Mephisto (1981)

Een ontzettend indrukwekkende film, met een ronduit grandioze Brandauer. Mephisto stelt de vraag naar het hoe, en vooral het waarom van de opkomst van het nazisme. Waarom gaven sommige mensen zich hieraan over? Wat moet de reactie van kunstenaars zijn op een dergelijk ideologisch totalitair régime? Allemaal ontzettend interessante vragen, die Szábo verbluffend mooi weet neer te zetten. Het camerawerk van Koltai is ook prachtig. Schitterende scenes vond ik met name de dansscene bij de bruiloft (nadat de premier is langsgekomen), de slotscene natuurlijk, maar ook alle toneelscenes en de scenes waar hij tegen zichzelf praat in de spiegel, de hele film als het ware samengevat. Ronduit schitterend.

De extra's op de dvd (jawel, de uitgave van het NRC) zijn overigens erg interessant. Szábo zet hier uiteen hoe hij film ziet, ook in vergelijking met theater. Eén van de dingen die hij noemt is dat film juist het persoonlijke van mensen weet neer te zetten, reële emoties en handelingen. Wat in Mephisto naar voren komt is hoe de kunst in het algemeen bedreigd en beïnvloed wordt door dit nazi-régime, en vervolgens welke keuzes Hendrik hierin maakt.

Overigens bleek uit de producion notes op de dvd dat er vooral discussie bestaat in hoeverre Klaus Mann het verhaal gebaseerd heeft op het leven van Gustav Gründgen, maar de parallellen, zoals ze vermeld stonden, zijn natuurlijk sprekend. Mann verbrak na WOII het contact met Gründgen, omdat hij vond dat hij de boel verraden had door intendant te worden van het Staatstheater.

Deze zeer indrukwekkende, toch wel lichtelijk typisch Midden-Europese film krijgt van mij voor nu maar liefst 4,5 sterren. Ik wil meer van dit!

Na onlangs nog 'Mephisto for Ever' gelezen te hebben, een vrije bewerking van Tom Lanoye naar dezelfde roman van Klaus Mann, werd ook mijn aandacht op deze film gevestigd. Stelt István Szabó dezelfde vragen als Lanoye, is zijn ‘Mephisto’ ook beklemmend, beangstigend, en tegelijk sympathiek?

Het antwoord is gelukkig positief, en dat niet alleen door het fascinerende uitgangspunt. De vragen die Mann zich reeds stelde, kaderen perfect in de leefwereld van een ongrijpbaar karakter zoals Hendrik Höfgen. Steekt hij zich weg achter zijn zogenaamde kunstlievendheid, enkel en alleen om roem te vergaren? Of gelooft hij werkelijk dat er na hem alleen maar kwader en slechter zal komen, en offert hij simultaan zijn ideaal en zijn persoonlijkheid op voor het grotere goed? Bij Lanoye waren de vragen nog beklemmender, maar Szabó schrikt niet terug voor sterke cinematografie: het hallucinante einde zal me ongetwijfeld nog lang bijblijven.

Ook de keuze om Klaus Maria Brandauer als Hendrik op te voeren, is een onbetwistbaar pluspunt. Hij straalt afwisselend bezieling, schizofrenie, en een tikkeltje weltschmerz uit – wat hoeft een acteur anders nog te kunnen?

Anderzijds moet het gezegd dat ‘Mephisto’ aanvankelijk nogal chaotisch verloopt, en dat het een goed uur duurt vooraleer de film echt naar de keel grijpt. Ook om die reden verkies ik de theaterbewerking van Lanoye – of zou de versie van Klaus Mann himself gewoon de allerbeste zijn? Binnenkort meer eens lezen dus...

3*

Ik had de grote pech dat ik een verkeerde DVD had gekocht. Het geluid bleek achtertelopen, waardoor ik dacht dat ik een versie had gekocht waar irritante Duitsers de film hadden proberen na te synchroniseren. Na een tijdje begreep ik dat dit wel een Duitse film moest zijn. Het verhaal is uiterst origineel, waardoor ik denk dat ik van het boek wel zou kunnen genieten. Al speelt hij geweldig, Klaus Maria Brandauer zet een zeer irritant mannetje neer. Nou weet ik ook wel dat dit de bedoeling was, maar toch... Vond dat een sterk minpunt, want ik wil me vaak kunnen aansluiten bij de hoofdpersonage, of in ieder geval mee kunnen leven. Maar dat gevoel had ik absoluut niet in 'Mephisto'. Volgens NRC Handelsblad is dit een échte Europese klassieker, maar ik vond er niet veel indrukwekkends aan. Waar ik me beijvoorbeeld behoorlijk aan irriteerde was de scène waarin de hoofdpersonage aan die blonde vrouw in Hampburg (de vriendin van de theater actrice) in het bos opbiecht dat hij niet zonder haar kan. Met kromme tenen keek ik ernaar, het was allemaal veel te toneelachtige hoe hij afentoe acteerde. Misschien was dat dan wel weer de bedoeling, om te laten zien dat hij een echte toneelacteur was. Afgezien van de toch wel goede presentaties van Brandauer, heeft de film mij niet echt geraakt. Het verhaal fascineerde mij wel, waardoor ik mij toch gedwongen voel een 3* te geven.

Ik sluit me overigens helemaal aan bij JJ_D's mening.

Zeldzaam meesterwerk wat haar enorme impact en grootse karakter vooral te danken heeft aan twee dingen; het magnifieke en vrijwel unieke plot en de haast legendarische performance van Brandauer. Deze man kleurt zijn personage op intense wijze en weet je mee te sleuren in zijn zucht naar succes in het groeiende Nazi-Duitsland. Mephisto is een film vol nuance over een onderwerp waar men zelfs na zestig jaar nog vaak in extremen over denkt. Een zeer noemenswaardige Duits/Hongaarse productie.

Aardige film. Goed verhaal met uitstekend acteerwerk. Gaat dieper dan ik had verwacht, de filmposter is wat dat betreft goed gekozen. Visueel wel nogal gedateerd, qua sfeer ook een beetje als een jaren 70 Krimi. Verbaas me er ook over dat hij van '81 is, had hem zeker 10 jaar ouder geschat.

Goeie eindscene ook. 3*

De keuze tussen roem en succes in Nazi-Duitsland of je principes handhaven en je verzetten of vluchten. Klaus Maria Brandauer maakt dit dilemma op werkelijk magistrale invoelbaar in deze film. Éen van de beste acteerprestaties die ik ooit zag. Ik heb van de eerste minuut tot het prachtige eindshot genoten.

Dikke 4 sterren

Brandauer is magistraal en tilt de film zo een paar treetjes hoger. Prachtige complexe en expressieve rol, een tikje theatraal ook, precies zoals het in deze film past. Echt genieten.

Mephisto begint een beetje onzeker en wat fragmentarisch. De film mist wat ritme en het koste me moeite erin te komen, maar na ongeveer een half uur ging het lopen en kreeg ik een fraaie film te zien. Heel Europees-jaren '70. De film deed me denken aan min of meer tijdgenoten als The Damned van Visconti (is wel een stukje ouder, maar ok) en Die Ehre der Maria Braun van Fassbinder met een verwant thema.

Fascinerend om te zien hoe Gründgens zijn zijn vrijheid, zijn vrienden en uiteindelijk zijn ziel verkoopt voor succes, geld en vooral zekerheid.

4.0*

Mephisto is het typische voorbeeld van een bovengemiddeld goede film, die nog een trede omhoog wordt geduwd, door het magistrale acteerwerk van de hoofdrolspeler.

Klaus Maria Brandauer speelt hier namelijk een duivels goede rol, ik kan niet anders zeggen. Zijn rol is fenomenaal en net als diverse personages in de film, kreeg ik op een gegeven moment ook een ontzettende hekel aan hem. Zijn nogal expressionistische acteerwerk, werkt bijzonder goed en levert vaak uiterst boeiende cinema op.

Mephisto kent een aantal erg sterke momenten, waarvan de eind scène uiteindelijk nog wel de meest indrukwekkendste is. Het is alleen in het begin wat fragmentarisch, waardoor ik een kleine twintig minuten nodig had om in het verhaal te komen. Daarna blijft het tot het einde toe boeien. Naast Brandauer speelt ook de man, die de Duitse generaal is, een erg goede rol.

Mephisto is een prima film, die een mooie kijk biedt op een interessant en boeiend personage, die zich liet meeslepen door het Nazigeweld in het Duitsland van voor de Tweede Wereldoorlog.

4,0*

Prima film die toch voornamelijk wordt gedragen door Klaus Maria Brandauer. Hij komt ook echt over als een toneelspeler die hoge ogen gooit in zijn rol als Mephisto.

Klaus Maria Brandauer kan zich uitleven als Hendrik Hoefgen, een acteur die vele maskers opzet, die bijna constant aan het acteren is, of het nu op of naast de bühne is. Het is iemand die zichzelf verliest en enkel nog een verzameling personages wil zijn. De grens tussen theater en realitiet vervaagt.

De jaren '30 in Duitsland zijn een vaak behandelde periode, maar zelden door de ogen van een Duitser van toen. Dit is gebaseerd op de gelijknamige sleutelroman van Klaus Mann. Deze zoon van Thomas ontvluchtte Duitsland om politieke redenen, net als veel kunstenaars in die tijd. Hendrik Hoefgen is eigenlijk Gustaf Gründgens, de schoonbroer van Klaus Mann. De eerste minister van Pruisen, gespeeld door Rof Hoppe, was eigenlijk Hermann Göring.

Hoefgen hoorde bij de vernieuwende stroming in de Weimarrepubliek die sociaal geëngageerd was en de kloof met het publiek wilde dichten. Na 1933 wordt die stroming afgedaan als cultuurbolsjevisme. Ironisch genoeg speelt Hoefgen Mephisto op het podium, maar is hij in het werkelijke leven zelf degene die z'n ziel verkoopt: roem in ruil voor z'n geweten. Een voor een geeft hij z'n oude principes en vrienden op. Tussen Hoefgen en de eerste minister ontstaat een merkwaardig soort vriendschap. Eigenlijk is het een verhulde vijandschap; hij koestert een adder aan z'n borst. De conclusie is dat een kunstenaar niet apolitiek kan zijn in een woelige tijd.

Gebaseerd op de roman van Klaus Mann en een mooie sterke verfilming ervan. Eerst en vooral zoals ook hier al meermaals aangehaald door de uitmuntende acteerprestatie van Brandauer. De talentvolle, maar eveneens gewiekste en opportunistische toneelspeler Hendrik Höfgen die voor het kruispunt staat eigen gewin, zijn kunstvisie en de politiek met elkaar te verzoenen. Zo heeft Höfgen ook steeds een eigen interpretatie van de werkelijkheid: "Ik woon niet in Berlijn, maar het theaterhuis staat toevallig in Berlijn". Het is zijn manier om de andere kant op te kijken.

Vraag is of je het hem in dergelijke onstabiele politieke tijden wel kan verwijten. Hoe zouden wij handelen en welk masker zouden wij opzetten om onze ogen te sluiten voor wat werkelijk speelt? Wat niet wil zeggen dat het merendeel van de mensen zijn ziel zou verkopen aan de duivel, maar de andere kant de andere kant opkijken uit eigen belang - wat de motieven ook moge zijn (angst bvb) - ik wil ze niet te eten geven. Höfgen beseft dan ook te laat dat er op een bepaald moment zelfs geen weg meer terug is.

Szabo slaagt erin emoties los te weken bij de kijker door de close-ups en andere cameratechnieken, maar evenzeer door de goede uitdieping van de personages zoals de Generaal (Rolf Hoppe). Eentje die ik later wil terugzien om de gelaagdheden van de film verder te doorgronden.

Wat een acteur en wat een briljante film...

maar ik weiger nog eventjes 2001 van plaats één te verwijderen in mijn top tien