Kameradschaft (1931)

Film die je langzaam maar zeker mee sleurt en je niet laat verslappen.

De mijnramp zou gebaseerd zijn op deze van Carrières in 1906 maar de actie wordt verplaatst naar 1919 (onmiddellijk na WO I) aan de Frans-Duitse grens.

De film had zonder twijfel tot doel de kameraadschap onder de volkeren, arbeiders in het bijzonder, aan te moedigen.

Helaas, wanneer de film in 1932 verschijnt, bereidt het Duitsland van Hitler, reeds een nieuwe coup voor.

Het is een voor zijn tijd zeer sterke, realistische film met sprekende scènes in de mijnen.

De film stelt ook niet in het bijzonder personages (acteurs) in het daglicht maar wil alleen de nadruk leggen op de noodzakelijke solidariteit en samenhorigheid onder de mensen.

Ontroerende boodschap.

De vroege talkies van Pabst bevallen me vooralsnog minder dan zijn films uit de stomme periode. Het acteerwerk is nogal houterig, en ook de dialogen houden niet over. Wel grappig dat de Duitsers Duits en de Fransen Frans spreken, maar het wordt vooral als gimmick ingezet.

Het gegeven van de enorme mijnramp is boeiend maar de uitwerking vond ik eerlijk gezegd niet zo geweldig. Door de focus op een drietal mijnwerkers die de ramp ook alledrie (als enigen?) overleven komt de schaal van de ramp niet helemaal over, en hoewel sommige scenes in de mijn knap geschoten waren, blijven die momenten beperkt.

Het is 1919 wanneer een groep Franse mijnwerkers in een mijn bij de grens met Duitsland 2 kilometer onder de grond vast komt te zitten na een explosie. Daardoor werkt de lift niet meer en dat betekent dat er maar één manier is om de mijnwerkers te redden: hun Duitse collega’s zullen ze vanaf hun kant van de mijn uit moeten graven. Pabst gebruikte bewust Duitse en Franse acteurs die hun eigen taal spraken. Ondertiteling was nog niet mogelijk en dus konden bioscoopbezoekers in Frankrijk en Duitsland veelal maar de helft van de dialogen verstaan. Het leidt bovendien tot pijnlijke misverstanden in communicatie, maar de solidariteit tussen mijnwerkers, of ze nu Duits of Frans zijn, brengt de mensen ondanks die taalbarrière dichter bij elkaar. De boodschap over harmonie tussen Duitsland en Frankrijk ligt er zo nu en dan wat te dik op, maar Pabst maakt goed gebruik van de locaties en de scènes in de mijn – volledig gefilmd in de studio – zijn zeer overtuigend.

De eerste wereldoorlog is 10 jaar geleden afgelopen en de relatie tussen Frankrijk en Duitsland is niet erg goed. Ook in het grensgebied waar zowel aan Franse als aan Duitse zijde steenkool wordt gewonnen zijn de verhoudingen gespannen. Als er aan Franse zijde een mijnongeluk gebeurt waarbij 600 mijnwerkers ondergronds vast komen te zitten, wordt het politieke oud zeer overstegen en wordt in het kader van solidariteit tussen de arbeiders vanuit Duitsland een reddingsteam samengesteld om de Fransen te helpen.

Kameradschaft van G.W Pabst is gebaseerd op een mijnongeluk dat in 1906 in Courrières gebeurde. Het verhaal van de ramp werd in een later tijdvak geplaatst en geografisch verplaats naar de Duits-Franse grens. Pabst gebruikt de gebeurtenissen in de film om een politiek statement te maken. Een uitzonderlijk streven in een tijd dat de machtsverhoudingen in de Weimarrepubliek instabiel waren, de sociale ongelijkheid groot was en de meeste films de behoefte van het volk honoreerden en zich op lichtzinnig amusement richtten.

Pabst thematiseert in de film de gespannen relatie met de Fransen alsook de solidariteit onder de arbeiders. Uit die thematiek komt een sociaal-realistisch drama voort dat authentiek werkt door de inzet van niet-professionele acteurs. De meeste acteurs waren mensen uit de mijnregio, las ik. De Franse acteurs werden bovendien niet voorzien van de Duitse spraak met een Frans accent of in het Duits nagesynchroniseerd. De film is tweetalig en verscheen ook zo in de bioscopen. Door de tweetaligheid in stand te houden laat Pabst helder zien en horen hoe een taalbarrière onbegrip kan veroorzaken tussen volken.

Authenticiteit wordt eveneens opgewekt door op locatie te draaien. Dat levert onuitnodigende plaatjes op van een mijndorp en benauwende plaatjes van de mijn. Bijzonder sfeervol. De speciale effecten zijn natuurlijk nu niet meer heel spectaculair maar ik denk dat menig bioscoopbezoeker die de film in de jaren 30 bekeek, klamme handjes had. Het verhaal is tamelijk simpel. De boodschap die in tijden van losgeslagen kapitalisme actueel was, is dat nog steeds wel maar spreekt door de toneelmatige overdrijving waarvan de film zich bedient, niet heel erg aan. Kameradschaft is een interessant tijdsdocument uit de Duitse filmhistorie. Vooral in dat licht is de film het bekijken waard. Voor de invulling van een vermakelijk tijdverdrijf zoeke men beter iets anders.