Film Socialisme (2010)

Godard op zijn meest zelfingenomen toer. Bah.

Film Socialisme was letterlijk een irritant storende ervaring voor mijn ogen en oren. Los van alle pretentieuze beelden waarmee Godard op weinig indrukwekkende wijze dingen zegt die anderen al veel vaker, vollediger, doordachter en vooral ook boeiender hebben gezegd is dit een vreselijke ervaring. Zijn gebrek aan inhoud probeert hij te compenseren door de meest afschuwelijke filmische stijl die ik ooit heb meegemaakt. Ik meende dat zijn trucje om bij bepaalde shots het geluid gewoon weg te laten vallen het irritantste was wat ik ooit op sound gebied meemaakte maar met Film Socialisme weet Godard oorbloedingen te veroorzaken die ik niet meer heb gehoord sinds Lou Reed's Metal Machine Music. Van overaanwezige afschuwelijke hak op de tak verplaatsingen tussen de linker- centrum- en rechterspeaker tot de enorme hoeveelheid windrumble in de microfoon; afschuwelijk. Oversturingen als in de discoscenes heb ik tijdens on-set soundtests nog niet eens meegemaakt en Godard propt zijn film er vol mee. Dit walgelijke essay is een doorn in mijn oog en drijft de spot met alles wat aan film mooi kan zijn. Een afschuwelijke film die ik nooit meer hoop te zien. Een van de 10 slechtste films die ik heb meegemaakt.

Mijn eerste Godard van na 1970. Waar ik me een fan noem van zijn vroege werk, is dit wat mij betreft een faliekante mislukking.

Film Socialisme bestaat uit drie delen; de eerste speelt zich af op een cruise-ship, met korte stukjes over veel verschillende personages. Daarna volgt een wat rustiger deel waarin een excentriek gezin bij een benzinepomp in beeld wordt genomen. Het slot is een soort collage van beeldmateriaal uit andere films, internet, televisie, gecentreerd rond diverse steden. Zo zitten er delen in van The Battleship Potemkin van Eisenstein, maar zien we ook slomotion beelden van een vallende Iniesta.

Een overkoepelend verhaal is er nauwelijks, hoewel thema's herkenbaar zijn. Ook visueel is de film zeer wisselend van kwaliteit. Godard streeft hier duidelijk geen enkel estetisch doel na, breekt soms zelfs mooie scenes abrupt af om het te vervangen door ongepolijste beelden met schrille geluiden.

Er zijn eigenlijk drie opties om deze film te benaderen. De eerste is dat Godard zich heeft ontwikkeld van een begrepen genie tot een onbegrepen genie. Dat ik de film niet goed vind zou dan vooral aan mezelf liggen. Op Imdb zag ik bijvoorbeeld iemand die beweert dat dit de beste film van de laatste 10 jaar is. Een tweede optie is dat deze film een karikatuur is van wat Godard in het verleden heeft gemaakt. Veel elementen die zijn oude films zo bijzonder maken zijn hier tot vervelens toe uitvergroot en verliezen hun functie. De derde mogelijkheid, het minst waarschijnlijk, is dat Godard meer een statement wil maken, een grap zo je wilt, dan dat hij een serieuze film heeft geproduceerd. Dan had hij het echter beter bij de trailer kunnen laten.

Ik kies vooralsnog voor de tweede mogelijkheid (met het risico dat ik mezelf over vele jaren voor het hoofd sla om deze woorden...). Zonde van zo'n groot, vernieuwend en invloedrijk regisseur dat hij deze weg is ingeslagen. Aan de andere kant past het ook wel weer bij zijn visie op cinema, maar ik ben hier niet echt in geinteresseerd. Misschien dat mensen die geen belang hechten aan een verhaal hier iets mee kunnen, hoewel ik ook dat betwijfel.

Mijn eindoordeel is uiteraard matig. Film Socialisme scoort nog wat punten voor een paar schitterende beelden (met name op het cruise-ship), een handvol intrigerende fragmenten met indringende muziek, en de laatste woorden van de film: NO COMMENT.

Een overkoepelend verhaal is er inderdaad nauwelijks, maar ik denk dat Godard wel degelijk een statement probeert te maken. Het is echter moeilijk om deze er na deze 1 keer kijken al uit te halen (net zoals bij bijna alle films van Godard vanaf zijn jaren '80 periode (die ik gezien heb)), maar wat in elk geval opvalt is dat in het eerste deel op het cruiseship verwijst naar de opkomst van het communisme, vandaar ook later de overduidelijke referentie naar Battleship Potemkin. Het tweede deel is een soort moderne naspeling van het ontstaan van de democratie, wat later wordt duidelijk gemaakt door de verwijzing naar het oude Griekenland (Hellas) waar de democratie is ontstaan. Ik ben er echter nog niet over uit wat hij hiermee precies wil zeggen.

Daarnaast zag ik het ook als een soort ode aan wat Europa geweest was en wat het kon zijn. Met name de uitspraak over de Duitse muziek, Franse schrijvers en Italiaanse zangers vond ik erg typerend. En ook het joods-palastijnse conflict werd een aantal keren aangehaald.

Al met al ben ik er dus nog lang niet uit, maar het is voor mij duidelijk dat de film meer lof verdient dan hij hier krijgt, ondanks dat er misschien wel wat teveel hooi op de vork is genomen. De mooie beelden en de sporadische Godard-humor waren ook zeker een pluspunt. Wat me echter wel volledig tegenstond was de gebrekkige ondertiteling, die een hoop dialogen voor mij als iemand die geen Frans kent simpelweg niet te volgen. Misschien dat het met deze slechte ondertiteling wel te volgen zou moeten zijn, maar ik kreeg nog steeds de indruk dat ik het niet kon volgen en dat was op zich al vervelend genoeg.

Al met al hoop ik toch dat Godard nog zo lang mogelijk door kan gaan met films maken.

Goh ja.

Na vijf minuten is het al duidelijk dat je hier geen narratief hoeft te verwachten (des te vreemder dan dat er halverwege toch een wat narratiever stuk komt) en dat Godard meer op pad gaat om "iets" te maken. De film voelt een beetje aan als een filmvariant van een Jackson Pollock. Borstel pakken en maar smijten, gooien en zien wat er uitkomt.

Jammer genoeg is het allemaal met de botte bijl. Sommige ideeën lijken wel interessant, maar de uitvoering is vaak brak en lijkt ook enorm vluchtig. Godard lijkt meer bezig te zijn met de grote lijnen van film te challengen, maar vergeet daarbij dat de details minstens even belangrijk zijn. En zo wordt het dan een redelijk lange zit.

Het verhaal over de ondertiteling vind ik verder wel apart. In het artikel hierboven gelinkt wordt daar wel een verklaring voor gegeven, maar het lijkt mij toch dat het niet echt essentieel onderdeel van de filmbeleving kan zijn. Indien dat wel het geval is worden de Fransen wel serieus benadeeld, want die kijken zonder ondertitels en verstaan alles gewoon. (ik heb zelf met Franse ondertitels gekeken)

Njah, Godard ... lijkt kunde een beetje te maskeren met experimenteerdrift. Het resultaat is ergens wel interessant, maar vaak is het gewoon ook enorm pover.

2.0*