La Caduta degli Dei (Götterdämmerung) (1969)

Ik was vooral onder de indruk van het vakmanschap waarmee deze film is gemaakt. De uitstelscène waarbij we minuten- en minutenlang het steeds dronkener worden zien van de bruinhemden, waarbij je steeds meer duidelijk wordt dat er iets vreselijks gaat gebeuren is klassiek plot opzetten van de eerste orde. Dirk Bogarde vond ik zoals altijd magistraal en Berger vond ik goed maar ik kon zijn stem niet aanhoren.
Net als Queto was ik erg in de war met de personages. Alle jonge blonde mannen leken op elkaar.
Bovendien heb ik het probleem dat ik geen idee had wat nou de SA was enzo. Waren dat nou de bruinhemden of de zwarthemden? Het gekonkel tussen de verschillende Duitse belangengroepen, daar miste ik simpelweg de kennis voor.
Ook jammer vond ik dat zo vaak letterlijk belangen werden uitgesproken en de smeekbede van Rampling (hoe goed zij mij ook lijkt als actrice) kon ik niet aanhoren.
Ik keek dus met een wonderlijke mengeling van fascinatie, bewondering en verwarring.
Visueel is het allemaal schitterend en de algehele mise-en-scène ook. Ik kan me voorstellen dat Visconti ook opera geregisseerd heeft.

Bij mij was het juist omgekeerd. In de tweede helft zat ik veel meer dan in de eerste helft. Vond alle erg goede stukken ook in de tweede helft zitten. Bijvoorbeeld de nacht van de lange messen is grandioos gedaan. Niet in het minst omdat die scene haast geen dialoog bevat.

Vond het wat taai en moeizaam op gang komen. En het barokke sfeertje van de latere Visconti's werkt voor mij toch echt het beste in Morte a Venizia.

3.5*

Visconti Nummer 7

Na niet zo heel lang geleden weer zo'n verschrikkelijk goed epos te hebben gezien van Visconti (Rocco e i Suoi Fratelli) was mijn liefde weer wat aangewakkerd. Oorspronkelijk was het het plan om Ludwig te zien maar blijkbaar wordt die gezien als een derde deel van een trilogie en deze The Damned als het eerste dus werd het toch maar deze.

Voor mij behoren Visconti's vorstelijke epossen tot het beste wat de man ooit heeft gerealiseerd. Zowel Rocco en Il Gattopardo zijn geniale meesterwerken. De verwachtingen stonden dan ook torenhoog gespannen toen ik zag dat dit weer zo'n epos ging zijn. Jammer genoeg kwam de teleurstelling van de film me dan nog des te harder aan. Waar ik in zijn andere films een grote sympathie krijg voor de kronieken van de betreffende familie was dit hier juist het tegenovergestelde. Het grootste nadeel waren de personages. Film is bedoeld als ontspanning en dan heb ik eerlijk gezegd geen zin om mijn hoofd te moeten breken wie nu wie is in de Von Essenbeck familie. Iedereen trekt opeen en personages kunnen soms voor 3/4 van de film verdwijnen om dan even weer terug te komen voor misschien één zinnetje. In Visconti's Italiaanse kronieken heb je ook soms dit probleem maar daar blijft het allemaal net iets meer overzichtelijk waardoor ik het verhaal nog altijd wel perfect kan volgen, iets wat hier naar het einde toe jammer genoeg niet meer het geval was.

Iets waar ik Visconti normaal gezien voor respecteer is zijn kunst om een verhaal helemaal uit te doeken te doen zonder de interesse van de kijker te verliezen. Zowel Rocco als Gattopardo duurt langer dan deze film maar Visconti kon me deze keer niet bekoren. Hoe kan het ook anders als je bijna 10 minuten naar dronken Duitsers zit te staren die wat liederen liggen te lallen waar men nu eens echt geen klote van weet te verstaan. Even lijkt de film na dit intermezzo zichzelf even te herontdekken maar vervalt al snel weer in het onsamenhangende verhaal dat de film bijna de das omdoet. Jammer maar hier slaagt Visconti toch echt wel de bal gigantisch mis, ik vraag me dan ook af waarom de film hier zo hoog wordt beoordeelt. Waarschijnlijk om de vele gedurfde thema's die hier de revue passeren waaronder pedofilie, incest, travestie... Ik vermoed dan trouwens wel dat ik de niet gecensureerde versie heb.

Wat de film enigszins red van een onvoldoende zijn de acteerprestaties van de cast. Bogarde was al fantastisch in Morte A Venizia, wat blijkbaar de opvolger van deze is dus van een trilogie is er niet echt te spreken omdat die films nu eens helemaal niets met elkaar hebben te maken, maar hier is hij zelfs nog beter. Hij zet Bruckmann op een uiterst overtuigende manier neer en was samen met Martin maar één van de weinige personages die ik direct herkende wanneer ze weer verschenen. Diezelfde Martin wordt trouwens nog op een betere manier neergezet dan Bogarde door Helmut Berger. Op mijn dvd hoes staat hij in 'volle glorie' in zijn travestietenact en dat behoort dan ook tot één van de vele hoogtepunten die zijn rol heeft. Fantastisch om te zien hoe hij van flamboyante playboy verandert naar puur kwaad. De rest van de cast was ook vast en zeker de moeite maar Ingrid Thulin steekt er als één van de weinige vrouwen met kop en schouders bovenuit.

Voor de eerste keer in 7 films zit er een teleurstellende Visconti tussen. Zijn hand is er overduidelijk in te zien maar het vervangen van de Italianen door Duitsers bleek toch geen goede zet te zijn. Wel zit het met de cast weer heel goed dus krijgt The Damned toch nog een voldoende.

2.5*

Is er eigenlijk nu al iemand uit wat de originele taal moet zijn geweest want ik heb nu de Engelstalige versie gezien.

Prima film dit van Visconti.

Visconti is een regisseur, die graag de tijd neemt om een film te vertellen en hier is dat niet anders. Het begin van de film is aardig, maar ik had wel moeite om in de film te komen, mede ook, omdat ik het lastig vond alle personages uit elkaar te houden. De travestietendans is een mooi hoogtepunt van dat begin.

Als ik de personages eenmaal goed kan plaatsen wordt de film gelukkig ook beter en beter. Dirk Bogarde levert hier evenals Ingrid Thulin een erg sterke acteerprestatie af, niets om aan te merken. Toch ben ik nog het meest onder de indruk van Helmut Berger. Zijn uiteindelijk transformatie is fascinerend om te zien en daarnaast gewoon erg geloofwaardig.

Het tweede gedeelte van de film bevat voor mij ook echt de hoogtepunten. De nacht van de lange messen is een fantastische scene. Ook de scene waarbij moeder en zoon samen in bed liggen, had iets surrealistisch over zich heen en is erg sterk.

Rest me nog te zeggen dat de film visueel erg goed is en een fijn baroksfeertje heeft. De sfeer is soms lekker dreigend en de film is uiteindelijk gewoon erg goed.

4,0*

Ondanks dat deze Drama / Oorlog film inmiddels 50 jaar oud is, behoorlijk lang duurt met circa 150 minuten en misschien soms ook wat langdradig is, was het zeker een interessante, boeiende en leerzame film, met daarin ook veel veel interessante en boeiende dialogen. Deze dialogen zijn overigens in het Engels, terwijl het verhaal zich volledig afspeelt in Duitsland.

Het verhaal zit goed in elkaar en choqueert hier en daar zelfs wat en dan doel ik op de incest scène (zie ook filmposter) in het verhaal tussen zoon Martin von Essenbeck (goed gespeeld overigens door Helmut Berger, en zijn travestie scène tijdens een cabaretuitvoering mocht er best wezen) en moeder Sophie von Essenbeck (goed gespeeld door de best mooie Ingrid Thulin), waarvan ook wat bloot te zien is in de vorm van billen en borsten. Verder is er ook wat pedofiele te zien (in de vorm van zoenen) tussen Martin en jonge kinderen (meisjes, waarvan er eentje, te weten Lisa, zelfs zelfmoord pleegt door zich op te hangen) en o.a. met één van de dochters, te weten Thilde, van Charlotte Rampling (in de rol van Elisabeth Thallman) die ook in deze film meespeelt en destijds vrij jong was en er ook best mooi uitzag. De gehele cast speelt sowieso goed in deze film en tilt het ook naar een hoog niveau.

Verder vond ik het interessant dat deze film zich afspeelt in de hoogtijdagen van de nazi's, namelijk in de jaren 30 en daarvan zien we o.a. de volgende belangrijke gebeurtenissen de revue passeren, te weten "Rijksdagbrand" (via een bericht tijdens het begin van het verhaal), "Boekverbranding" (wordt even in beeld gebracht), gedoe tussen het Duitse leger, SA (sterke rol van Reinhard Kolldehoff als Konstantin von Essenbeck) en SS (sterke rol van Helmut Griem als hoge SS-officier Aschenbach) en "Nacht van de Lange Messen", welke op een best indrukwekkende en harde manier in beeld wordt gebracht. Vlak voor de aanvang van de laatste gebeurtenis (welke zich afspeelt in Bad Wiessee), zien we ook nog even Ernst Röhm in beeld, waar iets komisch over gezegd wordt i.v.m. zijn aankomst per auto i.p.v. de trein.

Het einde van het verhaal mocht er best wezen met het tot zelfmoord (via een cyaankali capsule) dwingen van Sophie von Essenbeck (zag er in die scène best apart uit men een wit geschminkt gezicht) en Friedrich Bruckmann (gespeeld door Dirk Bogarde) op hun trouwdag door Martin von Essenbeck, die daardoor alleenheerser wordt over het industriële staalimperium van het geslacht Essenbeck, maar ook reddeloos verloren is in de handen van de nazi's.

Al met al best een goede en interessante Drama / Oorlog film die geïnspireerd is op het leven van de familie Krupp. Deze oude Duitse familie staat vooral bekend om haar enorme staal- en wapenproductie gedurende de oorlog. Ondanks de bezwaren die de familie aanvankelijk had tegen samenwerking met de nazi’s, ging de familie Krupp toch zaken met hen doen en dat zien we ook met de familie von Essenbeck in dit verhaal.

Zo af en toe vraag ik me wel eens af of de kunst van het filmmaken de afgelopen 50 jaar nog wel iets van een vooruitgang maakt. En dan kom ik weer zoiets als dit epische werk tegen - ondenkbaar dat er nu nog zoiets gemaakt wordt, ben ik bang. Dat kon in de tijd dat het medium nog nieuwer was, minder goed begrepen werd door de boekhouders - zodat de paar geniale regisseurs de vrije hand kregen en konden voeren om hun visie op magistrale manier uit te werken. Nu kan dat niet meer - Netflix regeert is het niet in daad dan wel in geest, en alle plannen worden doodgeslagen en kapotgemanaged in sprints en QBRs. Voor genie is geen plaats meer.

Des te verrassend is het dan als je zoals ik nogal onvoorbereid in deze film terecht komt - dat kwam eigenlijk alleen doordat ik na Zardoz nieuwsgierig was of er nog oudere films met Charlotte Rampling waren die ik nog niet gezien had. Ja dus - 23 is ze hier zo ongeveer, en een van de vele rollen in het volledige epos wat bol staat van de kleurrijke en rijk aangezette karakters. Of daar een waarachtig en juist beeld mee geschetst wordt van de geschiedenis van de familie Krupp daar durf ik me niet echt aan te wagen, maar wel dat het verhaal knap in de context van de historie geplaatst wordt. Zo ongeveer zo knap als dat in Forrest Gump gedaan wordt, maar als grote tegenstelling is het in deze film allemaal bloedserieus - zo bloedserieus als dit deel van de geschiedenis is, en zo ernstig als de rol van Krupp in het 3e rijk ook wel geweest moet zijn.

Om alle details uit het verhaal op te nemen zal ik zeker nog wel eens moeten kijken. Maar dat is beslist geen straf, en de lange speelduur was voorbij voordat ik in de gaten had hoe lang de film al liep. Heerlijk om weer eens te zien hoe een film boeiend en overtuigend kan zijn zonder alle technologie van nu - en misschien haast wel meer juist. Ik zag overigens de Engelse versie, maar dat stoorde me eigenlijk nergens.

Een subliem verzorgde werk van Visconti, toch wel een handelsmerk van de man daar waar het op subtiele cinema aankomt.

Met een pak historische gebeurternissen in het meer en meer overwegend Nazi-getint Duitsland, laaien ambities en emoties hoog op.

Schitterende vertolkingen brengen het verhaal echt tot leven in een aaneenschakeling van niet zo fraaie gedragingen in en rond een elite-familie waar zucht naar macht en heerschappij overheerst maar ook zal verblinden.

Meerdere sterke en scherp getekende scènes die een morele decadentie niet verdoezelen : orgieën, pedofilie, incest naast leugen en bedrog.

Kleine rol voor Charlotte Rampling, maar goed vertolkt terwijl Ingrid Thulin, veel gevraagd door bekwame cineasten (Resnais, Bergman...) heel erg opvalt. Bogarde is een zekere waarde.

Lang maar boeiend uitgesponnen en visueel top.

Nog een pluspunt van de Criterion-uitgave: er kan worden gekozen voor zowel de originele Italiaans gesproken versie (met Engelse subs), of voor de Engelstalige dub. Hoewel het bevreemdend werkt om in de film Duitse personages Engels te horen spreken met een duidelijk Duits accent (vooral Helmut Berger is soms moeilijk te verstaan; gelukkig bieden de Engelse SDH subs dan uitkomst).

Ha, een familie uit de adellijke elite (i.c. een aristocratische familie in een staalimperium), die aan de vooravond staat van een totalitair fascistisch regime (i.c. de jaren '30 in Duitsland en opkomend Nazisme) alsmede de keuzes die zij daarop maken.

Tot zover natuurlijk vintage Visconti, (zijn Capolavoro zie ik zelfs op de prachtige poster), edoch de uitwerking bevalt me eigenlijk niet. Meer bepaald de filmstijl (men zegt 'barok' maar wat mij betreft eerder kitsch of zelfs camp).

Niettemin een paar mooie historische scenes (Nacht van de Lange Messen), maar ik heb toch veel meer met andere Viscontis.

Ik was overigens behoorlijk aan het worstelen welke dub te gebruiken met deze internationale cast, uiteindelijk viel de keuze vanwege het onderwerp maar op de Duitse..

Prachtig werk en wat mij betreft een meesterwerk. Het is een familiekroniek van de Essenbecks, gebaseerd op de Krupps tijdens het nazitijdperk. Het start met een heuglijke gebeurtenis, de verjaardag van grootvader Essenbeck, maar al meteen wordt er een andere toon gezet met het bruut binnenkomende nieuws dat de Reichtstag in Berlijn in brand is gestoken. De invloedrijke adellijke familie en haar staalbedrijf worden meegezogen in de loop der politieke gebeurtenissen die een dramatische impact hebben op de onderlinge familierelaties. Dit is The Godfather in de jaren ‘30, of het is ook te vergelijken met grootse opera uit de Italiaanse traditie.

We zijn als publiek (meestal) op de hoogte van de wandaden van de nazi’s maar als je de bruutheid verfilmd ziet, heeft dat zeker een impact via de kijkervaring. Zo is er de boekverbranding, en zien we een enscenering van de nacht van de lange messen. Er is het raamwerk van de politieke gebeurtenissen maar daarbinnen komen allerlei persoonlijke tragedies naar voren. Dat maakt dit stukje fascinerende en gruwelijke geschiedenis heel menselijk.

De acteurs zijn top, prachtige productie met gepast weelderige decors en prima regie. De score van Maurice Jarre is functioneel en vrij onopvallend eigenlijk. Dat is prima zo.