Demon (2015)

Een bijzondere film was het wel! Een film die laveert tussen thriller en mystiek. Piotr “Pyton” arriveert in Polen om met zijn verloofde Zaneta te trouwen. Ze gaan trouwen bij het familie landhuis en voordat dit gaat plaatsvinden moet er nog wat boompjes weggehaald worden. Tijdens de werkzaamheden ziet Piotr wat menselijke botten. Eerst vertelt hij niets maar tijdens de trouwerij en het daarop volgende feest gebeuren er vreemde dingen. Nadeel van de film is dat alles afspeelt op één locatie. Hierdoor verandert de film vooral in een klucht. De vader die alles wil verbergen voor de gasten. Een dominee, dronken broers, de bruid en de bruidegom waar duidelijk iets mis mee gaat. Iedereen loopt van de ene kamer naar de andere, komt binnen of gaat weer weg. En ondertussen vloeit de wodka rijkelijk. Dit irriteerde me in deze film lichtelijk. Het acteerwerk was dan wel zeer goed. Geen topper, maar wel een film die interessant genoeg is om als liefhebber van films een keer gezien te hebben. Als was het maar omdat regisseur Marcin Wrona na deze film zelfmoord heeft gepleegd.

In de loop der Jaren heb ik hier en daar wel eens wat Poolse films voorbij zien komen. En de Poolse films die ik gezien heb, stellen niet vaak teleur. Melancholiek, somber, tragisch, niet bepaald speels en soms met zwarte humor. De films roepen veel pessimistische emotie op. Dan heb ik het trouwens wel over films uit het post-communistische tijdperk. De vreugde over de vrijheid en de onbeperkte mogelijkheden die het kapitalisme verschafte na 1989 zie je in die films niet vaak terug. Die dingen vielen waarschijnlijk toch wat tegen.

Net als deze film. Met deze horror lukte het gevoelsmatig niet zo goed. De film als geheel genereert weinig gevoel. Op onderdelen gebeurt het gelukkig af en toe wel. Dan is de film eventjes duister en diepzinnig en ontstaat er een gevoel van beklemming. Op die momenten wordt het onderhuidse horrorgevoel even aangeraakt. Dat gevoel is vluchtig. De film slaagt er goed in om elke poging tot intense inleving abrupt te onderbreken met een hoop lawaai en gedoe op een trouwfeest. Een reeks scènes vol chaotisch rumoer die als een soort tweede film naast de horrorsequenties meeloopt en de film op die manier voorziet van een overbodige verkwikkende laag .

Die "tweede film" speelt zich af op een dorpsbruiloft. Heel Pools ontaardt de bruiloft in een zuipfestijn van grote orde. Harde vrolijke muziek en stompzinnig gelal en gebral worden op luide toon over de kijker uitgestort. Met dat deel van de film had ik weinig band.

Het uitbundige deel staat te haaks op de horrorsequenties die juist heel ingetogen, kalm en indringend het horrorgevoel oproepen. De abrupte switches tussen de vrolijkheid en roerigheid van de bruiloft en de sfeer en duisternis van de horror (gevat in heerlijk gloomy beeldmateriaal dat soms neigt naar surrealisme) werkte afknappend.

Net op weg om geroerd ingekapseld te worden door de beklemming van een demonische bezetenheid, wordt de inleving ruw afgekapt door de boertige leut van de feestende massa. Het zijn twee absolute uitersten. Extatische massale uitgelatenheid versus stemmig vormgegeven individuele vervoering. Bezetenheid komt blijkbaar in diverse stadia voor, lijkt de film te willen zeggen. Ik vond de afstand tussen beide vormen te groot en miste de brug tussen beide. Beperk je tot één vorm of maak de mix vloeiender, zou ik willen zeggen.

Ik ga niet mee met bovenstaande bevindingen. De afstand tussen de bruiloft en de duisternis, de dood, is juist zo bedoeld door Marcin Wrona. Het contrast dat niet overbrugd wordt. Best wel macaber in het licht van de zelfmoord van de regisseur.

"Waar is de brug", vraagt de bruidegom wanneer hij arriveert bij de veerpont. Wel, hij doet een poging, wroet in het verborgen verleden en confronteert middels de bezetenheid de schoonfamilie en de bruiloftsgasten. Deze laten zich de feestvreugde echter niet verpesten en sluiten hem op en wissen na afloop alle sporen.

Zie het niet als horror, maar als mysterie.

Intrigerende, sombere thrillerfilm met griezelige insteken, waarin regisseur Marcin Wrona bij vlagen een overtuigende escalatie in beeld brengt. Het spijtige binnen Demon is dat de hoofdpersonages niet erg onderhoudend zijn en het moeilijk is om er empathie voor te voelen. De aanloop is namelijk kort en voor die tijd geeft Wrona je weinig reden om überhaupt een naam te onthouden, maar hij zet de essentiële zaken niettemin boeiend in gang. Een aantal sterk geacteerde confrontaties en het stabiele mysterie alleen al garanderen makkelijk een voldoende, ondanks de ietwat vreemde ontknoping. Helaas betekende dit beknopte, maar ambitieuze project de laatste film van Wrona. Hij beroofde zich kort na de productie van het leven.

Demon is geen gewone horrorfilm en valt op verschillende niveau’s te bekijken. Je kan het bekijken als een ghost story die tragisch uit de hand loopt. Maar even goed schuilt er onder de verhaallijn een hoop symboliek die graaft in de Poolse historiek en haar omgang met het holocaust trauma. Het is in feite een heel persoonlijke film van regisseur Marcin Wrona die opgroeide in een stadje waar een joodse gemeenschap weggevaagd werd door WO II en die gefascineerd was door de leegte die ze nalieten. De vader van Marcin was bovendien een exorcist. Dat vormt ook de basis voor de interesse die Wrona voor het onderwerp van bezetenheid ontwikkelde.

De film kent een prima opbouw waarin de horror wordt uitgebalanceerd met enkele tragikomische elementen (die weliswaar ook op symbolisch niveau kunnen gelezen worden). De Poolse bruiloft met (joodse) klezmerband komt authentiek over. De acteurs doen het prima. Kleurenpalet is mistroostig sepia - dat sluit aan bij het waas van het verleden dat over de verhaallijn hangt.

In het narratief worden een aantal zaken niet verklaard maar vormen juist aanknopingspunten om over de film na te denken en dieper te kijken dan louter het visuele/narratieve.

De film betekende helaas ook het testament van de regisseur die tijdens de promotieronde ervan uit het leven is gestapt (hoewel het niet uitgesloten was dat er een derde partij betrokken was volgens het initiële onderzoek). Dus ook de geest van de regisseur hangt in feite over deze film. Zijn laatste werk was in feite een briljant statement over Polen en haar omgang met het verleden.