Jenny (1958)

Laat de naam 'Willy van Hemert' vallen tijdens een willekeurig gesprek en veel mensen zullen direct denken aan series als Bartje, Dagboek van een Herdershond en De Kleine Waarheid. Het had echter zomaar anders kunnen zijn, want eind jaren vijftig koesterde de jonge en talentvolle Van Hemert de ambitie om naam te maken in de speelfilmindustrie. Na eerder een aantal kleine producties voor de televisie te hebben geregisseerd, werd hij in 1957 door Jan Kemps gevraagd de regie op zich te nemen voor de eerste Nederlandse film in kleur: Jenny.

Van Hemert zag zijn kans schoon en greep deze met beide handen aan, zij het niet zonder enig commentaar: 'Ik heb er echter uitdrukkelijk bij verteld, dat ik het een rotverhaal vond en dat grote delen in het scenario me ook niet bevielen. (...) Door mijn opmerkingen en mijn manier van regisseren hoopte ik echter, dat Kemps zou zeggen na afloop: en nu gaan we een film maken.' Zover kwam het echter niet, kort na de première van de film overleed Kemps. Van Hemert besloot zich weer op de televisie te storten en zou daar later een groot aantal (commerciële) successen afleveren.

De kritiek van Van Hemert op het scenario van de film is terecht. Het verhaal van Jenny stelt namelijk niet veel voor en is eigenlijk te mager om een avondvullende speelfilm mee te vervaardigen. Het scenario van de Duitse film 'Acht Mädels im Boot' uit 1932 werd letterlijk geadapteerd. Enkel werd de handeling verplaatst naar Amsterdam en werden er een aantal typisch Nederlandse elementen aan het geheel toegevoegd. Het uitgangspunt - een achttienjarig meisje zit midden in de voorbereiding voor een belangrijke roeiwedstrijd, valt voor een kunsthandelaar die haar onbedoeld zwanger maakt en twijfelt nu of ze het kind moet houden, of de kunsthandelaar wel de juiste man voor haar is en of ze door moet gaan met roeien - bleef onveranderd.

Op papier een aardig gegeven voor een persoonlijke dramafilm over het lot van een onschuldig meisje, ware het niet dat de film vanaf minuut één al een meer luchtige en op momenten zelfs bijna kluchtige toon aanslaat. Hierdoor worden bovenstaande gegevens van hoofdzaak eerder bijzaak, want de uiteindelijke afloop laat zich makkelijk raden. Om het geheel toch boeiend en vlot te houden, zijn er een aantal kleine vertakkingen in de verhaallijn aanwezig, die voor de nodige afwisseling dienen te zorgen. Hierin slaagt men echter niet altijd - met name door de vaak flauwe en slapstick-achtige situaties en een paar pijnlijk slecht ingevulde bijrollen.

Van Hemert moet dit ook hebben geconstateerd en heeft er zodoende voor gekozen vooral gebruik te maken van de plaats waar alles zich afspeelt: Amsterdam. Met veel sfeerbeelden en typisch Amsterdamse locaties probeert hij het geheel op geslaagde wijze enige levendigheid en een eigen gezicht mee te geven. Opvallend is de focus op de kleur rood. In vrijwel elke scène van de film is deze kleur prominent aanwezig. Is de kleur niet frontaal in beeld in een kledingstuk of klapstoel, dan is het wel in het achterlicht van een geparkeerde auto, of heel subtiel in de uithoek van een schilderij.

De manier waarop Van Hemert kleur in de Nederlandse filmwereld introduceert, getuigt eveneens van veel gevoel voor sfeer en originaltieit. Tijdens de begincredits van de film - het beeld is zwart-wit - zien we de dames-acht onder een bruggetje verdwijnen. Wanneer de boot weer tevoorschijn komt, is het beeld plots gevuld met allerlei kleuren. Ook hier springt de kleur rood meteen in het oog, daar de rode trui van Jenny fel contrasteert met de (grauw ogende) omgeving.

Jenny wordt gespeeld door Ellen van Hemert, de dochter van de regisseur. Zij moet het vooral hebben van haar onschuldige en kinderlijke uitstraling, want op haar - overigens spontane en enthousiaste - spel valt af en toe wel wat aan te merken. Zo doet haar gesnotter en geschreeuw in de meer dramatisch geladen scènes veel te theatraal aan. Dit toneelmatige acteerspel is overigens iets waar de gehele cast zich schuldig aan maakt, met uitzondering van Kees Brusse, Andrea Domburg en Ko van Dijk. Zo blijkt maar weer eens dat talent alleen niet genoeg is. De (natuurlijke) uitstraling en omgang met de camera zijn eveneens erg belangrijk. Vooral Brusse is in zijn gehele carrière een meester gebleken in het zeer naturel spelen van zijn personages.

Jenny is al met al een interessante en vermakelijke film, met een aantal sterke scènes en een mooie fotografie, maar kent een té mager verhaal om echt te overtuigen.

De onlangs uitgebrachte DVD is goed verzorgd. Beeld en geluid zijn meer dan redelijk en dit keer zowaar nog een korte 'making-of' in de vorm van een introductie door Thom Hoffman (paar jaar geleden gemaakt voor AT5, toen deze een reeks Nederlandse films van het filmmuseum uitzond).

Charmant tijdsbeeld in de allereerste Nederlandse speelfilm in kleur. Verhaaltje over damesroeien, zwangerschap en de aanstaande vader die niet al te blij reageert is wat van onderschat belang. Best heel aardig beeld van Amsterdam in 1958 met optredens in de Carrousel van Max Woiski en Corrie Brokken. Mooi beeld ook van de vrouwelijke studenten eind jaren vijftig. Een jonge Kees Brusse als vrouwenarts en een nog niet zo heel erg oude Ko van Dijk als de Nederlandse toneelacteur en vader van Jenny. 't is wel tamelijk upperclass allemaal. Wel genieten natuurlijk van de prachtige keurige dialogen, ons taalgebruik is er toch wel wat op achteruit gegaan sinds eind jaren 50.

Grote vraag is waaraan het toentertijd gigantische budget van 550000 gulden aan opgemaakt is. Jenny is een uiterst sobere film die bestaat uit veel overbodige en te lang uitgesponnen scenes. De acteurs spreken te luid en geaffecteerd hun vlakke en clichématige dialogen en de film als geheel wil totaal niet boeiend worden. Hoogtepunt voor mij waren de slotminuten waarin Jenny haar roeiwedstrijd wint en de Duitse cameraman plotseling gebruik maakt van een groot diafragma waardoor je als kijker ineens beseft dat je toch echt naar een film zit te kijken in plaats van een toneelstuk.

Jenny was het filmdebuut van Van Hemert. Ondanks dat hij een matige film heeft afgeleverd was het toch fijn een inkijkje te krijgen in de jaren 50 van de vorige eeuw, de taal en de omgangsvormen zoals die gepropageerd werden in de film van die tijd.

Nostalgie naar die tijd toe, al is het verhaaltje heel simpel en komt nu als gedateerd over. Maar dat vegen we weg en genieten van wat toen kon op het doek. Lekkere romantiek, zonder sensatiezucht maar met gevoel, toch, en het gehaast slot nemen we er wel bij.

Corry Brokken zit ook in de film. "Net als toen" zingt ze niet, als was dat, nu gezien, ook een goede titel geweest.

De laatste film uit mijn 1958-cyclus. Een essentieel jaar in de Nederlandse film. Ik zag ook twee korte films uit dat jaar en nu ook alledrie de lange films. Alledrie debuten. En Jenny was de eerste Nederlandse lange film in kleur. Willy van Hemert was net als Haanstra en Rademakers al bepaald niet jong meer. Sterker nog hij was toen de film in premiere ging nog net geen 46. Van Hemert had veel ervaring in het cabaret en op het toneel en was begonnen met het regisseren van toneelstukken toen hij van een Haagse man die zich na een rol in filmdistributie wilde wagen aan het produceren van een film de kans kreeg een film te maken met een stevig budget. Het moest een herverfilming worden van een Duits jaren '30-verhaal. Van Hemert vond het verhaal niet bepaald sterk en nogal achterhaald, maar deed het toch. De kans om een film te maken, en dan ook nog in kleur kon hij niet weerstaan.

Van Hemert kreeg het voor elkaar dat zijn dochter de titelrol speelde. De van het toneel afkomstige Maxim Hamel werd tegenspeler en in die tijd vrij beroemde acteurs als Ko van Dijk, Kees Brusse en Andrea Domburg speelden bijrollen en mochten groot op het affiche.

De film was geen flop maar viel qua succes nogal in het niet vergeleken bij Dorp aan de Rivier, om nog maar te zwijgen over Fanfare. De Haagste producent overleed vrij kort na de film en Van Hemert had niet echt een visitekaartje afgeleverd, Hij zou nooit meer een film maken. Maar hij werd wel veruit de meest succesvolle maker van TV-series van de jaren '70 en '80. De Kleine Waarheid, Bartje, Dagboek van een Herdershond, De Weg en De Appelgaard zijn allemaal van zijn hand. Zeker de eerste drie zijn grote TV-klassiekers.

Dat Jenny nooit een klassieker geworden is, is niet zo gek. Het verhaal is van zichzelf al vrij beperkt en weinig boeiend. Het wordt ook niet opgeleukt met bijvoorbeeld komische elementen waardoor je er een romantische komedie van had kunnen maken. Maar blijft vooral nogal saai en dun. De locatiebeelden van Amsterdam en de roeiscenes die de tijd een beetje rekken zijn nog vrij aardig. Het helpt ook niet dat beide hoofdrollen, Ellen van Hemert en Maxim Hamel, weinig aansprekend zijn. Waar je bij de andere twee lange films uit 1958 echt wel het idee hebt dat er iets gebeurd is Jenny een tuttig en saai geheel. Niks nieuwe tijd.