Notes on Blindness (2016)

Ziet er heel intrigerend uit! Artificial Eye brengt de documentaire binnenkort uit op DVD in Engeland.

Hoe heb ik dit kunnen missen?

Leek interessant.

Dat was het alleen niet zo. Op papier een integer document van een man die op latere leeftijd blind werd. Zou dus best de moeite kunnen zijn, al helemaal omdat het een docu bleek die redelijk doorgedreven gestileerd is. Die zie je niet zo héél vaak.

Jammer genoeg werkte de stilering de docu eerder tegen. Door er nogal zweverige, zelfs kitscherige beelden onder te monteren krijgen ook de voice-overs een stevig melig sfeertje mee, waardoor het allemaal nogal doorgedreven pathetisch wordt.

Eerder dan een eerlijk en integer document voelt het allemaal erg geforceerd en geregisseerd aan. Na een tijdje begon het mij aardig op de zenuwen te werken zelf, ondanks dat het verhaal achter de docu toch best aangrijpend is. Compleet verkeerde vorm voor het onderwerp dus.

Allicht dat het voor mensen die van nabij ervaring met blindheid hebben meer uit de docu kunnen halen, maar ik vond het nogal zinloos.

1.5*

Waanzinnig mooie artistieke documentaire over menselijke zintuiglijke, mentale en emotionele ervaring - en over het omgaan met het verlies daarvan.

Wat de film draagt zijn de diepzinnige en poëtische overpeinzingen van John Hull op de geluidsband (oorspronkelijk op cassettes opgenomen als audiodagboek), gecombineerd met beelden, geluiden, en muziek die op een of andere manier een soort audiovisueel contrapunt vormen. En dat werkt, voor mij dan toch, overweldigend. Hull beschrijft beeldend en evocatief zijn ervaringen van de opeenvolgende fases in zijn omgang met het blind worden, een existentieel proces dat eigenlijk veel langer voort duurt dan het letterlijk, fysiologisch blind worden (al snel aan het begin van de film). Hij vertelt op aangrijpende manier hoe zijn ervaring (en zelfs ook herinnering) van de wereld en van zichzelf diepgaand en onherroepelijk veranderden en hoe hij zichzelf in dat proces als het ware dreigde te verliezen, maar zichzelf (en misschien nog veel meer, zijn God) uiteindelijk toch weer vond door acceptatie (in de film is dit complexer dan mijn gebruik van dit cliché).

We leren iemand kennen, niet zozeer iemand die blind is, maar bovenal leren we denk ik John Hull kennen (of een gefictionaliseerde versie van hem door de ogen van de filmmakers), die toevallig blind is, iemand die een mens van vlees en bloed is, iemand die ervaart dat menselijkheid inherent begrensd en eindig is. Het bijzondere (wonderlijke) aan de film is dat het er dus in slaagt op artistieke wijze een van de meest moeilijke en meest ongrijpbare aspecten van de menselijke ervaring toch mogelijk te maken, namelijk de uitdaging om echt, ten diepste, de ervaring, en daarmee het zijn in de wereld, van een ander te kunnen begrijpen en invoelen.

De film maakt weer eens duidelijk dat kunst een van de manieren is waarop dit moeilijke, maar niet onmogelijke kennen van de ander enigszins te benaderen is. We hebben natuurlijk de taal om ons uit te drukken en gedurende duizenden jaren van verhalen vertellen, filosoferen en poëzie schrijven, hebben we dit vermogen aardig verfijnd, maar het is toch beperkt. Een audiovisueel medium als film voegt daar echt aan toe als het op een manier zoals in deze film beeld, geluid, muziek en tekst combineert.

Heel veel dank aan Malick dat hij dit pareltje onder mijn aandacht bracht, diep verborgen onder de dikke, oogvervuilende laag drab die de Netflixcatalogus welbeschouwd is.

Ik zag laatst deze speelfilm met een soortgelijk thema, gehoorverlies, die wel aan te raden is, maar toch beduidend minder indruk maakte dan deze.