige vertoning.

Inderdaad niet te vergelijken met Koyaanisqatsi want dat is een subtiel meesterwerk. Daar zit helemaal geen oordeel in.

Gelukkig is het eerste (en langste deel) van Fata Morgana goed genoeg om toch nog op een voldoende uit te komen. En Cohen is natuurlijk ook geen straf om te luisteren.