Oliver Twist (1948)

Indrukwekkende en sfeervolle Oliver Twist verfilming. Gisteren heb ik Polanski's versie van de gelijknamige film gezien en daar was ik erg van onder de indruk, ook al is het verhaal zo bekend als wat en enorm veel verfilmd. Misschien was het wel een vergissing om eerst de versie van Roman Polanski te zien en daarna David Lean's versie omdat ik de hele tijd het gevoel had de film al eens gezien te hebben. Ik vond beide versies overigens ook wel aan elkaar gewaagd: beide films maken gebruik van 'echte' settings die enorm sfeervol ogen, het acteerwerk is een ietsje beter in Polanski's film maar het tempo is dan weer beter in David Lean's versie, het verhaal wordt in beide films goed neergezet, al kennen ze allebei een paar overbodige scènes, enz. enz. Naar mijn mening zijn ze allebei ongeveer wel even goed, al was Polanski's Oliver Twist net iets genietbaarder doordat het minder gedateerd aanvoelt allemaal.

3.5 sterren

Al de vierde verfilming die ik zie van Oliver Twist, dus op enig verrassingseffect kon deze versie bij mij al niet meer rekenen. Ook is dit niet de film die het verhaal het beste verteld, want het jaagt soms nogal door de vele ontwikkelingen heen, wat zo nu en dan een rommelige indruk maakt. Niettemin is dit toch de ultieme versie van het verhaal (al wil ik de stomme versie uit 1922 ook nog graag zien), bijna geheel door de sfeerschepping. Die zat ook al goed bij de versies van Reed en Polanski (laten we maar zwijgen om de animatiefilm van Disney), maar dit is toch duidelijk superieur. Fantastische sets, prachtige belichting en heerlijk karakteristieke koppen zorgden ervoor dat ik het 19e eeuwse Engeland bijna kon ruiken. Daarbij is dit een verhaal dat ik altijd al in mijn hoofd had zitten met zwart-witbeelden, ondanks dat de andere versies die ik zag allemaal in kleur waren. Ook bevat deze film de meest elegante vuist-tegen-de-camera ooit.

Verder is ook de cast geweldig. Oliver Twist is altijd bedoelt als een nietszeggend personage, maar John Howard Davies heeft een passend hulpeloze uitstraling die hem toch iets extra's geeft. Alec Guinness werd beschuldigt van antisemitisme door de manier waarop hij Fagin neerzette, maar het is een gelaagde performance. Robert Newton is niet zo'n enge Sykes als Oliver Reed in Oliver!, maar wel menselijker. En Francis L. Sullivan zit erin, als Mr. Bumble! Die acteur ken ik nog van Leans Great Expectations en zijn rol daarin is altijd het eerste waar ik aan denk als ik de naam Dickens hoor vallen. Sommige acteurs worden Shakespeareaans genoemd, maar er bestaan ook Dickensiaanse acteurs kennelijk en bij niemand lijkt dat zo te passen als Sullivan. Kay Walsh als Nancy vond ik wel wat minder helaas.

Nu ook eens op naar andere Dickensverfilmingen, want het is toch wel raar dat ik van die schrijver vier versies van Oliver Twist zag, en daarnaast alleen een Great Expectations. Er moet meer van die man te verfilmen zijn.

4*

Oliver Twist is een mooi verhaal en ik was dan ook benieuwd wat Lean ermee zou aanvangen. Opvallend dat veel verfilmingen dicht bij het boek blijven, veel boekverfilmingen durven wel eens af te wijken. Maar ook Lean gaat dicht bij Dickens en is zelfs trouw aan de originele tekeningen, al was Carol Reed dat ook wel. De film opent mooi met het stormweer waar de moeder van Oliver door gaat. De film kent de nodige drama en wordt vrij goed geacteerd. Lean maakt er een sterke film van, al gaat mijn voorkeur eerder naar de versie van Carol Reed die veel meer uit het verhaal haalt. Maar ondanks sterke verfilmingen van Carol Reed en Roman Polanski blijft ook de versie van Lean één die je gezien moet hebben en die niet mag vergeten worden.

David Lean heeft de klassieker van Charles Dickens op prachtige wijze naar een ander medium vertaald. Je wordt zo ondergedompeld in de sfeer van het oude Engeland dat je zou vergeten dat het grotendeels op geconstrueerde sets gemaakt is. In de beginscène met de zwangere vrouw in de gutsende regen beweegt een decor met geschilderde wolken. De achtervolging van Oliver Twist in Londen eindigt met een vuistslag in de camera, die in in een buggy voortgeduwd werd om het standpunt van de jongen te tonen. Het gebouw waar Fagin en de boefjes verblijven, is met vals perspectief gebouwd om het groter te doen lijken.

Mijn favoriete nevenpersonage is Nancy (Kay Walsh), omdat zij met een gewetensdilemma zit. Ze hoort bij de slechteriken, maar wil ook de bescherming van Oliver op zich nemen. Ook The Artful Dodger zit met zo'n dilemma. Zakken rollen en mensen schaduwen ligt hem wel, maar de moord op Nancy gaat hem te ver. Het minst interessante personage is misschien nog Oliver zelf. Hij is het onschuldige weesje te midden van een bonte boevenbende, degene wie het allemaal overkomt.

De climax rond Bill Sykes (Robert Newton) is goed opgebouwd. De moord op Nancy komt niet in beeld. In plaats daarvan zien we de reactie van z'n bulterriër Bull's Eye. Daarvoor hebben ze pluchen kat gebruikt. Na de moord blijkt de brutale schurk toch over een geweten te beschikken. De manier waarop hij aan z'n einde komt, levert een tweede massascène op en is trouw aan het boek. Robert Newton had naar het schijnt wel eens een glaasje te veel op, maar was geweldig in het spelen van sinistere nevenpersonages.

De strafste acteerprestatie komt toch van Alec Guinness, die een ferme transformatie onderging om Fagin te spelen. In de V.S. was er protest tegen het vermeende antisemitisme van de stereotype inhalige jood met de grote neus. Fagin is echter een heerlijk personage dat sympathie opwekt als een soort goochelaar en beschermheer van kansloze jongeren. Als het eropaan komt, blijkt hij wel degelijk een gewetenloze schurk.

Het is een aanklacht tegen sociaal onrecht en tegelijk een meeslepend, ontroerend en bij vlagen grappig verhaal. Het moet een unieke ervaring geweest zijn voor alle acteurs en crewleden om hieraan mee te werken.

Leans Great expectations van twee jaar eerder wordt dan wel genoemd als de beste Dickens-verfilming ooit, maar ik vind Oliver Twist eigenlijk net zo goed en misschien nog wel beter. De film is in ieder geval grimmiger, want waar we in Great expectations al vrij snel de opluchting hebben dat Pip verlost is van zijn botte zuster en dat hij daarna op eigen benen kan staan, blijft Oliver de hele tijd de speelbal van de ongure elementen om hem heen, en de korte periode waarin hij het geluk vindt (bij de man die zijn grootvader blijkt te zijn en diens lieve huishoudster) wordt vrijwel meteen gevolgd door een des te wreder "ontwaken" wanneer hij weer bij Fagin en diens bende verzeild raakt. Bovendien is daar het weerzinwekkende personage van Bill Sikes, een onaangename schurk die van Lean geen enkel sympathiek karaktertrekje meekrijgt en wiens moord op Molly ook zeventig jaar later nog een schokkende en naargeestige aangelegenheid is. (Wat daarbij ook niet helpt is dat ik stiekem nogal een zwak heb voor Kay Walsh.)
        Cameraman Guy Green won een Oscar voor Great expectations, maar eigenlijk had hij er voor déze film ook wel één mogen krijgen, want zijn opnames van al die doolhoven van trappen, vieze stenen muren, bizarre bruggetjes en achterafkamertjes compleet met schaduwen en grijstinten zijn indrukwekkend en uitzonderlijk fraai, uiteraard met dank aan het fantastische production-design van John Bryan. (Green zelf: "Oliver Twist I think is my best work as a cameraman.") En de openingssekwens zet de beroemde opening van Great expectations op het kerkhof wat mij betreft in de schaduw.

Laatste film voor dit jaar. Kortgeleden nog de musical uit de jaren '60 gezien en moet zeggen dat het narratief identiek hetzelfde is, maar dan wel een dik half uur korter door het weglaten van al die muziek. Eigenlijk vind ik deze film uit 1948 iets beter; het is een stuk rauwer en donkerder, al is de musical met zijn grote set pieces veel indrukwekkender om te zien. Maar ook hier sterk in beeld gebracht (zie bvb de stills op IMDB). Het Engeland van de jaren 1840 is beslist geen periode waarin ik zou willen leven. Armoede, sociaal onrecht (berechting van het kind), criminaliteit, gebrek aan hygiëne... Guinness had ik niet herkend als de dief Fagin. Zijn antisemitische uitbeelding kostte hem heel wat tegenwind van de Joodse gemeenschap. Ik kan er makkelijk inkomen dat dit als beste verfilming wordt aanzien.

Prachtige zwart wit verfilming , heel veel sfeer met een heel mooie zwart wit contrast , het verhaal is ook lekker vlot

met goed spel van vrijwel de hele cast .

De wat jongere versie moet ik nog zien maar deze is moeilijk te ovetreffen denk ik .

Visueel op momenten prachtig in contrastrijk zwart-wit - een verhaal als dit hoort ook niet in kleur maar moet ook wat ouderwets aanvoelen. Het begint al met de eerste shots en het onweer en slechte weer en pikzwarte takken op de voorgrond, maar ook bijvoorbeeld bij dat trappen beklimmen doet de camera goede dingen. En de hele film wel blijft dat soort momenten hebben. Leuk rolletje van Guinness en over de breedte wel aardig gespeeld maar ook duidelijk met acteerwerk van lang geleden dus echt helemaal meeleven lukte mij niet. Richting het eind weet de film daardoor net iets minder te boeien maar veel mag dat de pret niet drukken alleen een echte goede score komt er niet meer uit. 3,5*.

Een klassieke verfilming van David Lean van de klassieker Oliver Twist van Charles Dickens. Helaas vond ik het geen al te boeiende film. Oliver Twist is niet het meest interessante hoofdpersonage, de film moet het meer van karakters als Fagin hebben. Die wordt hier degelijk vertolkt door Alec Guinness. De zwart-witbeelden zorgen voor wat extra sfeer. Desondanks moest ik hier en daar wat moeite doen om mijn aandacht erbij te houden. Het verhaal weet niet de gehele speelduur te boeien. De rol van Monks in het geheel had ook net iets beter uitgewerkt kunnen worden. Al met al niet echt overtuigend.