Strategia del Ragno (1970)

De film die Bertolucci maakte na het succesvolle Il Conformista is opvallend genoeg veel minder bekend. Hij verfilmt hier een kort verhaal Jorge Luis Borges, om dat vervolgens uit te breiden naar 100 minuten. Het gevolg daarvan is dat het begin interessant is, het einde interessant is, maar alles wat daartussenin hangt niet veel functie lijkt te vervullen.

Het 'primaire' plot draait om Athos Magnani (Jr.), die de moord op zijn vader (nog voor zijn geboorte) onderzoekt in een klein dorpje in het zuiden van Italië. Aangezien zijn vader als vrijheidsstrijder bekend stond, wordt algemeen aangenomen dat hij door de fascisten vermoord is, maar er zijn nogal wat vreemde omstandigheden. Daarmee verwordt de film tot een detective-achtig verhaal waarbij Athos door het dorpje wandelt en allerlei mensen uitgebreid ondervraagt, maar als zodanig is La Strategia del Ragno niet erg effectief opgebouwd.

De film creëert geen spanning (misschien bewust niet, maar toch), personages vertellen vaak honderduit over de geschiedenis, daarbij rustig meer vertellend dan goed voor hen is (belangrijke hints worden zo veel te eenvoudig vroeg in het verhaal weggegeven). Ondertussen maakt Athos rustig kennis met het dorpje, waarin hij aan het begin nog wat belaagd wordt door mensen die zijn bemoeienis niet op prijs stellen, maar dat later ook niet meer (terwijl hij juist dan een bedreiging gaat vormen).

De film maakt nog wat gebruik van het gegeven dat de tijd stil lijkt te hebben gestaan in het dorpje, en doordat vader en zoon Magnani door dezelfde acteur gespeeld worden (en allebei Athos heten) en alle andere acteurs geen verouderseffecten ondergaan, lopen flashbacks en heden naadloos in elkaar over. Dat is stilistisch een interessant effect, maar het slaagt er niet in bij te dragen aan, of ook maar enigszins terug te slaan op het verhaal, waarvoor dit gegeven maar een bijkomstigheid lijkt te zijn.

Het verhaal concentreert zich dan ook vooral in het einde, waarvan de wending an sich heel goed gevonden is (al zie je de wending in kwestie min of meer wel van te voren aankomen). Daarbij is de film in grote lijnen thematisch verwant aan Il Conformista en Novecento (twee veel betere films dan dit overigens): persoonlijke drama's onder het fascistische bewind, tegen de achtergrond van - of metaforisch voor - veel grotere politiek-historische gebeurtenissen (daar houdt de vergelijking ook meteen op overigens, en gaan de drie film hun heel eigen weg).

In deze film is dat aspect dan ook het meest geslaagd: de opkomst en de val van Athos Sr. in de jaren '30, zoals dat indirect verteld wordt - dat is het interessante verhaal, niet Athos Jr. die in het heden de speurneus uithangt, want daar heb ik heel weinig mee. 2,5 *

Was ie maar op dvd.

Lang geleden gezien, maar ik weet nog wel dat ik onder de indruk was. Mooi zwart witte fotografie en een bedrukte sfeer.

Meesterwerk van Bernardo Bertolucci. Misschien wel beter dan Il Conformista !

***** / *****

La Strategia del Ragno is een interessante film die de kijker geboeid weet te houden door zijn abstracte sfeer en warme, pittoreske fotografie. Op visueel vlak werkelijk een pareltje, qua omkadering e.d. duidelijk zeer verwant aan het werk van Pasolini. Ondanks een totaal gebrek aan opbouw blijft de film intrigerend door een soort latente dreiging en onbegrijpelijk mysterie.

Het einde komt dan ook als een totale anti-climax. De ontknoping is veel te eenvoudig en voor de hand liggend, het past niet bij het surrealisme en de vaagheid die de film uitstraalt. Bepaalde personages, zoals Draifa, blijken uiteindelijk ook helemaal niks aan het geheel bij te dragen. Deze overduidelijke stijlbreuk ligt aan het feit dat Bertolucci zich liet inspireren door een kortverhaal van Borges, misschien niet ideaal om een langspeelfilm rond te maken. Daarnaast draait Bertolucci ook weer helemaal door in zijn ideologische standpunten en heeft het einde iets weg van een hypocriete politieke statement à la The Life of David Gale.

Prachtige fotografie van Vittorio Storaro. De kleuren spatten van het scherm en passen perfect bij de zwoele zomerse sfeer waarin de film baadt. Knappe mise-en-scene met vloeiende camerabewegingen en een heerlijke soundtrack maken het plaatje compleet. 4*

Een vergeten film van Bertolucci. Niet zo verwonderlijk, want ondanks de kwaliteiten en de interessante vormkenmerken mist deze film spanning en zeggingskracht, voornamelijk door een gebrek aan structuur. Giulio Brogi, als de zoon en de vader, heeft ook te weinig in huis om te kunnen overtuigen. Daarvoor had Bertolucci beter nog een keer een beroep kunnen doen op Jean-Louis Trintignant, die ook de hoofdrol speelt in het verwante 'Il Conformista'. Het slot is ambivalent en niet erg duidelijk. Helderheid, de helderheid van het Italiaanse licht, dat is wat deze film ontbeert.

Een zonderling stadje in Noord-Italië dat bevolkt wordt door ouden van dagen en waar de nagedachtenis van een lokale held je van elke straathoek aanstaart. Als in Poe (en ook Buñuel, Murakami en niet te vergeten The Eagles), er komen blijkt een stuk eenvoudiger dan er te vertrekken. Het mysterie is intrigerend, met de tandeloze oude mannetjes, de vervaarlijk grijnzende Valli en de rare gebeurtenissen, maar zoals wel vaker m.b.t. mysteries, zodra de vork dichter bij de steel geraakt wordt het er niet beter op. Het einde met die dichtgegroeide treinrails vond ik wel een mooi beeld, de ontknoping van de moordzaak was een beetje underwhelming. Was net als mijn bovenbuurman niet zo kapot van de hoofdrolspeler, een rol die inderdaad wel wat zou zijn voor Trintignant.

Ik zag het laatst ook in Da 5 Bloods, dat personages in flashbacks gespeeld worden door dezelfde acteurs zonder make up of andere effecten. Dat heeft Lee dus misschien wel van deze film. Het geeft wel een bijzonder effect.

Niet mijn ding, deze Bertolucci. Moest hem aantal keren zachter zetten ook, zo irritant was het geluid.