Schirkoa: In Lies We Trust (2023)

Toffe trailer, en die art style bevalt me wel. Heel benieuwd naar. Kennelijk de feature length versie van Schirkoa (2016).

Vanaf 5 september 2024 in de bioscoop (De Filmfreak)

Het eerste deel van de film is niet zo indrukwekkend: we volgen de hoofdpersoon, 197A, in een typisch totalitaire of fascistische staat die de bevolking onderdrukt en individuen letterlijk reduceert tot anonieme nummers (vandaar de naam van de hoofdperoon en de plicht altijd een zak over je hoofd te zetten). De heilige drie-eenheid van deze staat luidt “safety, sanity, sanctity” en op basis van de gelijkmaking van alle burgers lijkt de staat een mythe te hebben geschapen van’anomalieën’, dat zijn afwijkende en niet gelijk te maken mensen, die worden verbannen en de leidende klasse, de “Intellectuelen”, pleit voor een oorlog tegen Konthaqa, de verbanningsoord waar alle anomalieën leven, terwijl studenten op straat in opstand komen tegen de staat en z’n mythe van anomalieën (waar je makkelijk zowel immigranten als bv. transgenders onder kunt scharen) en de minnares van 197A naar Konthaqa want naar vrijheid verlangt.

De volgende delen maken de film interessanter want voegen lagen toe waardoor de boodschap zowel dieper als duidelijker wordt. Konthaqa lijkt onze huidige, liberale samenleving te zijn waar iedereen vrij is en aldoor feestviert – visueel is het ook het mooiste deel omdat het een soort psychedelisch hippiefestival van freaks is – maar die Baudrillard als ‘postapocalyptisch’ omschreef: het einde van de geschiedenis is bereikt, alle strijd is voorbij, iedereen kan alles zomaar krijgen wat hij wil maar dat is een leeg leven zonder doel, zonder hoop, zonder toekomst. Als de mens zelf volmaakt, een god, is geworden, wat kan hij dan nog scheppen? Om een doel te hebben, moet er onvolmaaktheid zijn; om een ziel te hebben moet er reden tot rebellie zijn. De leidster of hogepriesteres van Konthaqa heet Lies zodat de leus van Konthaqa ‘In Lies we trust’ luidt hetgeen ook naar dat postmodernisme lijkt te verwijzen: totalitaire regimes menen – net als religies – dat ze de Waarheid hebben, terwijl de postmoderne hippies bewust zijn dat waarheid tot onderdrukking leidt (vandaar: ‘in Lies we trust’) maar dat geeft wel een leeg leven van louter hedonistisch genot zonder ziel zodat zij vallen voor de eerste de beste nieuwe god die tot verzet oproept om hun leven weer betekenis te kunnen geven. Als men bevrijd is van alles dan wil men uiteindelijk bevrijd worden van die vrijheid.

Zo lijkt de beweging van onderdrukking naar bevrijding naar onderdrukking eindeloos dezelfde cirkel te maken met hooguit zo nu en dan de onderdrukten als de nieuwe onderdrukkers. En altijd is het God – het geloof in een Waarheid – die daarvoor het vuur brandende houdt, welke God in de totalitaire staat een totalitair-intellectuele God, in de hippiestaat een freak-God en in de meditatieve samenleving van monikken een meditatieve Boeddha is: er is altijd een Messias die het volk moet redden en naar het paradijs moet leiden (of heeft gered en symbool staat voor het geluk van de staat). Maar dat is onmogelijk: de theodicee van de film is dat God de mensheid niet voor onheil behoedt (welk besef in eerste instantie ook een gevoel van hopeloosheid kan geven), omdat de mens alleen mens en dus gelukkig is als hij in een onvolmaakte wereld leeft waar hij iets voor de ander kan betekenen.

Zo is het toch een mooie, filosofische film geworden.

En daarom ben jij de filosoof haha. Bedankt voor je mooie analyse het wordt gewaardeerd.

Dit werpt wel de vraag op, in het licht van de volgende verkiezingen. De media en het volk is naarstig op zoek naar "de volgende Messiah" en het is soms ronduit zielig welke vormen dit aanneemt. Je ziet nu dat ze iets met Koenraadie proberen maar gezien Omtzigt en de BBB zo hard van hun sokkel gevallen zijn is nu tijdelijk de hang naar de volgende verlosser een beetje ingezakt. Al is voor een aanzienlijk deel nog steeds Geert deze Messiah.

Maar hoe gaan we ooit als mensen loskomen van deze beweging? Ik vind het jammer dat deze film daar eigenlijk geen antwoorden of suggesties op geeft. Al zou je misschien kunnen zeggen dat we misschien moeten geloven in God maar tegelijkertijd onze eigen verantwoordelijkheid ook nemen als mensen? De oplossing erin ligt dat we complexer moeten doen en denken. En dit ook uiting Zou moeten krijgen in onze kunst en cultuur.

Dit is een beweging die haaks staat op de hedonistische tendens en wat de commercie met ons wil (ons dom eenzaam en onhandig houden zodat we kiezen voor gemak en specialisten) dus ze daar dan de oplossing beginnen in de ontmanteling van het hyper kapitalisme? Hoe denk jij hierover.

Ik denk dat het geen antwoord op je vraag is maar waar ik de laatste tijd aan denk is een concept dat lijkt op dat van de (politieke) Messias: het concept 'politieke theologie' van de filosoof (en latere nazi) Carl Schmitt. Waar het messianisme een bekend begrip is uit de politicologie en z'n oorsprong vindt in de Franse Revolutie als doorbraak van de joods-christelijke heilsleer in seculiere dus sociaal-politieke vorm (daarmee het ontstaan van de 'ideologie' als het geloof dat het paradijs kan worden gerealiseerd) en welk utopisme veelal 'links' is, leerde Schmitt dat alle politieke begrippen in wezen theologisch zijn en zien we bij hem een aspect naar voren treden dat vooral rechts aanspreekt.

Het christendom leert de theologie dat God de bestaande wereldorde heeft geschapen maar zo nodig kan ingrijpen door die orde even opzij te zetten en aldus een 'wonder' te verrichten. Op dezelfde manier hebben wij na WO II een internationale orde opgetuigd (waarin Nederland een voortrekkersrol probeert te vervullen want als klein land ruilen we graag macht in voor recht), maar verlangt het volk steeds meer naar een politiek 'wonder' omdat de internationale orde te veel de mogelijkheden belemmert om zich te verdedigen tegen existentiële dreigingen (zie Israël maar ook bv. Polen dat uit het antimijnenverdrag stapt) of tegen ondermijnende immigratie (grenscontroles) of omwille van simpelweg de gevoelde noodzaak de eigen belangen effectief te behartigen in een wereld met overal oorlogsdreiging en de terugkeer van machtspolitiek. Terwijl de ene helft zwaait met het internationale recht ('mag niet!') kiest de andere helft juist die leiders die een politiek wonder beloven dat niets anders behelst dan het opzij zetten van dat internationaal recht. En zoals de schrijver Giuliano da Empoli in Buitenhof van 1 juni 2025 betoogde hebben deze leiders de nieuwste technologie zoals AI als hyperkapitalisme nodig om als het ware van binnenuit het systeem te destabiliseren en zo de weg vrij te maken voor het 'wonder'.

Ja deze analyse kan ik mij wel in vinden. En je onderschrijft hier dus ook mijn stelling dat het hyper kapitalisme de bron is van destabiliserende machten in het mondiale machtsspel. Het is op zich ook niet gek dat, aangezien wij nog volop het economische systeem zitten met daaraan gekoppelde paradigma's, we nu nog geen oplossing kunnen bedenken. Maar ik acht het goed mogelijk als we richting een donut economie (groei binnen de draagkracht van de aarde) beweging paradigma's kunnen verschuiven en oplossingen in zicht komen.

Hiermee verschuift dan wel de vraag: hoe komen we zo goed mogelijk (in termen van levens en vernietiging en chaos zo min mogelijk van dat) van hyper kapitalisme af? Eigenlijk zie ik daar twee mogelijkheden.

1) We gebruiken wet en regelgeving en groeien toe naar eeneer gelijke en duurzame mondiale samenleving met ferme posities van macht voor NGOs en internationale lichamen zoals de VN. Echter de druk die het grootkapitaal legt op de politiek en op juridische macht is gigantisch. Hoe ga je hier onderuit komen? Dit kan alleen via democratische weg. Trump zou een wakeup call kunnen zijn in deze.

2) we glijden mee met de VS en andere totalitaire bewegingen tot systemen in elkaar storten en vervallen in tijden van chaos. Mondiale structuren breken af en na perioden van oorlogen komt er vast wel vanuit de as iets nieuws naar voren. En dan kun je niet anders dan uitgaan van wat de natuur en mensheid op dat moment nog op de mat kan leggen. Een tweede middeleeuwen zoals we na de val van het Romeinse rijk hebben gezien.

Ik hoop dat we nog naar het eerste scenario kunnen toe sturen. Er zijn ook wel bewegingen die kant op. Maar ja het ligt denk ik aan je eigen gemoedstoestand (ben je positief of negatief ingesteld) . Laat ik het zo zeggen: we hebben als mensheid alles kennis en kunde in huis om vandaag te beginnen met denken en doen in oplossingsrichtingen.