Il Giardino dei Finzi Contini (1970)

Merk in aan het einde pas dat hij van De Sica is..

en ik maar denken dat hij van Visconti was.

Beetje jammer.

Want hij kwam echt heel erg over als een typische Visconti. Waar in Il Gattopardo de adel er langzaam maar zeker achterkomt dat er in de nieuwe opkomst van communisme en fascisme geen tijd meer is voor hen en hun levensstijl is dat hier precies zo terug te vinden.

De Joodse aristocraten in deze film beseffen maar heel geleidelijk wat er allemaal gebeurt, elke week wordt hen een nieuw verbod opgelegd wat ze laconiek accepteren.

Zij hebben immers hun enorme tuin (zeg maar gerust park) achter hun landhuis, een veilige oase van rust, gefilmd in soft-tone tinten alsof het een David Hamilton softporno-droomfilmpje is.

Maar de realiteit komt bruut dichterbij.

Naar het einde toe wat zwaar en (vooral) erg treurig. Wat ook onvermijdelijk was natuurlijk.

Zeer tegenvallende De Sica, die met zijn neo-realistische films uit de jaren '40 veel meer indruk wist te maken.

Het soft-focus camerawerk doet inderdaad erg denken aan de soft-seks films van David Hamilton en werkt totaal niet, vind ik!

Acteerwerk is ook niet al te bijzonder.

1,5*

Hoewel het verhaal zich afspeelt zo'n 60 jaar geleden, is het thema nog steeds actueel. Niet De Sica's beste film, maar wel een ferme waarschuwing voor iedereen, die denkt dat hij de "boze buitenwereld" kan buitensluiten.

De Sica kende ik tot nu toe vooral van Ladri di Biciclette en Miracolo a Milano, twee films die vooral opvoelen door hun focus op arme personages en hun sentimentele maar oprechte passie voor hun hoofdpersonen. Il Giardino dei Finzi Contini is bijna het tegenovergestelde. De hoofdpersonen zijn rijk en de film is enorm afstandelijk waardoor het moeilijk is om met ze mee te leven, overigens een serieuze zwakte van de film. Had De Sica zijn compassie voor de mensheid, zo groot in het verleden, verloren of dacht hij gewoon dat een wat killere aanpak beter bij het verhaal paste? Ik denk niet dat warm sentiment a la Biciclette hier op zijn plaats was, maar het grootste probleem van Finzi Contini is dat het allemaal wel erg argeloos gebracht wordt.

Er worden hier vergelijkingen gemaakt met Luchino Visconti, maar die zie ik alleen op inhoudelijk vlak. In de jaren '70 was Visconti immers al lang en breed bezig met sterk gestileerde films maken, met veel aandacht voor aankleding en compositie. Dat is iets wat sterk mist in deze film. Het lijkt wel alsof De Sica nauwelijks heeft nagedacht over de cinematografie en de montage, die beiden wat rommelig zijn. Dat werkt in de latere scènes, als de joden definitief in de problemen komen, maar aangezien het tuin en het huis van de joodse familie duidelijk de illusie van een paradijs moeten wekken had het misschien beter ook zo gefilmd kunnen worden. De Sica komt niet verder dan soft-focus. Visconti zou uitgepakt hebben. Als de locatie mooi gefilmd zou worden dan zou de gedachte dat dit allemaal onvermijdelijk snel ten einde zal komen harder aankomen. Het is De Sica's zwakke behandeling van dit element en de afstand tot de personages die voorkomen dat Il Giardino de Finzi Contini het meesterwerk wordt dat er eigenlijk gewoon duidelijk in zit. In zijn tijd werd de film overigens als een soort wonder gezien, maar het verbaasd me niet helemaal dat er nu nog weinig over gepraat wordt.

En toch vind ik het een meer dan goede film, ondanks dat er lang niet uitgehaald wordt dat er in zit. Het verhaal is namelijk sterk en dat kan nauwelijks verprutst worden. De symboliek van de afgesloten tuin als afsluiting van de hardheid van het buitenleven ligt misschien wat al teveel voor de hand, maar de personages zijn sterk en hun ontwijkende karakters zijn goed geïllustreerd waardoor het allemaal prima werkt. Het personage Micol was zelfs buitengewoon krachtig en maakt de film eigenlijk. Zij heeft werkelijk alles buiten gesloten. Ze kijkt meestal vrolijk, maar we komen er al snel achter dat dit een act is. Ze durft niets van buiten binnen te laten, zelfs geen liefde, wat leidt tot een geweldig shot van haar achter doorzichtige gordijnen in het donker terwijl ze ziet dat Giorgio haar bespiedt. Moeilijk uit te leggen, maar dat shot raakte me. Dominique Sanda acteert geweldig. Dit moment en het toch wel ijzingwekkende (en zelfs gevoelige) einde zorgen ervoor dat de film mij niet onberoerd liet en leveren een halve ster extra op.
3,5*

Goede film, dat zeker, maar het kon me niet zo meeslepen als gehoopt, al levert De Sica hier verder wel vakwerk af.

Ik vond het in ieder geval een interessant verhaal. Er zijn zat verhalen over Joden die onderduiken en dat soort zaken, maar er waren natuurlijk ook Joden in de landen van de Nazi’s zelf. Hoge, rijke Joden die veel kennissen en vrienden hadden in de hogere kringen en dat soort Joden is het soort, waar het hier om gaat. Het is jammer dat de personages nogal afstandelijk overkomen. Een iets betere uitwerking op dat gebied, had deze film met gemak een topper kunnen maken. Dat neemt echter niet weg, dat het verder best boeiend is.

De rijke Joden hier wonnen op zo’n enorm landgoed, dat je soms haast zou vergeten dat er oorlog is. Aangezien ze niet meer op de tennisclub mogen komen gaan ze met vrienden gewoon tennissen op hun eigen tennisbaan en zo vormt hun omvangrijke tuin langzaam maar zeker steeds meer een uitvalsbasis voor steeds meer zaken waar ze niet meer mogen komen of geen recht op hebben. De tuin lijkt een soort van veiligheid te bieden, zo van dat ze alles af genomen kan worden, maar dat ze dan in ieder geval nog hun tuin hebben. Vooral dat laatste gevoel wordt sterk overgebracht op de kijker.

Maar het verstoppen voor de realiteit kan op een gegeven moment gewoon niet goed gaan. De personages zijn vrij goed neergezet en het acteerwerk is zelfs erg goed te noemen. Het is alleen jammer dat ik er uiteindelijk niet zo heel erg door geraakt werd, hoe hard het onvermijdelijke einde ook was.

3,5*

Een atypische film over de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. In plaats dat de film zich focust op de verschrikkingen, wordt een welgestelde Joodse familie geportretteerd, die zich heeft teruggetrokken op een enorm landhuis. Ik heb me niet gestoord aan de soft focus cameravoering, wel vond ik het beeld in de nachtopnames (en dat zijn er nogal wat) wel erg donker. De mooiste scene wordt voor het laatst bewaard, als de familie gescheiden van elkaar wordt opgesloten, en een tergend mooie klaagzang het einde van de film inluidt.

Het acteerwerk vond ik vrij sterk, met name van Micol en Giorgio, de film was soms wat schematisch en onduidelijk qua chronologie - af en toe een jaaraanduiding had niet misstaan. Ook duurde de film vrij kort, wat ik op zich geen enkel probleem vind, maar films van dit kaliber mogen best wat langer duren, de gebeurtenissen volgden elkaar wel erg snel op.

De winnaar van De Gouden Beer in 1971 is een vertelling over een groep Joodse vrienden in Italië vanaf eind jaren '30 tot begin jaren '40. Wanneer Joodse leden niet meer welkom zijn op hun tennisclub, besluit een aantal Joodse jongelui een eigen tennistoernooi te organiseren op het landgoed van de familie Finzi-Contini. Daar hoeven ze zich nauwelijks te bekommeren over het feit dat hun steeds meer rechten worden ontnomen en is het verleidelijk om de ogen te sluiten voor het naderende onheil.

Een boeiende vertelling, prachtig gefilmd in dromerig soft-focus om de droomwereld waarin de families leven te weerspiegelen. Bijzonder fraai is een scène waarin de familie een onheilspellend telefoontje krijgt terwijl het een liedje over de lessen van de Torah zingt. Het acteerwerk is echter erg wisselend, mede door storend zwakke dubbing, iets waar Italiaanse films uit die tijd helaas wel vaker aan leden.

Iemand het boek gelezen? Mij verbaast het vooral dat De Sica het blijkbaar nodig vond de plot te herschrijven. Zo blijft in Bassani’s roman de verhouding tussen Micòl en Malnate geheimzinnig, wat noodzakelijk is omdat de literaire trip zich vooral situeert rondom en doorheen de amoureuze koorts van Giorgio, met een onvermijdelijk oprukkend fascisme in de achtergrond.

De film keert deze verhoudingen schijnbaar om: 'Il Giardino dei Finzi Contini' lijkt in mindere mate te draaien om een aristocratie die zich uit voorzienigheid terug plooit op zichzelf, haar rijkdom en haar escapistisch sportief excuus vanuit het inzicht in wat onafwendbaar is – althans zo heb ik de Finzi-Contini’s begrepen aan de hand van Bassani. Afgezien daarvan voelt de film ook op basis van andere details als een lichtzinnige vereenvoudiging van het boek, en je kunt je als toeschouwer alleen maar afvragen: waarom?

Voor het overige: kitscherige soundtrack, rommelig-experimentele cameravoering, weinig esthetiek, storende dubbing, … Wat mij betreft kortom amper genietbaar.

Dames ’n heren: ’t boek lezen!

2,25*

Het sterke einde brengt de hele film in een ander perspectief, en dat wordt beloond met een 3,5*. Een portret van twee bevriende aristocratische Joodse families net voor de Tweede Oorlog en met het begin van de jodenvervolging dat meer en meer doordringt in het verhaal. Giorgio en Micol kennen elkaar al sinds hun jeugd; flashbacks tonen aan dat ze twee handen op één buik zijn en bestemd lijken voor elkaar. Nu ze studenten zijn, zou je denken dat een romance en een verloving onvermijdelijk zijn. Maar Micol is een erg intelligente jonge vrouw, en de reden waarom ze de romance afwijst is diep tragisch maar ook een teken van echte liefde. Zo offerde ze eigenlijk een relatie met Giorgio op om hem de kans op een gelukkiger toekomst te gunnen, goed inschattend dat het nazisme haar en haar familie alles zou afnemen... .

De eerste twintig minuten moest ik wel even doorbijten maar daarna vlot het allemaal wel. Ik ben ook geen fan van die "soft porno" stijl (heftige zooms op gezichten, wazige vaak overbelichte beelden) dus op visueel vlak een wat minder sterke van De Sica. De tuin van de Finzi-Contini is een plaats van leven in het begin, daarna wordt het een openluchtgevangenis waarin ze zich afsluiten van de buitenwereld en de realiteit liever vergeten, en hier begrijp ik best waarom anderen naar Visconti refereren.

Wilde ik al een tijdje zien, maar viel me uiteindelijk tegen. Aan het einde van zijn leven verfilmde DeSica een roman over een soort oase van rust in een Italie dat steeds verder vervalt in de tweede wereldoorlog. Daar kan een groep jonge mensen net doen alsof ze niet vervolgd worden en alles zo perfect is als de tuin. De film mist het evenwicht tussen liefdesverhaal enerzijds en grimmige achtergrond anderzijds en gaat nooit echt leven. Met name de liefde tussen Giorgio en Micol blijft nogal vlak. Naast die thema's probeert de film ook nog wat te doen met het grote klasseverschil tussen de twee geliefden, maar daarin is de film ook te oppervlakkig. Blijft vooral een film over waar mensen proberen een paradijselijke wereld in een hel te handhaven. Dat gaat natuurlijk niet goed en dat is best indrukwekkend Maar ik had meer gehoppt. Te meer omdat howel ik weet dat de reputatie van De Sica na midden jaren '50 per film erg uiteenloopt ik toch erg overtugende dingen zag.