In die Sonne Schauen (2025)

Ik wist tijdens de aftiteling niet meteen wat te denken hierover. Zelfs niet of ik het goed dan wel slecht vond. Maar een aantal weken later blijft Sound of Falling wel door m'n hoofd spoken. Scènes, beelden, personages. Het plot ben ik al kwijt, voor zover daar zelfs sprake van was. Het is meer een sfeervolle, intuïtieve, associatieve ideeën-film, en het zijn dan ook de ideeën die het meeste blijven hangen.

De vier verschillende tijdsperiodes en generaties worden niet chronologisch in beeld gebracht, maar de hele tijd door elkaar heen. Van voor naar achter en weer terug. Het filosofische idee lijkt te ontstaan dat alle tijdsperiodes tegelijkertijd bestaan. Er is geen ''verleden'', ''heden'' of ''toekomst''. Er is alleen maar het ''nu''. De camera is een soort objectieve toeschouwer die buiten de wereld van de film staat, die daardoor van 1918 naar de de jaren '80 kan zweven, en dan weer dertig jaar terug. Maar ook verschillende personages keren terug, in een andere vorm weliswaar. Familieleden uit verschillende generaties hebben hetzelfde karakter, dezelfde flaws en struggles, dezelfde dromen.. Synchroniciteit is het kernwoord hier. Alles blijft terugkeren, en bestaat tegelijkertijd over de generaties en decennia heen.

Ongelooflijk mooi gefilmd ook door Schilinski. Authentiek uitziende sets, locaties en landschappen; op dat vlak echt een erg sterk gefilmde period piece. De kleuren en filters geven het allemaal zo'n specifieke ''20ste-eeuws Duits platteland''-gevoel (I know dat dat geen ding is, maar puur qua vibe). En vooral: sounddesign! Op het grote scherm kwam elk geluid heel hard binnen en merk je echt hoe sterk dit de sfeer van de film ondersteunt en mee vorm geeft.

Dus uiteindelijk valt de schaal wel uit richting de positieve kant, en wil ik de film binnenkort misschien nog wel eens een tweede keer zien, wanneer hij regulier in de bioscoop verschijnt (ik heb de film gezien op het Filmfestival in Gent paar weken terug). Want wat ik er op dit moment nog niet in zie, is een meesterwerk. Daar blijft het inhoudelijk en emotioneel te afstandelijk en abstract voor, en raakt Schilinski wel een intellectuele snaar, maar ook (nog) niet meer dan dat.

3.5*.

Een rondwarende camera en een soundtrack die doet denken aan Eraserhead zorgen voor een beklemmende sfeer waarin het onheil op elk moment kan verschijnen. Helaas duurt het 80 minuten (!) voordat er iets interessants gebeurt in deze eindeloze tease. Schilinski verweeft de verhalen van vier meisjes/jonge vrouwen vanaf 1914 tot ergens aan het begin van de 21e eeuw. De overlappende thema’s zijn 149 minuten wel duidelijk en er is sfeer in overvloed, maar van een verhaal is geen sprake. Waarom Schilinski dit niet in 15 minuutjes heeft afgehandeld, is een raadsel. Uitdagend en knap gefilmd, maar vooral traag, slaapverwekkend en frustrerend.

verder lezen

De film bestrijkt vier generaties c.q. periodes van begin 20ste eeuw tot het heden zodat het nogal een episch verhaal is maar toch blijft boeien. Zeker in het begin is de film wat verwarrend omdat de vier delen door elkaar lopen. Het eerste deel (jaren ’10) imponeert het meest vanwege de schilderijachtige esthetiek, de wat vreemde gebeurtenissen, spookachtige sfeer en de gerichtheid op de dood die alom aanwezig is (met onder meer de post-mortem fotografie) vanuit het perspectief van een klein meisje. Als we in de jaren ’80 en heden zijn, verdwijnt de spookachtige sfeer maar dat de delen door elkaar lopen heeft ermee te maken dat de nieuwe hoofdpersonen verbonden met elkaar en het verleden zijn in welke zin de geest van de vorige generaties rond blijft spoken en het in wezen een en hetzelfde verhaal is: dezelfde motieven keren terug zoals een obsessie met het je voorstellen dat je sterft of dood bent met de vraag hoe je merkt dat je dood of levend bent en de vlieg die de dood symboliseert, seksueel misbruik en het verlies van controle over je eigen lichaam, de gevoelens van zinloosheid en de wens iemand anders te zijn met het verlies van je eigen identiteit en de imitatie van de ander tot en met de ervaring van warmte bij lichaamscontact met de ander.

De boodschap van de film is dan ook dat de vrouwenonderdrukking uit het verleden blijft doorwerken, in wezen vanwege de mannelijke blik die de vrouw – haar lichaam – als object van verlangen blijft zien, terwijl van de vrouw zelf weinig meer overblijft dan een geest zoals haar vage afdruk op de foto als ze heeft bewogen (alleen als ze dood is wordt ze scherp afgedrukt), waar de film de vrouwelijke blik tegenover stelt: de vrouw is bewust dat ze bekeken wordt waarbij ze zelf nieuwsgierig door sleutelgaten loert en de film het verhaal vanuit het perspectief van de vrouwen vertelt waarbij die vrouwen af en toe uitdagend in de camera kijken. De film daagt ons dan ook uit om “in de zon te kijken” (de Duitse titel van de film is ‘In die Sonne Schauen’) en de historisch gevormde onderdrukking en pijn van de vrouw te zien, waarvoor we te vaak een blinde vlek hebben en we de wereld op z’n kop zien (voordat onze hersenen – hier: bewustzijn – dat corrigeren). De Engelse titel slaat op het geluid van het letterlijk doodvallen van de vrouwen(lichamen) in de film. Wat je ook van deze (politieke) boodschap vindt, de als filmgedicht opgezette film – die een zekere mystiek weet op te wekken die me deed denken aan Malicks werk – is verbluffend mooi en razendknap gemaakt.

Zware kost hier: 2,5 uur, traag, veel karakters, niet-chronologisch verteld, sowieso geen echt centraal plot en zware thematiek. Een echte bioscoopfilm dus ook: geconcentreerd in het donker kijken, niet onderuitgezakt op de bank met allerlei afleiding erbij. Zelfs in de bioscoop vond ik het soms wat lastig te volgen. Maar het is het wel waard; In die Sonne schauen is een film die je bijblijft en ook één waarvan het niet erg is als je even iets mist.

De film volgt vier generaties, en dan vooral de vrouwen, op een boerderij ergens op voormalige grens tussen West- en Oost-Duitsland. Dit wordt heel impressionistisch verteld, als een reeks subjectieve indrukken, in een stijl die me deed denken aan Nickel Boys en vooral The Shape of Water. Ook hier is namelijk water een terugkerend thema, net als geweld tegen vrouwen en vooral de lichamelijkheid; de film zit vol close-ups van huid. Maar In die Sonne schauen is nog veel meer dan eerder genoemde films op beelden als flarden herinneringen gebaseerd. De vier verhalen raken elkaar wel, maar het is absoluut geen doorgetrokken lijn.

En als we dan toch vol in die naturalisme (als in de literaire stijl) revival zitten, dan ligt het voor de hand dat het allemaal seks en dood is wat betreft de thematiek. Die gaat over hoe trauma en geweld in de cultuur en plaatsen opgeslagen wordt, waardoor wel de vergelijking met Das weiße Band gemaakt wordt, zij het dat Haneke natuurlijk heel erg een modernistische aanpak heeft. Eén scene komt trouwens precies overeen met een sleutelmoment in Joe Speedboot, wat me nu op het spoor "Joe Speedboot als moderne YA-versie van Frederik van Eeden en Louis Couperus" heeft gezet. Iets voor een andere keer, misschien.

Een dergelijke film staat of valt natuurlijk met het beeld en de sfeer en dat is gelukkig waar regisseur Mascha Schilinski en cinematograaf Fabian Gamper uitblinken. De film is helemaal opgetrokken uit stoffige zomerwarmte, lange, alcoholovergoten nachten, zoemende vliegen, glibberende palingen in troebele rivieren, modder onder nagels, en opkruipende badkleding.

Oh ja, een beetje raar dat deze Duitse film met een voor Nederlanders perfect begrijpelijke titel hier als Sound of Falling is uitgebracht.

(Gezien in Rialto De Pijp)

„Hoe kan iets pijn doen, als het er niet meer is?”, vraagt een van de vier vrouwelijke vertellers die de kijker door de film begeleiden. De setting is een afgelegen boerderij. De tijdsperiode varieert. Vier vrouwen in de hoofdrol. Vier vrouwen die op verschillende momenten leven en tientallen jaren van elkaar gescheiden zijn, maar desondanks verenigd zijn in een trauma.

De film vertelt een verhaal dat zich op vier verschillende niveaus afspeelt. Vier verschillende niveaus in de tijd. Vier verschillende niveaus die met elkaar zijn vervlochten. Het is het verhaal van een Oost-Duitse familie. Een verhaal over trauma en duistere geheimen. Een verhaal over sadistische neigingen, seksuele perversie en patriarchaal machtsmisbruik waarvan de echo's zich blijvend manifesteren. Het zijn donkere schaduwen die alleen de vier vrouwelijke hoofdpersonen lijken waar te nemen.

De tijd heelt alle wonden, zegt men weleens. Niet in deze film. In deze film heeft het verstrijken van de tijd geen verzachtend effect. De tijd is ongevoelig voor het leed en de pijn die de vier vrouwen ervaren. Soms toont de tijd zich genadig en lijken de vrouwen even los te komen van de lasten van fysieke en psychische wreedheden als zich verlichtende momenten aandienen. Het zijn tijdelijke momenten van rust. Daarna volgt altijd weer de terugval in de destructieve patronen waar de plek patent op lijkt te hebben.

Gebeurtenissen en ervaringen worden aan de kijker in een beeldenpracht vol symboliek gepresenteerd. Beelden die een spookachtige en soms ronduit angstaanjagende atmosfeer teweeg brengen. De spookachtige esthetiek en het goede acteerwerk geven beeld en verhaal in verlichtende en destructieve tijden een hypnotiserende intensiteit. Het camerawerk is kunstzinnig. Met vage tinten, sepiakleuren en roesteffecten creëert de nauwlettend observerende camera prachtig beeldmateriaal dat soms aan een schilderij, een tableauvivant of een oude verkleurde foto doet denken. Extra atmosferisch versterkend is de werking van de prangende achtergrondgeluiden alsmede van de dramatische muziek.

In die Sonne Schauen is een familiesaga die met behulp van zware psychologische ondertonen de echo’s van een trauma over meerdere generaties vrouwen weergeeft. Een sober verhaal dat zich ontvouwt rond gebeurtenissen waarvan de nasleep zich nog decennialang openbaart. Een melancholische score, uitstekend acteerwerk en een fantastische beeldtaal zorgen voor een intrigerende en schitterende film.