Unheimliche Geschichten (1919)

Superleuke film, en een van de beste stomme films die ik al gezien heb (oke, dat zijn er maar drie of zo, maar dan nog) Zeer goed geacteerd, schitterende make-up, leuke verhalen (alhoewel toch niet echt griezelig) en knap gefilmd.

Gezien in De Singel met life muziek, en die was ook meer dan behoorlijk, maar ik weet niet in welke mate die bij de film hoort.

Oswald heeft het in 1934 nog eens overgedaan met één groot verhaal denk ik, onder dezelfde titel.

In een boekenzaak komen s'avonds de schilderijen van de hoer, de duivel en de dood tot leven om uit de boeken griezelverhalen te lezen van respectievelijke Anselm Heine (The Appiration) Robert Liebmann (The Hand), Edgar Allan Poe (The Black Cat), Robert Louis Stevenson ("The Suicide Club") and Richard Oswald (The Haunting). Die 5 verhalen zien we vervolgens op film. En die zijn zeker niet slecht verfilmd. Vooral Conrad Veidt als de dood is erg indrukwekkend. Niet alle verhalen zijn even sterk uitgevoerd maar er valt genoeg te beleven. Zeer leuke film uit de vroege Duitse expressionisme.

Unheimliche Geschichten (1919) is wellicht de eerste horror anthologie (ook omnibusfilm of porte-manteau genoemd). In de proloog zien we drie schilderijen van respectievelijk de duivel, de Dood en een prostituee, in een boekwinkel ’s nachts tot leven komen en 5 verschillende griezelverhalen uitbeelden. Hierbij nemen de acteurs van de schilderijen, ook de karakters in de vijf verschillende verhalen voor hun rekening. Vijf macabere verhaaltjes dus, waarin bij de meeste een driehoeksverhouding een rol speelt.

Eerder dat jaar maakte regisseur Richard Oswald het zeer vooruitstrevende Anders als die Andern (1919), waarin dezelfde Conrad Veidt die hier de Dood vertolkt, een homoseksuele violist speelt, die met chantage en een hem ongunstig gezind rechtssysteem in aanraking komt. Deze thematisch compleet andere film Eerie Tales, zoals de Engelse titel luidt, kan gezien worden als een vroege voorloper van het Duits expressionisme, al moet je het er misschien wel in willen zien. De hierboven genoemde Veidt zou 4 maanden later behoorlijk bekend worden met zijn vertolking van Cesare in Das Cabinet des Dr. Caligari (1920), en het moet gezegd, deze film kan niet in de schaduw staan van Wienes klassieker.

Niet de horrorsilent die ik aan zou raden aan filmliefhebbers die nog niet zo bekend zijn met de stomme film dus. Ik denk dat met name de filmhistorisch geïnteresseerde kijkers plezier aan dit werkje zullen beleven. Hoor je daar niet direct bij, dan is het wellicht aan te raden om eerst een blik te werpen op films als Nosferatu, eine Symphonie des Grauens (1922), Faust: Eine Deutsche Volkssage (1926) of Caligari. Desalniettemin heb ik me niet verveeld. OK, nauwelijks.

De film is online te bekijken op o.a. YouTube in de Arte restauratie versie.

3*

Richard Oswald is de naam van de Duitse regisseur. Hij maakte ruim 100 films en deed dat tot in de jaren 40. Hij verfilmde als eerste veel klassieke werken zoals de films Das Bildnis des Dorian Gray (1917) en Der Hund von Baskerville (1929). Ook in Unheimliche Geschichten uit 1919 worden een paar klassieke verhalen verfilmd. Een film uit 1919 bekijk je met andere ogen dan een film van nu. Unheimliche Geschichten is niet zo huiveringwekkend als de titel doet vermoeden al was dit in 1919 waarschijnlijk wel het geval. In de huidige tijd kijk je een stomme film niet om dat ie griezelig is. Een stomme film kijk je om andere redenen. Om het indrukwekkende spel met licht en donker bijvoorbeeld. En dat spel deugt in deze film absoluut.

Unheimliche Geschichten is een episodenfilm. De film begint om klokslag 12 uur ’s nachts in een boekantiquariaat. Drie grote portretschilderijen komen tot leven en eruit stappen de duivel, de dood en de hoer. Ze lummelen wat rond, pakken een paar boeken, beginnen te lezen en vertellen vijf verhalen. Vijf unheimliche vertellingen waarin dezelfde drie acteurs die de duivel, de dood en de hoer spelen, steeds in de hoofdrollen verschijnen. Uiteraard ook steeds in een andere hoedanigheid.

Zoals dat ging in die dagen is het acteerwerk erg gerelateerd aan het acteren in een toneelstuk. Een overdreven mimiek en theatrale gebaren. Voor de kijker die niet gewend is om vroege films te bekijken, zal die acteermethodiek wellicht wat merkwaardig of grappig overkomen. Eenmaal gewend merk je echter dat het acteerwerk helemaal zo slecht nog niet is. Vooral met betrekking tot de boosaardige gelaatsuitdrukkingen die de acteurs grandioos tot uitdrukking brengen, kun je je voorstellen dat de kijker van 1919 er een slapeloze nacht aan overhield.

De film is lang maar met vijf vertellingen wel rijk aan afwisseling. De verhalen zijn adapties van griezelverhalen van onder andere Robert Louis Stevenson (The Suicide Club) en Edgar Allen Poe (The Black Cat). Van de vijf segmenten vond ik de verfilmingen van deze twee verhalen de beste. De andere drie zijn minder amusant. Tijdens het kijken had ik soms moeite om de aandacht erbij te houden. De filmische ervaring is weliswaar bijzonder en de episoden zijn weliswaar relatief kort, maar erg veel gebeurt er nu ook weer niet en dat wat er gebeurt wordt tamelijk lang uitgesponnen. Tijdens zo’n wegdroommomentje realiseerde ik me opeens dat iedereen die een aandeel in de film had intussen al gehaald moet zijn door de duivel, de dood of de hoer. Een curieuze gedachte die de kijkervaring iets verlevendigde.