Aku wa Sonzai Shinai (2023)

De film is erg saai en tergt de kijker bijna door aldoor minutenlang onafgebroken te tonen hoe bv. hout wordt gehakt of door een heel gesprek op een voorlichtingsbijeenkomst te tonen. Dat zal ook bewust zijn gedaan om de kijker de ‘rust’ te laten beleven die het leven in of met de natuur geeft in tegenstelling tot het gejaagde stadsleven, maar meditatief is dat saaie ook niet. Die rust is overigens bedrieglijk want de film gaat erover dat de mens en de natuur met elkaar in conflict zijn: we verstoren onvermijdelijk de natuur een beetje met onze komst maar we zijn doorgeschoten – er is geen evenwicht meer – waardoor de natuur zich tegen ons keert (uiteraard een actueel thema met de milieuverontreiniging en de klimaatverandering): het hert dat normaliter de mens vermijdt maar aanvalt wanneer hij door de mens aangeschoten is staat daarvoor symbool. En dat water bergafwaarts stroomt staat ongetwijfeld voor slechte beslissingen van hogerhand die daarmee ellende veroorzaken voor de mensen (zoals verontreinigd drinkwater). Het einde is wat mysterieus maar ik denk dat hij de man uit de stad tegenhoudt omdat die opnieuw wil ingrijpen in de natuur (de projectleiders hebben wel sympathie voor de mensen in het dorp – ook zij ervaren hoe fijn is het om in de natuur te leven – maar blijven stads), ook al leidt dat tot de dood van zijn dochter (wellicht dat daarmee ook iets van het evenwicht wordt hersteld). Helaas kon de film mij echter niet boeien vanwege z’n langzame tempo en gebrek aan interessante scenes of dialogen.

Afgaand op de vele lovende recensies is er een markt voor films die bestaan uit eindeloze shots waarin werkelijk niets interessants gebeurt. Verdedigers noemen het ‘poëtisch’ of ‘meditatief’, ik noem het slaapverwekkend en doodsaai. Begint met een lang trackingshot van bomen, bevat een lange sequentie waarin de plaatselijke klusjesman Takumi [Hitoshi Omika] met een vriend [Ryô Nishikawa] bronwater in jerrycans stopt en ze naar een auto brengen die een paar honderd meter verder op staat. Ook kun je genieten van een lange boswandeling die sterk doet denken aan een ongemonteerde versie van ‘Vroege Vogels’ of een of ander natuurprogramma uit de jaren 80. Het flinterdunne verhaal betreft de vrees voor vervuiling van het water door de komst van een bedrijf uit Tokio dat het gebied wil exploiteren voor ‘glamping’. Mooie plaatjes helpen je vast aan een goede nachtrust.

Ja, de film is traag en op momenten ook iets te traag maar veelal vind ik het tempo wel erg prettig. Heerlijke onthaastingstherapie haast. Mooi beelden van de natuur ook die enorm echt aanvoelen, alsof je er zelf bij bent. Sterk geschoten, prettig zacht kleurgebruik (veel kleur is verdwenen door de winter en de sneeuw en vooral wit en lichtbruin bijven over) en ondersteund door bijzondere muziek. Het acteerwerk is prima en mooi ingetogen.

Vooral halverwege zitten enkele geweldige scènes die enorm herkenbaar en realistisch zijn en die lang duren maar waar de lengte van meerwaarde is: die dorpsbijeenkomst, die vergadering en die twee collega's in de auot die over van alles en nog wat praten (onder meer hun dates).

Het einde is wat vaag, maar vooral omdat de sfeer en toon helemaal veranderen vind ik dit stuk niet echt passen en inhoudelijk is dit ook het minst boeiende deel. Dat stuk doet afbreuk aan de rest. 3,5*.

Opmerkelijke film vol keuzes die de meeste regisseurs niet gemaakt zouden hebben. Dat maakt de film onvoorspelbaar, maar ook een beetje onevenwichtig.

De eerste pakweg drie kwartier gebeurde er bij benadering geen zak. Minutenlang zag je boomkruinen, zwijgende mannen, stromende beekjes. Later in de film werd het doel duidelijk - dit was de nul-situatie, waaraan wellicht een einde zal komen - maar volgens mij had je daar niet zó veel tijd voor nodig.

Vanaf het moment dat het komische duo uit Tokio kwam viel er eindelijk iets te beleven. De bewonersmiddag vond ik zeer genietbaar. Daarna verviel de film weer in dezelfde traagheid.

Het slot werd er nogal met de haren bij gesleept. De profetische scène in de auto (reeën vallen geen mensen aan, tenzij ze een schotwond hebben, maar die kans is wel hééél kein) vond ik ronduit belachelijk. En die wurgscène ging er bij mij ook niet in. Ik kon mijn lachen bijna niet inhouden, en dat was vast niet de bedoeling. Tegenvallertje.

Wanneer stadslui enkel de natuur zien wanneer er geldgewin mee gemoeid is, dan kijk je op een verkeerde manier naar de natuur. Vanuit die optiek heeft men nog steeds de idee dat de mens centraal staat en dat de natuur zich maar moet aanpassen. Het is zoals het er in de auto aan toe gaat: "de herten moeten maar een andere weg zoeken wanneer blijkt dat hun sporen door de glamping lopen". Nu niet dat die twee gezanten het kapitalistische kwaad waren, maar hun onwetendheid en naïviteit is niet naar de zin van Takumi. Het deed me wat denken aan de nieuwe Franse wet waarbij het uit is dat stadsmensen die verhuizen naar de rust van het platteland klachten indienen tegen lawaaierige koeien en hanen.

Hamaguchi's nieuwe film is een rustig voortkabbelende film die op het tempo en de harmonie van de natuur zijn tijd neemt. Kijken naar de bomen, water halen en hout kappen, het neemt wel wat tijd in beslag, maar duidt ook dat de natuur geeft als je ze maar respecteert.

De plotontwikkeling naar het einde toe is misschien wat geforceerd, maar bevestigt de filmtitel. Er is geen kwaad in de natuur, maar dat wil niet zeggen dat ze niet wreed kan zijn.

Het duurt een paar minuten voor het eerste woord wordt gesproken. Eerst wordt de kijker minutenlang geconfronteerd met een blik naar boven. Een blik gericht op de toppen van de bomen. Door de kale takken is de blauwe hemel zichtbaar. Zacht dromerig sluipt sfeervolle muziek de film binnen. De beelden blijven komen. Boomtoppen, kale takken, hemel. De muziek wordt luider. Het voelt ongemakkelijk. Zwaarmoedig. De eerste confrontatie met de natuur is geen aaibare, lieftallige confrontatie.

De opening van de film gaat nog even door. Er is menselijke activiteit. Het gehak van een bijl is te horen. We horen schoten. Er wordt gejaagd. Het is ver weg. De zwijgzame Tanuki vult jerrycans met het water uit de ruisende beek. Hij ziet wilde Wasabi die hij plukt en die later in een gerecht wordt verwerkt. Tanuki leeft in harmonie met de natuur. Het klinkt en kijkt alsof de film een diepe spirituele lading verbergt die mogelijkerwijs in de loop van de film zal worden verduidelijkt.

Evil Does Not Exist is een film vol melancholie. Een film met melancholische personages. In het middelpunt de alleenstaande vader Takumi die samen met zijn tienjarige dochter Hana een huis bewoont dat midden in het bos is gelegen. Een bos dat een mystieke sfeer ademt. Ryûsuke Hamaguchi maakt een film die zich met existentiële vragen bezighoudt. Met moraliteit bezighoudt. Deugd en ondeugd. Schuld en onschuld. Hoe kan deugd ondeugd worden? Hoe kan onschuld schuld worden? Immers, Evil does not exist. Het zijn intrigerende vragen.

De tegenstelling voor de harmonische rust is de oprukkende beschaving in de vorm van een onderneming die van plan is een luxueuze camping in het gebied in te richten. Een resort waar de gestreste stadsmens in contact met de natuur kan komen en kan ontspannen. Een slechte zaak voor de dorpsgemeenschap waarvan Tanuki deel uitmaakt, omdat het opzetten van zo’n resort een flinke aantasting van de natuur betekent. De natuur waarvan het dorp afhankelijk is. De bewoners keren zich tegen de inmenging van buiten. Ik deed meteen hetzelfde.

De uitheemse kant van het verhaal wordt niet vergeten. De film besteedt tijd en ruimte aan de treurige omstandigheden waarin de moderne mens verkeert. Hamaguchi vertelt van de eenzaamheid van de stadse mens. Van zijn vervreemding van de natuur. Van het moderne humanisme dat hij aanhangt. Hij vertelt van de mens die leeft voor zijn werk en verlangt naar geluk maar niet in staat is om gelukkig te zijn. Ter illustratie worden twee voorlichters ingezet die het campingproject aan de bevolking moeten verkopen. Tijdens een autorit luistert de kijker mee met het gesprek dat tussen beiden wordt gevoerd. Een gesprek over privédoelen, over zakelijke doelen, over datingapps en mislukte afspraakjes en andere stressgerelateerde onderwerpen. Ze zijn niet bepaald geschikt om in de natuur los te laten. De film hanteert bij de totstandkoming van die vaststelling geen opzichtige vorm van spot, alhoewel de veel te rode jas van de ene voorlichter een belachelijke dissonant met de natuur en een uitstekende schietschijf vormt. Het schurkt tegen het karikaturale aan maar is het net niet.

Voordat de cultuurbotsing tussen het eerzame leven op het platteland en het hedonisme van het stadse leven het verhaal geheel in beslag neemt, gebeurt er iets schokkends en verandert de sfeer. Thrillerelementen sluipen de film binnen. We bevinden ons weer in het bos. Het is stil. Het is nacht. De volle maan verlicht een bevroren meer. Het is prachtig maar het voelt niet aangenaam. Een drupje bloed valt van een doornenstruik. Hana staart in de ogen van een aangeschoten hert. Kort daarna twee keer een schokmoment. Een impulsieve daad van een vertwijfelde Tanuki? Of juist een weloverwogen reactie? Het einde is surrealistisch en misschien wel illusionair. Ik denk aan de titel van de film. Evil does not exists. Ik denk dat natuurlijke instincten sterker zijn dan aangeleerd gedrag. Schuld en onschuld bestaan niet in de natuur. Het einde van de film is intrigerend,

Dit was echt een film voor mij. Een trage film die rustig verder gaat. Het grootste stuk van de film gaat over iets dat in een niet zo verre toekomst het leven op onze aarde ondraaglijk zal maken. Namelijk hebzucht, alles moet wijken voor het geld....