Stachka (1925)

Wel een okeeje film met wat mooie massale scenes, maar ik vond het niet een heel toegangelijke film (mede door het ontbreken van hoofdrolspelers). Andere Eisenstein-films zoals (Alexander Nevsky, Ivan Grozny en uiteraard Bronenosets Potyomkin) zijn meer de moeite waard om te zien.

Ontzettend goede debutfilm van Sergei Eisenstein. Zijn thematiek en onderwerpen zijn natuurlijk wel bekent maar hij weet met zijn ijzersterke beelden en montage altijd te imponeren. Tegen het einde van de film zit een scene waarin de arbeiders met geweld worden bestreden door soldaten te paard. Net als de scene met de wieg in Bronenosets Potyomkin is deze ook filmisch briljant. De manier waarop Eisenstein paniek in beeld brengt en toewerkt naar een bruut hoogtepunt is ronduit meesterlijk. Stachka is een zeer geslaagde film.

Meerdere mooie, sterke en zelfs unieke (politie te paard op de verdiepingen van flatgebouw !) taferelen en ook veel oog voor het detail en ook symboliek (de putten, de inktvlek...) in deze (stomme) pioniersfilm die komaf maakt met het establishment en het proletariaat aanmaant tot waakzaamheid.

Geen hoofdrollen, geen hoofdacteurs, zodat de film soms eerder overkomt als een gespeelde wedersamenstelling, een soort semi-documentaire, maar nooit verveelt. Onthutsend dramatisch in zijn besluit. Eisenstein op zijn best, zou ik zeggen !?

Eisenstein is niet direct één van mijn favoriete regisseurs, maar weet desondanks vaak wel interessante cinema te maken. Battleship Potemkin vond ik tot nu toe zijn beste, maar Stachka doet daar niet zo heel veel voor onder.

De complimenten die hier geuit worden voor o.a. het camerawerk en de montage zijn meer dan terecht. Eisenstein slaagt er hiermee in, om in de chaos van de grote aantallen mensen, die hier in diverse scenes voorkomen, een soort van eenheid te scheppen. Dat is interessant en regelmatig ook wel boeiend om te zien. De keuze van hoofdstukken is aan de ene kant wel te begrijpen, maar haalt je aan de andere kant weer iets uit de film, omdat dit vaak net de momenten zijn van een grote overgang naar een ander onderwerp.

Ondanks dat het massale van de verschillende scenes een zekere afstandelijkheid creëert, heeft het op sommige momenten toch ook zeker iets meeslepends. Ik kon die arbeiders op een gegeven moment in ieder geval goed begrijpen en had in hun geval misschien wel hetzelfde gedaan. Stachka heeft in ieder geval een aantal sterke scenes, die mij deels wisten mee te slepen, maar mist aan de andere kant net teveel voor een echte top score. Toch maakt Eisenstein altijd wel interessante cinema.

3,5*

Mijn eerste poging deze te kijken was met een zware industriële soundtrack, zo overheersend dat ik het na 10 minuten opgaf. Tweede poging, met klassieke muziek, beviel een stuk beter.

De Russen, of liever gezegd de Sovjets, waren op het gebied van montage zeer inventief, wat hier maar weer bewezen wordt. Film verveelt geen moment maar zo'n spannende finale als Potemkin heeft Stachka niet. Toch nog altijd meeslepend en dramatisch, deze verbeelding van de strijd van het proletariaat tegen de kapitalisten.

Debuutfilm van Eisenstein waarin hij alle fasen van een arbeidersstaking in het Rusland ten tijde van het tsarenregime weergeeft. Het spreekt voor zich dat men in dit soort communistische propagandafilms - net zoals in Bronenosets Potyomkin (1925) - teruggrijpt naar pre-revolutionaire situaties om de heldhaftigheid van het arbeidersproletariaat in de verf te kunnen zetten. Ten tijde van deze film betekende de realiteit van de Sovjetunie immers per definitie de vestiging van de ‘arbeidersdictatuur’ wat in theorie een harmonieuze, conflictloze situatie zou moeten zijn. Op dat moment was Stalin echter al enkele jaren aan de macht als secretaris-generaal en druk doende het eigen partijkader ‘uit te zuiveren’, eventueel te vermoorden, niet bepaald een conflictloze situatie dus. Het is dan ook paradoxaal hoe men in deze film de spionnen van het patronaat in het hemd zet, aangezien het Sovjetregime zich van dezelfde praktijken bediende om de eigen rangen te vrijwaren van dissidenten.

Net zoals in Pantserkruiser Potemkin is er in deze film niet echt sprake van acteurs met een hoofdrol. Het collectief staat voorop, zoals dat past in de communistische ideologie. Kon PP me nog boeien met zijn gebalde scenario, is dat echter veel minder het geval bij Strike. Het gebrek aan karaktertekening maakt van de personages ééndimensionale poppetjes - zowel de arbeiders, de spionnen, als het patronaat - die handig gemanipuleerd worden in de weliswaar schitterende montage van Eisenstein. Anderhalf uur lang zien we een strijd tussen twee partijen die niet leidt tot een climax maar tot mentale vermoeidheid bij de kijker - bij mij dan toch - omdat Eisenstein het er echt wil inrammen. In de finale wordt dan ook nog het grof geschut bovengehaald met de parallelle montage van de bloederige slachting van een koe en de gesuggereerde slachting van een massa proletariërs door de politie (als verlengstuk van tsaar en patronaat).
De Russische arbeiders konden het eigenlijk schudden, zowel ten tijde van de tsaar als ten tijde van de Sovjetunie, dacht ik erover bij het einde van de film. Maar ik vermoed niet dat dat de boodschap was van Eisenstein.