Nagareru (1956)

De vierde film die ik van Naruse zie en de vierde keer dat ik 4.0* ga geven, al sluit ik ook bij deze film verhoging niet uit.

Flowing gaat over een geisha-huis met, zoals vaak met nadruk gezegd wordt, een goede reputatie. Maar het is in verval. Geisha's verlaten het huis en er zijn steeds meer schulden en steeds minder klanten. We maken kennis met de meisjes in het huis, met de nieuwe dienstmeid, een weduwe die haar kind verloor en al lang blij is dat ze een baantje vind, omdat ze streeft naar zelfstandigheid. En de madam van het huis, die vecht tegen het verlies van haar levenswerk. En daarnaast nog een heleboel bijfiguren.

Opvallend veel Japanse films gaan over het verstrijken van de tijd en de teloorgang van het oude en opkomst van iets nieuws. Over het niet in de hand hebben van veranderingen, ook al wil het graag anders. Over het lot. Het plaatst veel van de verhalen in een mooi universeel perspectief. dat is ook wat in deze film gebeurd. Zo ook tegen het einde. Alles lijkt weer even hoopvol maar het einde van het geishahuis is eigenlijk nog steeds onafwendbaar.

Naruse staat vooral bekend als een verfilmer van vrouwenlevens. In deze film zijn de mannelijke karakters slechts bijfiguren. En elke vrouw is een mooi driedimensionaal karakter.

Tijd om Naruse definitief te gaan noemen in mijn rijtje favoriete regisseurs.

Dikke 4.0*

Het is toch wel een nadeel om 3 films van een regisseur (min of meer) verplicht binnen een week te moeten kijken doordat ze in één box van de MovieMeter Pakketservice zitten. Na al drie oude Japanse drama's over het dagelijkse leven gehad te hebben in een week had ik vooral sterk behoefte aan iets anders. Ik wilde Flowing graag zien, maar had er graag een paar weken pauze voor in gelast. Mijn stemming, niet op de laatste plaats veroorzaakt door vermoeidheid, heeft zeker weerslag gehad op mijn eerste kijkbeurt van Flowing.

Ik hou wel van films over een hechte groep waarin alles uit elkaar dreigt te vallen, zoals hier. En ik vond het dan ook bij vlagen erg mooi, dankzij boeiende personages, gespeeld door even boeiende actrices (het mannelijk aandeel in de cast is te verwaarlozen) en ook door een hoge geloofwaardigheid. Ik vond echter wel dat de geldproblemen en het zoeken naar oplossingen een beetje de overhand kreeg. Natuurlijk wordt dit vooral gebruikt als katalysator voor de dramatische ontwikkelingen rond de personages, maar het stak me iets te veel de kop op. Sterk vond ik vooral het plot rond de 50-jarige geisha en ook de moeder-dochter-relatie van de hoofdgeisha.

Naruse lijkt ook iets met eindes te hebben waarin de personages een beetje in een tussensituatie zitten, in afwachting van een betere of - waarschijnlijker - slechte toekomst. Een soort open eindes dus. Ook hier weer. Ik vind dat wel mooi, zo'n gevoel van onzekerheid op het einde van een drama. Het benadert eigenlijk meer het slice-of-life-idee van het echte leven dan een goed of slecht einde, want een mens blijft immers in zijn leven ook altijd nog met een toekomst zitten, waarin niets vaststaat. In deze film van Naruse vond ik dit element nog het best op zijn plaats.

Verder weer een alleraardigst drama van Naruse, al zie ik geen genie in hem. Gewoon een goede regisseur van familiekronieken, van wie ik zeker nog wel eens iets mee zal pikken, maar hij is niet de beste uit zijn categorie.

3*

Bij het doorlezen van een aantal reacties geloof ik dat het merendeel de film tegen heug en meug heeft bekeken. Dat schiet niet op natuurlijk, want het is inderdaad niet het type film waar de meeste filmliefhebbers op elk moment van de dag zin in zullen hebben. Dat geldt ook wel voor mijzelf, maar uiteindelijk vind ik de films van Naruse nog vrij toegankelijk. Wel wat traag.

In zijn vrouwenfilm knokken de personages voor hun bestaan; ergens tussen vechten voor een beter leven of gewoon overleven. Hoewel het mij als domme westerling niet helemaal duidelijk is of geisha’s nu ook seksuele handelingen verrichten (mijn beperkte bronnen verschillen van mening), vond ik het ironisch dat juist deze gezelschapsdames zoveel cashflow problemen hebben. Naruse maakt het eervolle (zoals de dames het zelf ook zien tenminste) van het beroep wel inzichtelijk, maar beschrijft het ook als een aftakelende branche. Een overduidelijk metafoor (Naruse is nooit echt subtiel) voor het ouder worden van de dames. Ze zijn zelf ook aan het aftakelen.

Flowing gaat dus duidelijk over dat ouder worden, over keuzes maken in het leven, over (het al dan niet) keuzes hebben in datzelfde leven, over de kwetsbaarheid van vrouwen etc. Of ze afhankelijk zijn van mannen hangt af van welk personage je het zou vragen in de film. In letterlijk zin (klandizie) wel natuurlijk. Eigenlijk bestaat de film uit een stuk of 5 sterk uitgewerkte vrouwelijke karakters. En hier is Naruse wel wat geraffineerder, want ze laten zich niet gemakkelijk ontleden. Op het eerste oog kun je zo de sterke en minder sterke karakters aanwijzen, maar naarmate de film vordert moet je die mening meermaals bijstellen. Sterk.

Uiteindelijk is de film over de hele speelduur niet elke seconde even boeiend. Dat varieert nogal. Misschien is de film ook wel een minuut of 20 te lang. Zijn statische shots zijn best goed, maar versterken het ontbreken van enige dynamiek. Ik kan er om die reden voor de derde maal, net geen 4 sterren aan kwijt.

Film over het onzekere geishabestaan in veranderende tijden. In vergelijking met de andere films van Naruse, die ik gezien heb, valt deze nogal tegen. Er gebeurt sowieso weinig en als je dan ook nog eenzijdig gerichte dialogen hebt —voornamelijk over geldproblemen— dan blijft er niet zoveel te genieten over.

Het kwam op mij over alsof het merendeel van de cast de automatische piloot had aangezet. Enkel Kinuyo Tanaka als de nieuwe dienstmeid en de goedlachse Haruko Sugimura springen eruit. Ik heb met name Hideko Takamine eerder veel beter aan het werk gezien dan in deze film, waarin ze over het algemeen niet veel verder komt dan stilzwijgend tegen een deurpost lummelen of een beetje borduren.

Behoorlijk verwant aan Bangiku, de enige andere film die ik van Naruse heb gezien- weer een film over geishas die mijmeren over het verleden en worstelen met financiën, hun vergankelijke schoonheid, spoken uit het verleden. Het is allemaal vrij subtiel, en ik heb wel sympathie voor dit soort films waar emoties onderhuids blijven en de karakters beetje bij beetje ontsloten worden. Ook weer een opvallende rol van Haruko Sugimura, een actrice die ik regelmatig tegenkom in oude Japanse films, en prima spel van de overige, voornamelijk vrouwelijke, castleden. Al was die irritante oom ook wel raak.