Peeping Tom (1960)

De term ‘peeping Tom’ staat voor voyeur en het thema lijkt me typisch voor die tijd of voor de 20ste eeuw überhaupt. Het existentialisme was een zeer populaire filosofie en een belangrijk aspect ervan ontleende onder meer Sartre aan Hegel: onze blik ‘objectiveert’ de ander tot een object (lichaam) omdat we het subject niet kunnen waarnemen (hetgeen ook onszelf tot een object maakt door de blik van de ander: “de hel, dat zijn de anderen”). Degene die kijkt heeft in die zin de macht over degene die wordt bekeken, hetgeen ook de man-vrouw-verhouding in hoge mate bepaalt. Maar ook de wetenschap berust erop dat het de dingen bekijkt en tot zijn ‘object’ maakt hetgeen ook de mens zelf tot object maakt. Tegelijk komt het medium film op die registratie aan de waarneming toevoegt en waarmee het leven zelf als het ware wordt geobjectiveerd en vastgelegd en er een postmoderne stapeling mogelijk wordt: we kunnen degene filmen die ons filmen etc bij wijze van een strijd om de macht.

In deze film komen al deze aspecten van het thema aan bod: een wetenschapper filmde zijn zoon als zijn studieobject en die zoon filmt nu zelf mensen als cameraman die ook vrouwen fotografeert voor blootmagazines. Hij is een teruggetrokken man die macht en bevrediging verkrijgt door zijn positie achter de camera dus als voyeur. De film is een Hitchcock-achtige thriller doordat de wetenschapper angst bestudeerde en z’n zoon zo ver gaat dat hij vrouwen al filmend met z’n camera vermoordt, waarmee allereerst het invasieve van het kijken en registreren wordt uitgedrukt (celebrities die slachtoffer zijn van de roddelpers kunnen ervan meepraten) en waardoor hij doodangst kan vastleggen (in zekere zin is het een poging om het subject zichtbaar te maken door het ‘objectieve’ heen om welke reden De Sade ook zijn slachtoffers zou martelen). Hij laat z’n slachtoffers zelfs meekijken zodat die hun eigen angst en dood zien waardoor de horror de angst versterkt zoals het camerabeeld de werkelijkheid versterkt (om welke reden we graag naar de film gaan). Tegelijk wordt hij verliefd op het buurmeisje dat hem op het pad naar genezing van zijn pathologie zet, geholpen door haar moeder die blind is maar daardoor op haar instinct afgaat dat we beter kunnen vertrouwen dan wat we kunnen zien.

Net als de films van Hitchcock voelt de film gedateerd en is niet direct pakkend maar hij zit goed in elkaar en z’n thematiek is wezenlijk voor de film die dan ook vaak is herhaald; het interessante is dat het de film als medium dus zichzelf als een ziekte neerzet waarvan het publiek zelf ook voyeurs zijn. En in plaats van dat de mens zich ervan genezen heeft, is het als een kanker gaan woekeren tot onze huidige beeldcultuur waarin iedereen met een camera rondloopt en we bijna alleen nog beelden tot ons nemen: we zijn allen voyeurs geworden en een genezing is meer dan ooit uit zicht geraakt.

Hier zat toch meer in

Nochtans heeft Peeping Tom een erg interessant uitgangspunt om er een boeiende en spannende film van te maken. Jammer genoeg was het dat laatste wat hier toch ontbrak. In het eerste deel wordt er nauwelijks een spanningsboog gecreëerd en pas wanneer de politie Mark in het vizier krijgt, wordt de spanning pas echt voelbaar.

Het wordt allemaal wat te voorspelbaar gebracht en de scènes waar mark de vrouwen vermoordt, missen wat mij betreft de nodige suspense. Karlheinz Böhm vind ik hier niet echt goed gecast om de rol van Mark te vertolken. Hij komt niet echt dreigend genoeg over om een 'psycho' personage te spelen.

Jammer, want hier viel toch wel meer uit te halen.

2.5*

Interessante film, deels portret van een psychopaat, deels parodie op de britse filmwereld en deels een confrontatie met onszelf als kijker. Bij release unaniem gekraakt, maar gelukkig door de jaren heen hergewaardeerd en fraai opgepoetst. Niet alle elementen hebben de tand des tijds even goed doorstaan, maar overwegend is dit een prachtig gefilmde, mooi vormgegeven thriller die zijn tijd ver vooruit was.

"Peeping Tom" (1960) is een psychologische horrorfilm die aanvankelijk op negatieve reacties stuitte, maar inmiddels wordt erkend als een meesterwerk en als een invloedrijke film binnen het griezelgenre. De film volgt Mark Lewis, een teruggetrokken cameraman die als gevolg van experimentele opvoedingsmethoden door zijn vader getraumatiseerd is. Overdag werkt hij in een filmstudio; ’s nachts legt hij vrouwen vast op beeld en registreert hij hun laatste, angstige momenten voordat hij hen om het leven brengt.

Carl Boehm vertolkt Mark met overtuiging en brengt diens eenzaamheid en obsessies op indrukwekkende wijze tot uiting. De film reikt verder dan het conventionele thrillergenre en biedt een diepgaande analyse van thema’s als voyeurisme, trauma en de wisselwerking tussen toeschouwer en slachtoffer. Powell positioneert de kijker herhaaldelijk in perspectief van de protagonist, waardoor elke scène reflecteert op de ervaring van het kijken naar film.

Powell maakt effectief gebruik van Technicolor, wat resulteert in een beklemmend kleurenpalet dat het Londense straatbeeld van de jaren ’60 treffend weergeeft. Visuele metaforen, zoals het contrast tussen het felrode deken van een slachtoffer en de grauwe omgeving, versterken de onheilspellende sfeer van de film.

Bij de première werd "Peeping Tom" gekarakteriseerd als controversieel en werd dit het einde van Powell’s carrière in het Verenigd Koninkrijk. Echter, deze kritische afwijzing onderstreepte de innovatieve benadering van de film inzake thematiek rondom angst, seksualiteit en de macht van beelden. In hedendaagse analyses geldt "Peeping Tom" als een visionaire voorloper van de slasherfilm, een subgenre dat later bekend werd door titels als "Halloween" en "Psycho".

"Peeping Tom" is een indringende film die vooruitliep op zijn tijd. Michael Powell combineert vakmanschap met een scherpe blik op menselijke emotie en nieuwsgierigheid. De film nodigt uit tot reflectie op de ethiek en aantrekkingskracht van het kijken en behoudt daarmee zijn relevantie tot op heden. Een aanrader voor zowel griezelfans als liefhebbers van filmklassiekers.