Cameraperson (2016)

“every portrait that is painted with feeling is a portrait of the artist, not of the sitter. The sitter is merely the accident, the occasion. It is not he who is revealed by the painter; it is rather the painter who, on the coloured canvas, reveals himself.” - Oscar Wilde

Ik weet dat documentaire niet eenieders favoriete filmgenre is, maar dan nog ben ik verbaasd dat Cameraperson op moment van schrijven pas 5 stemmen heeft. Toch een film die in 2016 op veel eindejaarslijstjes prijkte.

En terecht, wat mij betreft. Matt Zoller Seitz slaat overigens in zijn review wel de spijker op zijn kop met zijn constatering dat Cameraperson de eerste twintig minuten wat ondoordringbaar lijkt; het bleek dat wij hem zelfs bij de eerste kijkbeurt na negentien minuten uit hadden gezet. Niet omdat het slecht was, maar absoluut niet de juiste film voor dat moment. Cameraperson is op het eerste gezicht een soort collage uit het werk van cinematographer Kirsten Johnson. Het is geen film die je gelijk naar binnen zuigt. We zien ogenschijnlijk slechts losjes verbonden scènes uit docu's die zich onder meer afspelen in Bosnië, Amerika, Afrika en bij de filmmaker en haar ouders thuis.

Vanmorgen was een beter moment, en ik ben verder gegaan waar ik gebleven was. Al snel begon tussen de fragmenten door langzaam maar zeker inderdaad dat portret van de artiest zelf heen te schijnen. Veel opnames zijn B-stock, die vermoedelijk niet in de uiteindelijke documentaires terecht zijn gekomen, maar waarbij we de interactie zien tussen Johnson en haar subject, en de relatie tussen de kunstenaar en wat we in dit geval uiteindelijk terugzien in het frame. Of het nu het op het laatste moment wegplukken van wat grassprietjes voor de lens is, of Johnson die reageert op wat zich voor haar lens bevindt; een verzuchting, een niet binnen te houden snik, Cameraperson ademt menselijkheid tussen de fragmenten door.

Tegelijkertijd memoires, en een verbeelding van het creatieve proces, zo zien we tussen de blurbs in trailer, maar het klopt wel degelijk. Hoewel we de feitelijke hoofdpersoon eigenlijk niet zien, wordt haar leven en wat voor soort persoon ze is, wel steeds duidelijker. Het mag geen letterlijke autobiografie zijn, maar misschien is dat juist wel beter voor een visueel kunstenaar. In dit document worden haar werk, en de momenten en mensen die indruk op haar gemaakt hebben, vermengd. Niet naadloos, maar gefragmenteerd. Een beetje zoals de perceptie van haar moeder met Alzheimer lijkt te zijn, weifelend door de omgeving lopend die tegelijkertijd bekend is, en toch ook vreemd.

Cameraperson zal je nergens vertellen wat je moet voelen, of wat een en ander precies betekent. Daarmee geeft Johnson de kijker veel vertrouwen, maar vraagt ze ook wat. Wie bereid is wat moeite te steken in deze niet alledaagse film, wordt rijkelijk beloond.

4+*

Kirsten Johnson spitte door haar archief, plakte een aantal 'deleted scenes' uit film waar ze als cameramens aan meewerkte achter en gokte dat sommige critici daar enige meerwaarde aan zouden verlenen. Dat is haar gelukt, ook al is die meerwaarde zeer ver te zoeken. Zo nu en dan zien we hoe de camera het gedrag van de gefilmde personen beïnvloedt en horen we hoe Johnson met enkele aanwijzingen de verhalen van die personen stuurt, maar interessanter dan dat wordt dit nooit. Feit blijft dat 'deleted scenes' niet voor niets de eindmontage niet hebben gehaald. Deze compilatie is daar een bevestiging van.