Vale Abraão (1993)

In principe bespreekt meester regisseur Manoel de Oliveira al zijn interesses van het leven in deze film. Verwacht niet een groot epos van 204 minuten, maar een ''kleine'' tragische schets van Portugese cultuur, de rijke bourgeoisie, het Portugese landschap en vooral somberheid.

Wederom slaagt De Oliveira erin om de kijker enorm te frustreren tijdens het kijken. Zijn personages hebben iets verheffends, ze zijn allemaal zo onbereikbaar, doch zij duidelijk dezelfde verlangens hebben als wij, ons stervelingen. 204 minuten lang blijf je gefrustreerd, het is somber, onsympathiek, cynisch, ontoegankelijk en veel te subtiel. Je blijft je afvragen hoe perfect cinema wel niet kan zijn. Je hebt het idee dat je je ontiegelijk verveeld, maar aan het einde van de rit ben je ontroerd en weet je dat je een magnifiek stukje cinema hebt gezien.

De voice-over (Manoel zelf) laat geen handeling in het ongewisse en hamert soms even te veel door in zijn eigen poëtische verklaringen. Soms had ik liever gewenst dat het me allemaal maar gewoon overviel, al moet ik toegeven soms erg nuttig gebruik heb gemaakt van de bevindingen.

De Oliveira is tevens qua regisseur hier in optima forma. Hij maakt prachtige registraties van de fabelachtige schoonheid van het Portugese platteland. De scenes binnenshuis hebben telkens een soort van zweverigheid en wegdromen valt bijna niet te voorkomen. Bijna elke scene heeft een splendide uitstraling die zijn weerga niet kent. Geen visuele hoogstandjes, maar daar heeft De Oliveira ook geen boodschap aan. Hij neemt het leven op zoals men (lees: hijzelf) het ziet.

Het verhaal is van tragische esthetiek en de schoonheid van hoofdpersoon Ema heeft een betoverende indruk gemaakt. Niet zo erg dat ik spontaan tegen een muur zou rijden als ik haar zou zien, maar desalniettemin bravo! Zij speelt een intens ongelukkig en ongeïntereseert persoon die in haar eigen verleidelijkheid verdrinkt. Ze maakt van haar uiterlijke eigenschappen (die zelfs in de schaduw staan van haar denkcapaciteiten) simpel gebruik en wikkelt elke man om haar vinger. Overal waar ze komt en iedereen die ze ontmoet dompelt ze eigenlijk onder in intens verlangen en misère. Tragedie ontkomt ook zij niet aan.

Vale Abraão is in mijn optiek een fascinerende reflectie op werkelijkheid, intellect, schoonheid, leven, wellust, verleiding, geld, macht, filosofie en noem het maar op. Werkelijk een film die je voor het leven bij blijft en dit meesterwerk mag zich diep gaan nestelen in mijn top 10. Mijn tweede 5* voor een werk van De Oliveira en superlatieven schieten voor mij tekort. Intense cinema voor mensen die zich graag laten uitdagen door de regisseur.

Het is alsof iemand de onderschriften uit een prentenboek voorleest. Het oninteressante verhaal, de monotone stem van de voice-over en de pretentieuze personages van deze lijzige film waren er oorzaak van dat ik met enige regelmaat dreigde in te dommelen. Tussendoor wel wat mooie beelden van de omgeving, waardoor ik het einde toch nog gehaald heb, zij het met moeite. Vermoedelijk zal ik deze film snel vergeten, of het moet zijn dat de verveling mij bijblijft.

Toch is die karakteristiek van BBarbie niet zo gek, een prentenboek met voorgelezen bijschriften. Mooi, maar verder gebeurt er niet zo veel. Toch heb ik gefascineerd zitten kijken. Omdat het zo Portugees is. Door die bijna bezwerende taal, maar ook door de filmstijl, het tempo, de personages met hun gestileerde omgangsvormen en de prachtige beelden van het stroomgebied van de Douro. Kijken naar personages met ingehouden levens, waarvan je niet weet wat er in hen omgaat. Dat mag je als kijker zelf invullen.

Het is alleen geen film die je in één keer moet bekijken; 3,5 uur is ook wel lang, kijken in een paar delen kan best, je komt er wel weer in. Het slot kwam voor mij niet als een verrassing.