La Terra Trema (1948)

Van middag gezien wat een film ongelovelijk dat ik deze nog niet gezien had, wat kunnen mensen die jaren met elkaar geleefd hebben mekaar laten vallen , de armoe de authentieke beelden een meesterwerk. Neoreallisme ten voeten uit. En dan te bedenken dat voor deze film geen acteurs zijn gebruikt maar mensen die in de dorpen wonen.

Zeer mooie film inderdaad. Alles is al een beetje door Ramon gezegd, maar ik wil toch wel kwijt dat het emotionele verhaal zeer goed en gedetailleerd verteld wordt. Prachtige zwart-wit fotografie ook.

Af en toe was het een beetje een zware zit, maar uiteindelijk zeer de moeite waard.

Het is inderdaad even doorbijten, zeker in het begin. Naarmate het verhaal vorderde werd het wel boeiender, maar toch kreeg ik niet echt binding met de hoofdpersonen. En dat vond ik jammer. Voor nu 3.5 sterren, na herziening (maar dat zal nog wel even duren) misschien meer.

Neorealistischer dan deze zijn ze niet gemaakt denk ik . Voornaamste kenmerk dat in al die films terugkomt is, naast het centraal staan van de gewone, arme man natuurlijk, de onomkeerbaarheid van het lot: arm geboren betekent arm sterven, en alles wat je er wilt aan veranderen loopt fout af. In deze film wordt dat zo letterlijk vertaald dat het echt wel een typevoorbeeld is, meer nog dan Ladri di Bicicletti.

Daarnaast is het ook een krachtig communistisch manifest over de uitbuiting van de werkman (vissers in dit geval) door het kapitalistisch systeem van de rijkere grossiers die de vis aan dumpingprijzen bij de vissers opkopen en met veel winst verderverkopen. Die kritiek ligt er echt wel vingerdik op, want bovenop de beelden die je te zien krijgt wordt alles nog eens benadrukt door de voice over ("de keiharde werkdag heeft net genoeg opgebracht om niet de hongersnood te sterven, en zelfs hun zuurverdiende nachtrust wordt hen benomen door de voortdurende ongerustheid over hun gebrek aan geld", dat soort ) Dat maakt de film nogal vermoeiend, maar wel een erg interessant tijdsdocument, dat soort half-documentaires wordt tegenwoordig niet meer gemaakt .

Toch weet de film na een tijdje ook echt te boeien, hetverhaal is niet zo geweldig genuanceerd, maar wel schrijnend, en de voice over houdt ook genoeg zijn bek om het verhaal zijn kans te laten rustig zijn beloop te nemen. De acteurs zijn duidelijk niet professioneel, maar dat maakt wel een deel van de charme van de film uit, net als de typische liefdesperikelen , en de wel heel onbarmhartige bevolking van het stadje. Het verhaal is veel minder realistisch dan dat van Bellissima of de fietsendief, maar het is allemaal zo dramatisch dat het wel beklijft, en de beelden zijn soms geweldig mooi.

Erg interessante film dus, lang niet altijd even geslaagd maar zeker de moeite om eens gezien te hebben.

Mooi geschoten film uit het neo-realistische Italiaanse tijdperk van de cinema-geschiedenis. Het gebruik van non-acteurs pakt goed uit (alhoewel opa toch wel duidelijk z'n tekst leest van de autocue, maar soit).

Toch is La Terra Trema niet het meesterwerk uit de Italiaanse neo-realistische cinema. Tragiek is duidelijk aanwezig, maar het is nog behoorlijk soft. Latere films weten het bonter en aangrijpelijker te maken. Een groot (persoonlijk) gemis in deze film.

Vreemd overigens dat de film gemaakt is met communistisch geld. De communistische denkbeelden komen er bekaaid vanaf, weinig hoopvol.

Desalniettemin, een meer dan verdiende 4* waardering. Moet toch meer van Visconti (na Rocco en Bellissima) gaan kijken, dat moge duidelijk zijn.

Rauwste neorealistische film die ik ken. Opgenomen met "live"-geluid en in een Siciliaans dialect wat in het dorpje gesproken werd en dialogen die bijna geheel door de dorpelingen zelf ingevuld werden. Bijna geen muziek ook en veel ruwer dan bijvoorbeeld de films van DeSica. Een vicieuze cirkel van armoede en ook een flinke invloed van de kerk op de moraal.

Duidelijk minpunt: de voice over pakt niet echt goed uit. Die is vaak een alwetende verteller of zegt wat we zien of strooit met een cliché. De film was beter geweest zonder dit compromis.

Ook duidelijk in sommige scenes een voorstudie voor Rocco. Een gezin in armoede, broederconflicten en met name in de scenes in het huis zie ik gelijkenissen. Paar mooie kleine scenes ook, zeker in het midden van de film.

Het einde waar Antonio door de knieën gaat en je 'm z'n trots ziet verbijten is ontroerend.

4.0*

"Zal ik dan niets van Visconti kunnen waarderen?" vroeg ik mij op een gegeven moment af en toen bracht La Terra Trema redding.

Ten eerste wordt er een mooi verhaal verteld: noem me ouderwets, maar verhalen over verzet tegen het systeem doen me altijd wel wat. Duidelijk minpunt in La Terra Trema is echter de vervelende voice-over die voortdurend oversentimentele zinnen prevelt, waardoor het geheel erg moralistisch aandoet. Ze heeft ook gewoon weinig interessants te melden en voegt totaal niets toe aan het verhaal. Daarom is de voice-over er waarschijnlijk tevens debet aan dat alles nogal 'gestuurd' overkomt. Visconti had er beter aan gedaan om het verhaal wat vrijer te laten, om de epiek voor zichzelf te laten spreken. De niet-professionele en dus direct uit het leven gegrepen acteurs weten deze namelijk uitstekend te dragen: ja, deze keer was het acteerwerk mijns inziens dik in orde, wellicht een aantal momenten daargelaten. Dan heb ik het vooral over het onnatuurlijke, bovendien erg lelijke gelach der verschillende personages dat telkens zo lang voortduurt dat het simpelweg irritant wordt. Maar voor de rest weten de acteurs mij te overtuigen dat het hier toch echt hun eigen verhaal is dat wordt verteld en geen geromantiseerde versie ervan (hier is geen plaats voor Delons en Cardinales ).

Ook het einde wordt niet geromantiseerd (geen happy-end) en dat is natuurlijk altijd een pluspunt: 3,5*.

Het bekijken van deze film laat me met zeer gemengde gevoelens achter: ergenis en bewondering.

Ja, dat irriteerde mij ook. Deed me denken aan sommige films van Pasolini, waarin je dat ook vaak ziet en hoort. Ik snap niet dan men hier zo mild is over het acteren, want ik vond het acteren vaak zéér matig:

"Heb je een baan voor me, (Lucino)?"

"Kun je acteren?"

"Nee, ik ben visser!"

"O, maar je kunt evengoed in mijn film spelen....."

Zo zal het wel ongeveer gegaan zijn, denk ik?

Ook qua plot rammelt het wel wat. Inderdaad, boot stuk, dus niets te doen,waarom niet even naar de markt rijden en zelf de vaten ansjovis verkopen???? De communistische propaganda wordt wel èrg door de strot geduwd. Zelfs in China doen ze dat nog subtieler!

Toch is er ook veel te genieten. Want een mooi stukje neorealisme blijft het wel, al is het alleen maar in het portretteren van het dagelijkse leven van de vissers. Veel prachtmomenten en karakters (zoals de notoir flirtende wachtmeester!). Schitterend, de wachtende vrouwen tijdens de storm.

Wat me ook opviel was hoe liefdevol men elkaar binnen de familie bejegend (dit bedoel ik natuurlijk niet incestueus, even voor de goede orde!!!). Bij terugkomst worden de stoere vissers hartelijk begroet en schromen ze zelf ook niet om moeder en kleine zusje en broertje een flinke knuffel te geven!

Hoogtepunt blijft de knieval van Antonio, terwijl de grossiers hem beschimpen. Met gebalde vuisten bekeken deze scène! Sowieso gebeurde dit al eerder, na het dopen van de nieuwe vloot, bij de toespraak van de grossier!



FisherKing kan helaas niet antwoorden, maar wat is dit trouwens voor onzin?? Volgens mij heeft hij ellende genoeg veroorzaakt. En zonder dat de kerk hem ene strobreed in de weg legde (net als de maffia nu trouwens nooit door de kerk wordt bekritiseerd!)

Twee weken geleden gezien en als ik hieraan terug denk kan ik mij maar weinig positiefs voor de geest halen. Visconti's visuele stijl (voor zover die bestaat) is vrij pover, waardoor het erg moeilijk is om geen ergernissen te vermijden. Dat geldt trouwens voor alle Visconti's die ik tot op heden zag. I.t.t. (ik noem maar wat) De Sica is hij ook een zwakke acteursregisseur. Iets wat in deze film pijnlijk merkbaar is. Het verhaaltje is wel aardig om te volgen en ondanks de speelduur verveelt het niet maar ergert wel.

Neo-realistische film met een mooi verhaal.

Ook ik had moeite met de voice-over van de film. Die is erg prekerig, erg aanwezig en leidt gewoon af van de film. Mede daardoor had ik behoorlijk wat moeite om in de film te geraken. Dat duurde toch wel een minuut of 40 schat ik. Gelukkig is de film verder redelijk boeiend en zeker niet vervelend om te volgen.

Er wordt gewerkt met niet professionele acteurs. Dat heeft natuurlijk een risico, maar als het werkt zoals hier, dan ziet het er wel goed en natuurlijk uit. Het was soms wat schreeuwerig, maar dat zie je in wel meer Italiaanse film en hoort er wat mij betreft gewoon bij. Het vissersleven wordt op een interessante en boeiende manier getoond door Visconti. De personages zijn erg divers, maar wel vermakelijk om te aanschouwen. Het is echter geen gemakkelijk leven, zo blijkt uit deze film. Geen geromantiseerd verhaaltje en wat dat betreft denk ik dat de film erg waarheidsgetrouw is.

Visueel is de film in orde. Niet alles is even mooi, maar de film kent een paar erg mooie shots, waarbij vooral de nachtelijk geschoten plaatjes, nog de meeste indruk weten te maken. Al met al een fijne film, die zonder de vervelende voice-over misschien nog wel een halfje meer had gekregen.

3,5*

Teleurstellende Visconti

Ik heb een vast stramien op zondag en dat is het volgende: wat werken voor school en in de namiddag me met een cola in een gemakkelijke zetel plaatsen met een film. Meestal kies ik voor een film met een lange speelduur want die schieten er gemakkelijk over wanneer ik door de week een film opzet en La Terra Trema kan zich met zijn 152 minuten in die categorie scharen. Het was alweer een tijd geleden dat ik een Visconti had gezien dus had ik hier enorm veel zin in.

Het is echter een wel erg lange zit geworden en dat ben ik niet gewoon van de Italiaanse regisseur. Films zoals Il Gattopardo (187 minuten) en Rocco e i Suoi Fratelli (177 minuten) duren een stukje langer maar die vlogen voorbij terwijl de tijd hier maar erg langzaam leek te gaan. Best wel jammer want het concept is nochtans wel de moeite en past perfect in de neorealisme stroming waarin films zoals Rocco mijn favorieten in zijn. Gebaseerd op Giovanni Verga's boek Malavoglia uit 1881 volgt Visconti in zijn tweede langspeelfilm een familie vissers. Dit doet hij echter door effectief een bestaande familie te volgen waardoor de film wel een erg hard documentaire randje krijgt. Op zich niet erg natuurlijk want dat is één van de eigenschappen van het genre maar het werd er niet echt boeiender op. Ik verschiet dan ook eerlijk gezegd wat van de hoge score, zeker als je bekijkt dat dit hoger is dan Il Gattopardo. Soit, het grootste mankement voor mij was dan ook de te lange speelduur en het feit dat er maar erg losjes met het script wordt gewerkt. Zo was de verhaallijn van Antonio wel interessant maar worden bijrollen zoals de broer Cola en de opa gewoon compleet afgebroken.

De keus om geheel met een echte vissersfamile te werken is redelijk gedurfd en pakt ook redelijk goed uit. Acteren komt er niet echt aan te pas maar de authenticiteit straalt van het scherm. Visconti levert hier ook wederom een aantal erg prachtige beelden af zoals de vernedering van Antonio aan het einde van de film en dat zorgt ervoor dat de film toch nog ietwat doenbaar wordt. In tegenstelling tot de meeste vond ik de voice-over van Visconti zelf wel geslaagd. Het is niet de eerste keer dat een regisseur zelf voor de voice-over zorgt (Truffaut zou dit later ook doen met Les Deux Anglaises et le Continent, dat veel slechter zou uitpakken) maar de stem van Visconti geeft een soort charme aan de film die ik best wel kon waarderen. Wel knap trouwens van Visconti dat hij alles in het werk heeft gesteld om de film te maken want toen de financiën van de Italiaanse Communistische Partij (wat sowieso al vrij bizar is doordat de film niet echt met een hoog beeld van het communisme oploopt) droog geraakten verkocht hij één van zijn appartementen in Rome en een aantal juwelen die ooit tot zijn moeder toebehoorde. Interessant trouwens dat regisseurs zoals Franco Zeffirelli, Francesco Rosi en Antonio Pietrangeli fungeerden als assistenten voor Visconti. Vooral Zeffirelli zou later nog redelijk bekend worden.

Neorealisme ten voeten uit maar het pakte me niet. Misschien ligt het aan mezelf, ik moet toch wel wat in een bepaalde stemming zijn voor het werk van Visconti maar hij heeft betere films gemaakt. De mooie beelden maken gelukkig erg veel goed maar toch, Visconti heeft beter werk.

3*

Redelijk taai neo-realisme van Visconti en dan met een speelduur van een uur of tweeeneenhalf.

Echt heel veel mooie cinematografie zit er niet in en het verhaal over de vissersfamilie die door de sociale omstandigheden niet kan uitbreken uit de armoede is inmiddels ook al wel vaker verteld.

En dan met die ontzettend lange speelduur blijf ik het maar met mate interessant vinden.

Visconti heeft betere en mooiere films gemaakt, al zal hij er hele goede en nobele bedoelingen mee hebben gehad (en de film werd gefinancieerd door de Italiaanse communistische partij).

Luchino Visconti zorgde in 1948 voor een neo-realistische weergave van het leven van vissersfamilies op Sicilie, met louter niet-professionals als acteur. In dialect, waar geen touw aan vast te knopen valt, gesproken. De film betekende een ongekende breuk met hetgene wat tot dat moment als cinema werd beschouwd.

Neorealistischer dan dit zie je het niet vaak. ‘Ntonio is de protagonist, en we volgen het wel en wee van hem en zijn grote familie. Nou ja, laat het “wel” maar weg, het is vrijwel uitsluitend wee. Hij is iemand die wat van de wereld heeft gezien, is als enige ooit van het eiland afgekomen, en vindt een schare volgelingen in zijn strijd tegen sociaal onrecht. Dat loopt natuurlijk totaal verkeerd af, en dat wordt hem voortdurend ingewreven. Je zou om minder migreren maar kennelijk moet je sterven waar je geboren bent- een wat strenge regel die heden ten dage nog maar weinig navolgers kent.

Vond het weer een sterk drama van Visconti, al zijn er wel veel losse eindjes- zo wordt de spanning langzaam opgebouwd met de flirtende politiecommandant en de piepjonge Lucia, en ik zette me al schrap: zwangerschap! eerwraak! vendetta! maar dat loopt eigenlijk met een sisser af. Of liever gezegd, het eindigt opeens. Datzelfde met Cola die door een schimmige figuur wordt overgehaald om wat te doen precies? Mafia? Naar Amerika? Of gewoon de koopvaardij op? Het blijft onduidelijk.

Neemt niet weg dat ik het na 2,5 uur ook wel prima vond, maar ik was nog wel benieuwd. Wellicht was een tweede deel, 5 jaar later, nog wel aardig geweest, iets in de trant van de Franse Pagnol trilogie.

Tenslotte vond ik de fotografie erg mooi maar miste ik wat scenes op zee, een visualisatie van de allesvernietigende storm was bijvoorbeeld welkom geweest. Het zal budgettaire redenen hebben gehad. Overigens is het alternatief van Visconti, de zwijgende vrouwen turend over de zee, een prachtig beeld.

Op groot scherm bij KINO, die kans krijg je bij een klassieker in deze contreien zelden buiten EYE. Fascinerend om te kijken naar een schoolvoorbeeld van het neorealisme dat zo uitgekiend gekaderd en geënsceneerd is. Het toont andermaal dat realisme een complexe term is, hier specifiek ingebakken in een naoorlogse kunststroming. Belangrijke elementen zijn de taal (het dialect van de Sicilianen), de registratie op locatie en het gebruik van niet-professionele acteurs. Overigens zoek ik nog steeds naar een betere aanduiding voor die laatste 'categorie'.

Visconti's sympathie voor de arbeidersklasse krijgt tegen het einde net iets te veel gravitas als de achterliggende ideologie geëxpliciteerd wordt en de voice-over de beelden verder op sleeptouw neemt. Op dat punt was mijn waardering voor deze film gelukkig al op een strak peil.

Ultra-pessimistische film die het verhaal vertelt van de Vallastro’s, een vissersfamilie in het Siciliaanse dorp Acci Trezza. Straf dat deze film volledig opgenomen is met niet-professionele acteurs, allen inwoners van het dorp. We zien dat wel meer bij neo-realistische films, maar binnen de filmwereld algemeen is het toch iets apart. Elk van hen heeft me weten te overtuigen, de authenticiteit druipt eraf. De groezelige locaties - afgeleefde huizen - droegen daar zeker ook toe bij.

Is deze film propaganda voor het communisme? Visconti heeft de film in elk geval op commissie van de communistische partij gemaakt. Maar in mijn optiek is dit zeker geen éénzijdig verhaal. De ironie wil toch dat hoofdpersonage ‘Ntoni de keuze maakt om uit het keurslijf van de visserij te stappen en het als zelfstandige te gaan proberen, om aldus zijn levensomstandigheden te verbeteren. Jammer genoeg volgen zijn collega’s zijn voorbeeld niet, en blijkt hij - na tegenslag op zee - niet in staat te zijn om het monopolie van de groothandelaars te doorbreken. En hier steekt ook de moraal van het verhaal de kop op: op je ééntje ben je niets, en je hebt de anderen nodig om er iets van te maken. De kracht van het collectief is natuurlijk een communistisch idee bij uitstek.
Ideologie steekt ook de kop op bij het einde van de film wanneer in het lokaaltje waar de loonwerkers zich moeten inschrijven aan de muur - achter het hoofd van een brallende groothandelaar - nog een slecht weggewerkte leuze van oud-leider Mussolini te bewonderen valt. We moeten er geen tekening bij maken dat het zeker gaat om een framing van de groothandelaars (= kapitalisten) als fascisten.

Of het allemaal een bewuste keuze is, weet ik niet, maar ik vond ook enkele mogelijke christelijke/katholieke motieven interessant. Het verhaal speelt zich af in het vissersmilieu, en we weten allen dat de vis een symbool is van het vroege christendom, alsook dat de apostelen van Jezus veelal vissers waren. Daarnaast heet het hoofdpersonage ‘Ntoni, afgeleid van ‘Antonio’, en toevallig is Sint-Antonius de patroonheilige van de armen en behoeder van de schipbreuk. En is het iemand opgevallen dat de haan driemaal kraait op het moment dat broer Cola bij dageraad het familiehuis achterlaat om zijn geluk ogenschijnlijk in de misdaad te gaan beproeven?

Op allerlei vlakken een interessante film en toch bleef ik wat op mijn honger. Ondanks - of omwille van - de stevige lengte vond ik het verhaal wat te veel meanderen, en te weinig focus hebben. ‘Ntoni is dan wel het hoofdpersonage maar er wordt evenveel aandacht besteed aan de overige familieleden waardoor het geheel me wat versnipperd overkomt. Niettemin is La Terra Trema een unieke film die inzicht biedt in een situatie uit het nabije verleden en niet zo ver hier vandaan.

Ik zag afgelopen maand met Rocco e i Suoi Fratelli en La notti blanche nog twee films van Luchino Visconti. Veruit zijn meest neo-realistische film die me wat deed denken aan Vittorio De Sica. Visconti tracht de authenticiteit te benaderen door louter te werken met niet-acteurs. Dat komt vrij goed uit. De vissers die hij aansprak moesten ook alleen maar visser spelen. Het drama (soms nogal theatraal) komt dan wel vanzelf.

Een erg positief beeld wordt er niet geschetst van het vissersleven. Het bestaan is hard en meedogenloos. Rijk wordt je er allerminst van en ook de behuizing van het vissersdorpje is maar karig. Ntoni besluit het dan maar op eigen houtje te proberen, in strijd met wat we vandaag tegen het kapitalistisch systeem zouden noemen. De macht van het getal, de macht van de massa, althans, daar wordt toch naar gestreefd als je verandering wil bekomen. Een erg socialistische arbeidskijk op het gebeuren word je voorgeschoteld.

Best interessant dus al kabbelt het bij momenten ook gewoon voort. Niet altijd even boeiend waardoor het toch wel een lange zit werd. 160 minuten is niet min en de boodschap kon zeker korter en zo ook krachtiger gebracht worden.