The Loneliness of the Long Distance Runner (1962)

Mooie film, prachtige titel. Typisch Brits, maar toch enigszins beïnvloed door Les Quatre Cent Coups van drie jaar eerder zo lijkt het. Maar dan met een veel Britser gevoel van klassentegenstellingen. Richardson heeft gevoel voor gezichtsuitdrukkingen. Fraaie rol van Courtenay.

Dikke 3.5*

Dit is de eerste officiële kitchen sink film die ik zie, maar hij heeft veel raakvlakken met films van het type dat Ken Loach en in mindere mate Mike Leigh later zou maken, om nog maar te zwijgen van Fish Tank een aantal jaren geleden. Dus een erg Britse kijk op klassenverschillen en een hoofdpersonage die door zijn afkomst praktisch in een kansloze situatie zit, zoals zijn vader voor hem, die meer geld opbracht door te sterven dan door te werken. Echter gaat het hier om een jonge man die wel degelijk een toekomst blijkt te hebben, want hij kan enorm hard rennen, wellicht op Olympisch niveau!

Dit klinkt als een Britse hardloopvariant op Rocky, maar het feit dat het Brits is en uit de jaren '60 komt (dit is ontegenzeggelijk een film van zijn tijd maakt wel veel verschil. Hoofdpersonen uit kitchen sink films werden van angry young men genoemd en dat is hier wel van toepassing. Tom Courtenay is fenomenaal in het overbrengen van de onderdrukte woede en minachting voor alles waarvan hij denkt dat het hem onderdrukt (wat zo'n beetje alles is). De spanning komt niet zozeer voort uit de vraag of hij het in zich heeft om uit zijn situatie te ontsnappen, want dit kan hij duidelijk wel, want hij heeft niet alleen razendsnelle benen, maar is ook duidelijk intelligenter dan zijn vermoedelijke opleidingsniveau. De vraag is dan ook meer of hij het karakter heeft om boven zichzelf uit te stijgen. En wat is dat eigenlijk, boven jezelf uitstijgen?

Wat mij zo aangreep aan deze film is hoe sterk het innerlijke conflict van Colin verbeeld werd en hoe zwaar, maar raak zijn dilemma is. Tijdens de laatste race wilde ik enerzijds dat hij als eerste de finish haalde om uit zijn armoedige bestaan te komen en om iedereen te bewijzen dat hij meer is dan dat ze van hem denken, terwijl ik anderzijds wilde dat hij de race opgaf, omdat de overwinning nooit echt hem kon toebehoren, ondanks dat hij al het werk deed. De film ziet dit conflict echter niet alleen in de race, maar in het leven in zijn geheel en zet vraagtekens bij in hoeverre ons leven wel van ons is. Een vraag waar Colin zich van bewust is, wat zich onder andere uit in zijn weigering werk te zoeken of in he verbranden en verbrassen van het geld dat van zijn vaders levensverzekering kwam. Nooit vooraf verwacht dat kitchen sink zulke existentialistische helden hadden. Colin is voor mij net zoveel een onuitstaanbare klootzak, een enorme sukkel als een grote held. Zo complex heb ik mijn hoofdpersonages het liefste. Het einde doet hem eer aan: die glimlach als hij beseft dat hij de wedstrijd en zijn kans in de wereld verloren heeft is even triomfantelijk als tragisch.

En de opbouw naar die glimlach is fantastisch, met een sterke afwisseling tussen grauw realisme, lyrische poëzie (de renscènes vooral; maar er zit ook een prachtig verstilt shot in van de moeder met het geld van de levensverzekering: het enige moment waarop ze menselijk wordt afgebeeld) en bijna ludieke momenten (persoonlijk vond ik de versnelde slapstick-achtige momenten met carnavaleske melodietjes juist erg passend). De invloed van de nouvelle vague is enorm, maar hier misschien wel meer op zijn plaats dan ooit. Zo'n revolutionaire beeldtaal past bij een revolutionair verhaal, zelfs al ziet de hoofdpersoon waarschijnlijk als enige wat de revolutie was en zal het niet veel impact hebben. Zoals gezegd is het wel echt iets van zijn tijd, maar het werkt voor mij nog altijd enorm sterk, vooral doordat het portret van Colin toch wel erg krachtig, maar ook genuanceerd is.

Minder genuanceerd is de rol van Michael Redgrave, de zwakke schakel in de film en de reden waarom ik niet voor de volle score ga. De manier waarop zijn personage eigenbelang representeert is zo plat als een dubbeltje. Zelfs na die kleine opstand in de eetzaal praat hij in een zaal tegen de jonge delinquenten over dat ze voor hem werken. Het lijkt me kansloos dat iemand met zo'n retoriek ooit zo'n positie had gekregen, laat staan dat hij daarmee de jongens rustig zou weten te krijgen. Zijn dialogen maken de centrale boodschap vaak te flauw en te makkelijk.

Maar verder is dit een prachtige film van een regisseur waarvan ik niet wist dat hij het in hem had. Van zijn laatste film, Blue Sky, kan ik weinig goeds zeggen en van zijn Oscarwinnaar, Tom Jones nog veel minder. Richardson heeft ook niet meer een echt goede reputatie geloof ik, al lijken zijn films van voor Tom Jones, waaronder deze, iets meer gewaardeerd te worden dan zijn latere werk. Ik ben in ieder geval benieuwd naar zijn andere bijdragen aan kitchen sink. Voor nu is dit een film die meer aandacht verdient!
4,5*

P.S.: Wat een prachtige titel!
En wat een afgrijselijke poster!

Uitstekende film over een jongen, die na een diefstal, terecht komt in een tuchthuis. Via flashbacks wordt verteld hoe zijn leven voor het tuchthuis was. Dit sociaal drama is op sommige momenten licht van toon en op andere momenten rauw. De film geeft het tijdsbeeld perfect neer en de montage tijdens de wedstrijd op het einde is sterk.