Blauwe Ballen en Andere Verkrachtingsmythes (2025)

Chapeau Sunny Bergman, voor het onder de aandacht blijven brengen van maatschappellijke kwesties waar de gevolgen voor slachtoffers door veel mensen onderschat worden. Mijn mond viel open toen Sunny Bergman aan een groep politieagenten vertelde hoe een man misbruik van haar had gemaakt toen ze 17 was en dronken op vakantie in Griekenland en dat nota bene de zedenrechercheur zei: "De eerste vraag die in mij opkomt is: Hoe dronken was je?" Nadat ze vertelde hoe de dader haar tampon eruit trok reageerden deze agenten met: "Ik kan me niet voorstellen dat iemand dat doet, ik zou dat nooit doen, ik vind dat hartstikke smerig." Godsamme zeg, en dat is zedenrechercheur. Die had beter bakker of fietsenmaker kunnen worden. De getuigenissen van de slachtoffers zijn aangrijpend en de pijn en het trauma waarmee ze moeten leven is aan hun gezicht af te lezen. En we weten nu ook dat slachtoffers van seksueel geweld beter niet Gerard Spong ("Ik heb het idee dat vrouwen zich toch snel láten verkrachten. Ik ben voor een weerbare vrouw") in kunnen huren als advocaat. Wat een eikel is dat zeg.

Ik denk dat Spong het vooral juridisch bekijkt: als geweld geen vereiste meer is voor verkrachting dan is het simpelweg het woord van de vrouw tegen het woord van de man. En als je het woord van de vrouw zonder aanvullend bewijs voor waar zou aannemen, wat vrouwen blijkbaar willen maar wat tegen het rechtsprincipe is omdat je dan al je vijanden eenvoudig valselijk kunt beschuldigen en laten opruimen, dan zijn alle mannen vogelvrij; nu zijn omgekeerd alle vrouwen vogelvrij tenzij vrouwen zich wel altijd verzetten zodat geweld door de dader is vereist en de man daardoor veroordeeld kan worden (de geweldssporen zijn het aanvullend bewijs). Maar dat is natuurlijk niet realistisch en in feite zelfs in strijd met het advies bij bv. een beroving: verzet je niet maar geef je geld, hetgeen ook de natuurlijke reactie is als de dader sterker en agressiever is. Spong is bijna kwaadaardig naïef maar het laat denk ik ook zien hoe moeilijk het is om het recht te laten zegevieren in zedenzaken en dat een eenvoudige oplossing niet te vinden is.

De weg die Sunny Bergman kiest lijkt me dan ook juist: maak mannen bewust van hun gedrag. Geen man ziet zichzelf als verkrachter – dat wordt geassocieerd met geweld en de meeste mannen deinzen terug voor geweld – maar menig man dringt zich wel op aan vrouwen zonder rekenschap te geven van wat de vrouw wil. Hopelijk helpt dat, maar tegelijkertijd denk ik dat Sunny Bergman en met haar onze hele liberale, moderne maatschappij wat naïef is. ‘Geen man wordt geboren als verkrachter’ zegt Bergman maar ik geloof niet dat de maatschappij van mannen verkrachters maakt (ik geloof niet in de door feministen gestelde ‘verkrachtingscultuur’): ik geloof dat seksueel gedrag zo’n beetje het diepste evolutionair gevormd gedrag is en daarmee zo instinctief wordt aangedreven bij zowel man als vrouw dat de maatschappij (het recht) c.q. het menselijk bewustzijn er nauwelijks vat op heeft.

Ik vind de overeenkomsten tussen seksueel gedrag van dieren en mensen zo frappant dat ik de moderne of feministische veronderstelling dat wij mensen niets te maken hebben met het dierlijke gedrag ofwel dat wij geen dieren zouden zijn bizar vind. En dieren laten zien dat mannen en vrouwen verschillende belangen en verschillende strategieën hanteren op seksueel gebied. Voor zowel mannen als vrouwen is het voortplantingsinstinct nog sterker dan het overlevingsinstinct maar voor mannen betekent dat maximale verspreiding van hun zaad en voor vrouwen het van zich af houden van al deze hitsige mannen totdat de juiste man op het juiste moment verschijnt om haar een kind te geven met maximale overlevingskansen (zo’n goed moment is bv. de lente als er voedsel in overvloed is om de mogelijke jongen te kunnen voeden hetgeen bij ons nog steeds van kracht is: de vrouw wil een man die geld heeft en het haar kunnen tracteren is een teken dat hij misschien ook haar kind wil voeden): de man offert zijn leven op voor de mogelijkheid zich voort te planten en de vrouw offert haar leven op voor het dragen en grootbrengen van haar kind. En in deze ‘liefde’ is alles geoorloofd, inclusief bedrog en geweld.

Dat is de natuur waar onze beschaving misschien tegen wil vechten maar haar successen op de natuur zullen hooguit wisselend zijn. Nogmaals: de mens onderscheidt zich alleen van het dier doordat de mens zich (scherp) bewust is en dus reflectief (en daarmee moreel) afstand kan nemen van zijn natuur. Sunny Bergman wil – in lijn met de Franse verkrachtingszaak Pelicot – dat niet langer het verkrachtingsslachtoffer maar de dader zich schaamt. Schaamte is wellicht de meest intense of effectieve vorm van gedragsveranderend bewustzijn (niet voor niets was het schaamte dat Adam en Eva volgens de Bijbel uit het onbewuste paradijs wierp). Nogmaals: dat doet zij goed. Maar om in zekere zin aan te sluiten bij Spong: ik denk dat de vrouw net zo ‘schuldig’ is als de man in de zin dat ook de vrouw puur instinctief handelt en zij zelf op haar beurt de mannelijke agressie selecteert en in stand houdt. Wat dat betreft hebben influencers als Tate een punt zoals ook de datingshows op TV laten zien: ‘good guys finish last’. Een al te empathische, non-agressieve man belandt bijna automatisch in de door mannen zo gevreesde ‘friend zone’ omdat de vrouw zo’n man niet ervaart als een echte man hetgeen overigens logisch is vanuit dierlijk-evolutionair perspectief omdat zo’n ‘softe’ man haar kroost niet zal beschermen bij gevaar (vrouwen vrezen verkrachting, mannen vrezen afwijzing hetgeen beide een vorm van vernedering is); omgekeerd krijgen veroordeelde moordenaars en verkrachters stapels liefdesbrieven van onbekende vrouwen in de gevangenis. Ik denk daarom dat mannen maar ook vrouwen zich bewust zouden moeten worden van hun (instinctieve dus onbewust aangedreven) gedrag in hun omgang met de andere sekse als we echte verandering willen.  

Dat was ook mijn eerste reactie na die uitspraak. Later maakt Spong duidelijk dat hij denkt dat vrouwen weerbaarder zouden kunnen zijn. Ik denk dat daar zeker winst valt te halen (daar zijn handreikingen en training voor), maar ik denk dat er altijd situaties zijn waarin een vrouw daar geen gebruik van kan maken.

In het algemeen denk ik dat een discussie over dit thema alleen zin heeft als vrouwen (en die zijn hier volgens mij zoveel) zich daarin mengen.

Het paste niet meer in mijn eigenlijke recensie, maar ik vind dat Gerard Spong er wel een tikkeltje bekaaid vanaf komt. Hij heeft in juridische zin gelijk dat iemand in onze rechtsstaat onschuldig is tot het tegendeel wordt bewezen. De onschuldpresumptie is altijd een van de kernprincipes van een rechtsstaat geweest. Je moet ook wel oppassen dat de rechten van verdachten niet worden geschonden als er onevenredig veel waarde wordt toegekend aan subjectieve bekentenissen. Mensen onder elkaar hebben nu eenmaal eigen belangen en een eigen kijk op de werkelijkheid. Het gaat er in een rechtsstaat uiteindelijk óók om dat er zwaarwegende juridische argumenten moeten bestaan om iemand straffen op te leggen.

Om maar met de deur in huis te vallen: dit ding krijgt nog wel een voldoende. Het onderwerp ziet vooral op de breedste vorm van verkrachting, of beter (want de term is beladen en dekt voor veel mensen slechts een bepaald soort verkrachting): onvrijwillige seks, zoals die tegenwoordig in de wet staat. Bergman pakt het onderwerp breed op met verhalen van vrouwen (als slachtoffer) en mannen (niet per se als dader maar zeker niet als slachtoffer), de juridische kant (voor mij persoonlijk als jurist het interessants - Spong zegt ook enkele rake en veelal boeiende dingen wat dat betreft), het zedenwerk bij de politie etc.

Ik vraag me wel altijd af of zij heel veel mensen interviewt en slechts enkelen toont of dat ze een goed gevoel heeft bij welke malloten ze direct raak heeft. Zo volstrekt onverschillig als men bij de zedenpolitie reageert (alsof men haar en daarmee de slachtoffers niet serieus neemt) daarvan mag ik hopen dat dit een klein deel is (maar verdere duiding daarover ontbreekt helaas).

Belangrijkste kritiekpunt is echter het volgende. Zoals vaker bij Bergman is de docu wat los zand, eerder een verzameling impressies dan echt een strak en sterk lopend en onderbouwd verhaal. Verkrachting zoals men dat in het maatschappelijk verkeer vooral bedoelt (met geweld dus) en onvrijwillige seks in alle gradaties (van mensen die verstijven tot mensen die achteraf er toch spijt van hadden) worden op een hoop gegooid en dan is verdere duiding echt wel nodig. Ik bedoel, ik heb ook weleens seks gehad zonder dat ik dat wilde maar mijn ex wilde wel en ik deed mee om haar wat te plezieren of omdat ik een bepaalde druk voelde, maar dat is een ander kaliber dan onvrijwillige seks terwijl je echt echt niet wil laat staan seks d.m.v. geweld. Dat euvel had ik ook een beetje bij de film How to Have Sex (Film, 2023) . Bij een film valt dat nog te vergeven (hoewel het die specifieke film zwakker maakte) maar bij een documentaire verwacht ik meer. Bergmans stijl is ook om vaak niet door te vragen en op veel momenten verlang je daar als kijker wel naar.

Ik heb best wat kritiek maar de reden dat ik toch een voldoende geef zit vooral in het onderwerp van deze website: ik beoordeel de docu ook als filmische kijkervaring en die ervaring was prima. Ik heb me niet verveeld (verre van) en de pacing en afwisseling zijn ook goed gedaan waardoor dit ding boeiend blijft. Ondanks de hiervoor genoemde gebreken dus toch een voldoende. 3,0*

Matige documentaire. Qua structuur nogal een rommeltje, waardoor geen echt sterke punten naar voren komen. En zelfs dan worden er nog open deuren ingetrapt, die beter overgeslagen hadden kunnen worden.

Er zitten een paar interessante en ook een paar aangrijpende scènes in, maar die lossen eigenlijk op in het geheel.