Vergeef Me (2001)

Er wordt in deze film misbruik gemaakt van het leed van anderen.

De regisseur moet zich diep schamen voor zo'n wanprodukt.

Een hele slechte man.

Interessant, maar helaas slaagt de film - hoe graag ik dit ook zou willen - eigenlijk niet. Want raken doet de film me maar op één of twee momenten waarin Frisch wellicht net over die rand gaat van het acceptabele.

Het uitgangspunt en de gedachtegang van Frisch om deze film te maken spreekt me wel enorm aan, maar ik vraag me af of het ooit mogelijk een film te maken die over een grens gaat zoals Frisch het bedoelde. Eigenlijk gaat Frisch wel meerdere malen over een grens, maar doordat het vooral geklooi met de psyche van deze mensen is, komt het nimmer echt hard aan. Tot mijn grote spijt overigens...

2,5*

Vergeef Me doet me erg denken - van wat ik erover gelezen heb - aan de werken van Joost Conijn en Erik van Lieshout. Beiden kunstenaars die in hun werk ook nogal eens de grens opzoeken tussen acceptabel en onacceptabel. Waar dan overigens weer erg interessante (en soms vervelende) projecten uit voortvloeien.

Alastor zou de door mij genoemde namen wel kennen, kan hij dan ook zeggen of ik op het goede spoor zit?

Al veel over gezegd volgens mij. Gelukkig maar, want projecten als deze verdienen wel wat aandacht, of deze nu positief of negatief is. Ik ken niet alle projecten en acties van Frisch, maar heb zijn naam meer dan een keer gehoord. Was al lang geïnteresseerd in Vergeef Me, en na lange tijd dan toch eindelijk gezien. Net als Gotti hierboven zegt, zeg ik; dit project slaagt maar voor een helft - want hoewel velen vallen over het lachend misbruiken van zwakke mensen, is het meeste toch niet zo shockerend als had gekund.

Frisch probeert in Vergeef Me openlijk over een grens van het acceptabele te gaan. In de opening zegt hij het walgelijk te vinden hoe gemakkelijk iedereen op t.v. aan de meest onsmakelijke dingen blootgesteld kan worden. "Ik ga ervoor zorgen dat dat nooit meer zal gebeuren", zo zegt hij tegen de camera. Helaas lijkt zijn eerste poging niet te slagen, daar dat project zelfs positieve, lovende reacties uit leek te lokken; Mensen leken zowaar respectvol te reageren op zijn manier waarop hij lichamelijk gehandicapten, junks en alcoholisten portretteerde. Halverwege stopt hij de film dan ook, en zegt nogmaals direct in de camera naar "nog extremere middelen" te grijpen.

Een publiek stroomt toe, neemt plaats op een stoel en kijkt naar een podium. Het resultaat naar zijn ultieme onderzoek naar het overschrijden van een grens zal hier een conclusie kennen. Zijn kritiek op de huidige televisiecultuur zal hier een antwoord krijgen. Dit keer geen publiek voor televisie waarin de toeschouwer een voyeur is van intieme waarheden van anderen in reality t.v. Hoelang zal deze toeschouwer een onschuldige gluurder blijven als deze er met zijn neus boven op zit?

Opnieuw zitten hier dezelfde junks en alcoholisten die eerder in Frisch zijn toneelstuk Jezus/Liefhebber (1998) speelden. Live kijken naar alles wat zij doen; drinken, pissen, roken, spuiten, kotsen, masturberen en dronken als zij zijn niet normaal op een stoel kunnen zitten. Een lang uitgesponnen slow-motion scène van een laveloze vrouw die wat zinnen van een stukje papier voorleest resulteert in gebrabbel en het langzaam in slaapvallen terwijl snot, kwijl en braaksel haar neus en mond uitdruppelen. Het publiek kijkt toe, de een met een glimlach, de ander met verbazing.

Zijn acteurs (slachtoffers) ondergaan vernederende behandelingen en opdrachten. Met het grootste gemak neemt hij ze mee in een toneelstukje dat hij opvoert. Niemand moet zijn acties prijzen, maar vernietigen, kwaad maken: "Het is verkeerd wat hij doet", zo meent hijzelf. En dat is het, walgelijk en pervers. Maar ik zeg op mijn beurt met het grootste gemak dat dit een directe verbeelding is van wat wij dagelijks op t.v. voorgeschoteld krijgen. Nu een keer niet verpakt in mooie kleurtjes, mooie vrouwtjes en leuke villa's.

Ik kan hier geen beoordeling aan spelden, maar een vorm van respect kan ik niet onbewogen laten. Frisch is niet de eerste die nadenkt over deze kwestie, wel een van de eerste die dit op een dergelijke controversiële manier aanpakt. Niet volledig geslaagd, maar onmogelijk om te negeren.

Ik weet het echt niet hoor. "De rand", "het acceptabele", "vernedering". Gaat mij in dit geval de pet nog wat te boven. Realiteit vs. fictie in een soms niet te harde documentaire waar mensen zenuwachtig lachend toekijken en waar melodrama snoeihard een 'kapot' (ook zo'n makkelijk hokje) mens romantisch in beeld tracht te brengen. Denigrerend, oprecht, schofterig, echt, eerlijk en makkelijk. Zoiets?

Cyrus Frisch is een spraakmakende Nederlandse regisseur. Vergeef Me is zijn eerste lange film nadat hij eerder al de kortfilms Zelfbeklag (1995) en Geen Titel (1998 ) maakte. Ook maakte Frisch, zoals blijkt uit de film, een theatershow waarin hij verschillende betreurenswaardige personen voor een groep mensen in een theater zette. In Vergeef Me werkt hij wederom met dezelfde personen, die zowel in de film als bij de aftiteling worden aangeduid met alleen hun voornamen. Het zijn stuk voor stuk alcohol- en drugsverslaafden die waarschijnlijk zelf niet doorhebben wat ze doen en wat er met hen gedaan wordt. Althans, dat is wat de film ons wil doen geloven. Frisch manipuleert hen door ze woorden in de mond te leggen en aan te sporen om bepaalde dingen te doen. In een debat aan het begin van de film legt hij uit dat hij vindt dat dit soort dingen juist niet op televisie mogen. Door hier vervolgens zelf wel een film over te maken en daarmee in eigen woorden “over de grens van het acceptabele heen te gaan” onderstreept hij zijn eigen punt. Want deze film zal het gros van de mensen waarschijnlijk niet willen zien. Uit respect voor zijn boodschap heb ik dit echter wel gedaan.

Zoals al eerder gezegd wordt de hele film gedragen door de boodschap die Frisch over wil brengen. Dat we niet zomaar alles in de media moeten laten zien. En met dat in mijn achterhoofd maakt het niet eens uit dat de film (al dan niet opzettelijk) verder werkelijk niet om aan te zien is. Irritante, saaie camerabeelden zijn eerder regel dan uitzondering. De film slaagt er echter wel in om een bepaalde sfeer over te brengen en te laten zien in hoeverre we voor die bepaalde mediabeelden misbruik maken van de personen die worden afgebeeld. Het laatste gedeelte van de film slaat alles compleet om. We zien Ellen Ten Damme rustig over het strand heen huppelen totdat zij plotseling wordt geteisterd door allerlei oorlogsbeelden en ze vlakbij een tank luistert naar Achmed, een heroïneverslaafde die probeert de rol van een stervende soldaat te acteren. Deze laatste scène onderstreept nogmaals de boodschap van de regisseur dat media zich aan ons opdringt terwijl we dat soms helemaal niet willen.

Vergeef Me is een bijzondere en originele film die zeker niet voor iedereen weggelegd zal zijn. Ben je echter geïnteresseerd in het werk van Cyrus Frisch of hou je van experimentele films die meer draaien om een gevoel dan een echt verhaal, dan zit je denk ik wel goed. Bij de andere kijkers zal dit controversiële werkje misschien te zwaar om de maag liggen. Frisch is er in ieder geval eentje om in de gaten te houden.

Ambitieus project van een nogal naïeve zeurpiet.

Cyrus Frisch verafschuwt gewelddadige en anderszins moreel verwerpelijke televisiebeelden. Hij betoogt (weinig steekhoudend overigens) dat hij toch zeker het recht heeft niet iedere keer als hij een tv aanzet geconfronteerd te moeten worden met grafisch in beeld gebrachte onthoofdingen en longtransplantaties.

Wat een zeurpiet hè? Maar daar blijft het niet bij. Hij verzamelt een stel “verloederde outcasts” en laat ze allemaal nare dingen doen. Hetzij in de schouwburg, hetzij voor de camera. Hij doorboort volgens eigen zeggen de grens van het acceptabele.

Ambitieus hè? Maar daar blijft het niet bij. Hij denkt te kunnen choqueren. Te kunnen confronteren. Dingen teweeg te kunnen brengen.

Naïef hè? Het lukt ‘m dan ook niet. Dat blijkt vooral tijdens het toneelstuk. Toneelstuk? We hebben het toch over een film? Jazeker, maar deze film heeft een rijke geschiedenis.

Het begon allemaal in 1998, met Jezus/Liefhebber, het toneelstuk. Opnames daarvan waren in datzelfde jaar te zien op het IDFA.

Zowel het toneelstuk als Geen Titel leverden niet genoeg controverse op. Tayama zegt het al:

Daarom Vergeef Me. Want naast beelden van het toneelstuk bestaat deze film met name uit gesprekken met de outcasts. En geen gewone gesprekken, nee nee, maar gesprekken met de duivel. Frisch stelt zich op als Faust en behandelt de outcasts – oké, het blijven mensen – als marionetten. Hoe controversieel!

Misschien had het allemaal meer indruk gemaakt als Frisch er niet zo’n visueel wanfestijn van had gemaakt. Hier en daar werkt de grofkorrel, maar in veel meer scènes zijn de beelden alleen maar ergerlijk. Op een gegeven moment is de film (2) op, maar wordt er wel doorgegaan met filmen. Ik kan je vertellen, dat levert bijzondere lelijke cinema op, maar meer dan dat is zo’n scène respectloos. Ik als kijker neem wel de moeite om je film te kijken, daar mag je best rekening mee houden. Eikel.

Ironisch genoeg is de eindscène dan ook de meest memorabele.

Zo als deze film kan Jiskefet het niet bedenken.

Vandaag herzien. Beklijft nu vele malen meer dan twee jaar geleden. Een van Neerlands meest interessante filmmakers...

3 oktober om 18u op het NFF te zien in het kader van het programmaonderdeel "Naakt": Vergeef me | Nederlands Film Festival - filmfestival.nl

13 april GRATIS in Caviaaa