Nóz w Wodzie (1962)

Mooi debuut van Polanski.

Een psychologisch spel tussen de man die alles al heeft. Een jacht, een auto, een mooie vrouw, maar niet gelukkig met zichzelf is. Zijn vrouw en een jonge student die bij toeval in hun leven komt en nog veel heeft wat de man al kwijt is.

De jongen legt de frustraties bloot die onderhuids leven. Fascinerend slot ook.

Thematisch verwant aan cul de sac, maar dan subtieler en serieuzer. Ook wat minder pakkend.

Zeer eenvoudig van opzet, maar wederom erg mooi geschoten.

3.5*

Polanski's speelfilm debuut Knife in the Water is een bijzondere psychologische ontdekkingstocht, omlijst door sublieme cameravoering en ondersteund door een jazzy soundtrack die heel goed past bij de beeldenpracht.

De gegevens: de rijke Andrzej en Krystyna gaan een weekendje er op uit met hun luxe zeiljacht op een van de Poolse meren. Op weg daar naar toe in hun dure en stijlvolle bolide staat daar ineens een brutale snotjongen op de straat die roekeloos voor de auto springt en niet zal wijken en zodoende de auto tot stoppen dwingt. De jongen bereikt zelfs wat hij wil; zijn rare steek wordt beloond met een lift.

Als tegenactie wil Andrzej de jongen een lesje leren door hem uit te nodigen op hun boot. Vanaf dat moment ontspint zich een prachtig psychologisch spel tussen de doorgewinterde en geharde Andrzej en de onbevangen en naieve lifter. Andrzejs vrouw Krystyna staat min of meer passief en aanschouwend aan de zijlijn, maar toch toont ze medeleven voor de jongen als hij keer op keer genadeloos wordt beproefd om zo nu en dan zijn kant te kiezen. Dit medeleven zorgt uiteindelijk voor spanningen in de relatie van het paar.

De lifter is een groentje dat zich geen raad weet met zoveel macho overmacht en mentale geslepenheid van Andrzej. De jongen laat evenwel niet helemaal over zich heen walsen. Zijn pogingen om Andrzej tegenwicht te bieden komen nogal over als sprongen van een kat in het nauw, maar daarom juist denk je steeds dat het moment spoedig zal naderen dat de situatie volkomen uit de hand zal lopen. Die spanning maakt de film zo goed, ook omdat je, met de titel in het achterhoofd, weet dat er iets gaat gebeuren.

De jongeman wordt door Andrzej, als ware het zijn zoon, keer op keer op de proef gesteld. Hij zit gevangen op de boot en de oudere Andrzej kent geen genade. Als de drie zich settelen in de kajuit ontstaat er zowaar nog iets dat lijkt op gezelligheid. De volgende dag heeft de jongen toch nog een meesterlijke zet in petto waarmee hij Andrzej eens goed terugpakt. De ontknoping en het slot van de film zijn krachtig en een waardige afsluiter van de film.

De film blinkt heeft dan wel een eenvoudig uitgangspunt, de uitwerking er van is fenomenaal. Stylistisch een pareltje en verrassend van begin tot eind. Knife in the Water is een van de puurste films van Polanski. Hij weet als geen ander zo een klein gegeven maximaal uit te buiten. Iets dat hij ook met succes heeft gedaan in zijn latere Death and the Maiden.

Ik ben iets minder enthousiast. Met deze film heb ik dezelfde problemen als met een aantal andere Polanski's. Het verhaal opzichzelf is interessant genoeg voor een verfilming en Polanski schiet mooie plaatjes zoals altijd. Maar zoals helaas wel vaker bij zijn films heeft Knife in the Water bij vlagen last van een enorme saaiheid. Polanski blijft weer eens te lang hangen bij beelden van handelingen die zo alledaags zijn dat ze nauwelijks de moeite waard zijn om te kijken. We zien bijvoorbeeld de vrouw soep koken.

Daarbij wordt de film, ondanks enkele goede momenten, nergens echt speciaal. Ik werd totaal niet meegesleept. Zelfs niet door de toch vrij goede acteerprestaties. Dat de makers van de dvd het niet nodig vonden alles te ondertitelen hielp ook niet. Geen slechte film op zich, maar ook niet een die me lang zal bij blijven.

2,5*

Echt zo'n film, waarbij ik me kan voorstellen dat de VPRO in de jaren '60 en '70 deze grijsgespeeld heeft. De karakters van de drie hoofdrolspelers zijn goed uitgewerkt. De lifter is een onbevangen brutalerik, de echtgenoot iemand die zich kan storen aan dommigheid. Er ontstaat een onderhuids conflict tussen de twee, waarbij de echtgenote van een afstandje lijkt toe te kijken. Redelijk intrigrerende film met een tof slot.

Prima debuut van Roman Polanski. De film wordt hier door menigeen nogal eens als saai omschreven, maar dat vond ik allemaal reuze meevallen. Sterker nog, ik vond de film juist bij vlagen behoorlijk boeiend. Vooral het psychologische spel dat zich op een gegeven moment tussen de brutale jongen en de zelfverzekerde man begint af te spelen is mooi om te zien. Beiden proberen elkaar keer op keer, de ene keer verbaal en de andere keer weer op een andere manier, proberen de loef af te steken. Verder spelen alle drie de acteurs gewoon erg sterk, iets wat de geloofwaardigheid van de film duidelijk ten goede komt.

De sfeer die op de boot rondhangt is erg sterk. Aan de ene kant oogt het soms best gezellig, vooral dankzij de vrouw, die kookt, maar daarnaast juist ook voor beide mannen als steun lijkt te dienen. Daarnaast hangt de spanning echter, vanaf het moment dat ze met de boot wegvaren, in de lucht. Ik zat op een gegeven moment echt te wachten tot de uitbarsting plaats zou vinden. Die komt uiteindelijk niet echt. Ik had verwacht dat een van de mannen door de ander vermoord zou worden. Polanski kiest echter een andere en zelfs nog betere weg om deze film te laten eindigen. De terugrit in de auto is sterk en zelfs nog lekker cynisch, omdat de man de vrouw uiteindelijk niet gelooft, iets wat ik persoonlijk wel grappig vond.

Fijne film dus en wederom voor mij een bevestiging dat Polanski een boeiend en interessant regisseur is, die met weinig middelen toch een spannende en boeiende film kan afleveren. Binnenkort gaat Repulsion aan de beurt komen en daar ben ik na het zien van deze film eigenlijk alleen maar nieuwsgieriger naar geworden.

Kleine 4,0*

Deze film heb ik 16 jaar geleden voor de eerste keer gezien toen hij in de filmhuizen draaide ihk van het 100 jarig bestaan van de cinema. Film maakte destijds op mij niet zo veel indruk. Ik vond hem nogal saai. Dat weerhield mij er gisteren niet van de DVD die voor slechts € 3,00 in een muziekshop lag toch maar mee te nemen en vanavond weer eens te gaan herzien. Ik moet zeggen dat de film toch best wel sfeer had mede ook door de score die mij enigszins deed denken aan de soundtrack van Taxi Driver. Verder was het een mooi psychologisch spel tussen de mannelijke hoofdrolspelers.

Al met al toch wel een aardig debuut van Polanski.

3,5*

Polanski's debuut.

Het debuut van de regisseur is erg mooi gefilmd en kent redelijk wat onderhuidse spanning. Dat laatste dankzij aardig spel van de twee hoofdrolspelers, ondanks het gebrek aan sterke dialogen. Het is sowieso knap dat Polanski met zo weinig middelen dit tot een aardige film heeft weten te brouwen. Op de fenomenale sax-score en bakken vol sfeer na is het echter vooral schaduw van het later volgende werk.

Redelijk.

Leuk dagje uit door te zeilen op de Poolse wateren. Ik kreeg er bijna zelf zin in, terwijl ik nog nooit op een zeilboot te vinden was. Polanski's debuut is al een erg sterk begin. Het feit dat alles in de film op de dag zelf afspeelt en dat er geen voorgeschiedenis is, maakt de ontwikkelingen net iets verrassender en indringender. De stemming zwenkt nogal heen en weer (net als de boot trouwens), maar de drie sterke acteurs trekken de film naar een hoger plan. Uiteindelijke weet dit, gecombineerd door de fotografie, de soundtrack en een sterke einde te overtuigen.

Overigens is deze film in het genre 'dagje uit met een vreemde derde persoon' inmiddels overtroffen door het Roemeense Pescuit Sportiv (2007) , wat absoluut een aanrader is.

Slechts drie personages komen erin voor in een beperkte omgeving en tijdspanne, maar hun onderlinge verhoudingen worden grondig uitgewerkt. Andrzej is rijk en succesvol naar Oostbloknormen. Hij bezit een chique auto, een klein jacht en een mooie vrouw die ruim tien jaar jonger is dan hijzelf. Zij is wellicht voor z'n geld met hem getrouwd. De naamloze lifter wordt algauw een luis in de pels. Beide mannen vertonen haantjesgedrag en dingen naar de sympathie van de echtgenote. Dat de arme drommel wint van de rijke burger, zou een sociale betekenis kunnen hebben, maar die component moest Polanski erin steken van het regime. De regisseur wilde eerst zelf de rol van lifter spelen, maar deed uiteindelijk slechts zijn stem. Ook de stem van Krystyna is nagesynchroniseerd.

Hun zeiltochtje op het meer levert mooie beelden op, bijvoorbeeld van een zonsopgang, vaak met een horizon die hoog op het scherm ligt. Goed gevonden is de sequentie waarin afwisselend getoond wordt wat de lifter door z'n linker- en door z'n rechteroog ziet. Het in beeld brengen leverde praktische problemen op. Tijdens de autorit kon bestuurder Leon Niemczyk de weg niet zien door de cameralui op de motorkap. Een medewerker die vastgebonden was aan de mast, liet z'n camera in het water vallen.

De muziek van Komeda gebruikt een jazzsaxofoon. De luie sfeer past bij het begin van het zeiltochtje. Wanneer de wind opsteekt, wordt de muziek geagiteerd. Via de ondertiteling steek je ook wat zeiltermen op, zoals helmstok, roerverklikker en fokkenval. Sterke punten zijn de sfeervolle setting en de onderlinge machtsstrijd die een spannend en verrassend verloop kent.

Interessant debuut van regisseur Roman Polanski, geschoten in stemmig zwartwit en technisch vakkundig in elkaar gezet. De broeierige, onbestendige sfeer is knap getroffen en de film zet je als kijker eigenlijk continu subtiel op het verkeerde been. Sociale en politieke subtekst genoeg als je dat erin wilt zien, maar de film is ook goed te genieten als een mysterieuze driehoeksverhouding.

Had deze vele jaren terug al eens gezien als voorbereiding op een vakantie naar Polen, ik dacht mocht ik aan de praat raken met een Pool over film dan moet ik toch in elk geval kunnen zeggen dat ik Polanski's debuut gezien heb (uiteraard kwam dat gesprek over film er helemaal niet). Tot zover het persoonlijke relaas.

Een film die toch vooral bekend staat om zijn Engelse dan wel Nederlandse titel, om een of andere reden wil het niet vlotten met het onthouden van Poolse filmtitels. Ik kon me nog best veel details herinneren, het overstag gaan op de boot, de mooie vrouw met de modieuze bril, het moment dat de jonge knaap het mes razendsnel tussen de vingers van de gastheer tikt en dan opkijkt en begint te lachen- gek genoeg was ik het einde vergeten want ik dacht dat het in doodslag zou eindigen. Wel leuk hoe de vrouw haar man even in de waan laat dat hij iemand heeft gedood, en dat hij haar niet gelooft als ze even later de waarheid vertelt.

Best een fijn debuut waarin Polanski een broeierig sfeertje weet neer te zetten met minimale middelen, je hebt soms niet veel meer nodig dan een paar acteurs, een boot en een goede crew. Wel wordt het psychologische haantjesgedrag steeds kort onderbroken door momenten van toenadering waardoor de dreiging af nam, al is het paradoxaal wellicht daardoor een betere film geworden dan een thriller a la Dead Calm. Wel had het iets korter gemogen.

Matige film over een echtpaar die een lifter meenemen en samen een boottrip maken. Ondanks dat de film zich zo'n beetje geheel in en rondom een bootje afspeelt, ziet het er visueel toch goed uit vanwege het fraaie camerawerk. Inhoudelijk viel het me wel wat tegen. Een beetje saai en pas tegen het einde worden de onderlinge verhoudingen wat boeiender. Leuk om dit regie debuut van Roman Polanski te zien, maar veel meer dan 2.5 sterren zit er niet in.