Honor de Cavalleria (2006)

De laatste ridder, dolend.

Ik moet bekennen dat ik het nog steeds niet aangedurfd heb om de Querido-uitgave van de Nederlandse vertaling – een baksteen van om en nabij de 800 pagina’s – die bij mij al sinds jaar en dag in de kast staat, eens echt te gaan lézen. Maar de Don Quichot is zo’n gigantisch cultuurgoed (door sommigen beschouwd als de geboorte van de Europese romankunst), dat je met de grote lijnen ervan in de loop der jaren op allerlei andere manieren toch wel geconfronteerd wordt.

Betekenis, zin: het is altijd zo veel waard als de gek er voor wil geven, en niet alleen als die gek toevallig Quichot heet. Zo’n geloof in een illusie, een droom, als hij heeft, maakt hem belachelijk, maar ook onsterfelijk; niet alleen onsterfelijk belachelijk.

Albert Serra lijkt met deze film de portee van deze figuur, deze roman, tot zijn uiterste essentie te hebben willen terugbrengen. Er worden heel wat grote namen gedropt op de dvd-hoes, waar Serra door beïnvloed zou zijn, maar alleen bij Bresson kan ik me daar wat deze film betreft wel wat bij voorstellen. Ik ken de overigen dan ook niet (Paradjanov, Dovzhenko, Olmi), of heb weinig van ze gezien (Ozu, Pasolini). Godard zie ik hier echt niet in terug.

Meestentijds is Quichot in deze film inderdaad de romantische dwaas, malende in een dorre, betekenisloze wereld. We zien de oude man en zijn indolente metgezel in het harde zonlicht door het woeste landschap sjokken, regelmatig zich tot het Opperwezen, waarmee hij blijkbaar op bijzonder goede voet staat, richtend; constant zijn ‘schildknaap’ onverdraaglijk belerend toespreken (over de onbenulligste dingetjes, maar ook over hun missie, het ‘pad’ dat zij samen moeten gaan); schuifelend door het gras kennelijk een duel acteren; en een niet bestaande vijand verrot schelden.

Een meer conventionele film zou de avonturen van Quichot ook werkelijk laten zien, maar Serra laat die voor wat, en waar ze zijn: in het geestrijke hoofd van de ridder zelf, en nergens anders.

Maar toch. Soms wordt het licht zachter, en zien we het schitterende uitspansel boven het Catalaanse land. En Quichot krijgt een zekere grootsheid, een bepaald aura, als hij vanuit een laag camerastandpunt in dat licht in beeld komt. De nachtelijke scène waarin de slapende Quichot uit het veld wordt geplukt door vier(?) aanstormende ruiters, is er werkelijk eentje om in te lijsten. Ik weet niet zeker wat daar gebeurde. Een verbeelding, of een aankondiging, van zijn sterven?

En ontroering. De uiteindelijk uitgesproken trouw van Sancho Panza, ondanks alles wat hij zich heeft moeten laten welgevallen. De woorden van Quichot bij zijn ‘afscheid’, over zijn vechten voor een wereld waarin ‘de waarheid spreken beloond wordt, en de leugen bestraft’.

Ik vind het indrukwekkend hoe Serra met zijn zeer minimalistische aanpak, eigenlijk zonder actie of plot, zo’n ‘sprekende’ film heeft weten te maken. Kan me wel indenken dat hierbij een aantal duimen omlaag gaan, maar ik kon het goed hebben. Zeer goed zelfs.

Bresson, Quichot, de toeschouwer: het belangrijkste is niet te zien. Je moet er alleen in willen geloven.