Cow (2021)

Zoals Gunda (Film, 2020) ons commentaarloos naar het leven van een varken op een boerderij laat kijken, laat deze film ons commentaarloos naar een koe op een boerderij kijken maar tegelijk zijn de films tegengesteld: Gunda liet ons zien dat de (scharrel)dieren, die we op ons bord krijgen, daarvoor complete levende wezens waren terwijl Cow juist de industrialisering van het voedselproces laat zien waarbij de koe van geboorte tot dood slechts een middel is in plaats van een doel-op-zichzelf en dat we aldus respectloos als een ding behandelen. Nu worden de koeien strikt genomen niet mishandeld – de mensen van de boerderij hadden er blijkbaar ook geen moeite mee om er aan mee te werken – en het valt op hoe gewillig de koeien in alles meewerken zonder tekenen van pijn, stress of angst zodat ook geen dwang nodig is. Behalve dan het scheiden van moederkoe en kalf waardoor de moeder haar kalf mist maar het doorgaans ontbreken van verzet daartegen suggereert dat ook daar vooral het instinct een rol speelt en nauwelijks een bewustzijn dat haar iets is ontnomen. Het leven van de koeien deed me denken aan het leven van slaven of zelfs van huidige arbeiders: een geëxploiteerd leven onder slechte arbeidsomstandigheden (de stal is vies en weinig comfortabel) met het grazen in de weide als de tijdelijke ontspanning of vrijheid van een pauze.

Maar voor een koe is zo’n leven minder vervelend dan voor een mens die reflecteert op zijn bestaan en zelf doelen stelt: de koe is een dom dier en beseft niet dat het als een ding wordt geëxploiteerd en op Kantiaanse wijze kun je stellen dat de koe als niet reflecterend en doelen stellend wezen in dat opzicht ook geen respect toekomt. En qua utilitaristische ethiek is er ook weinig mis want de dieren lijden weinig tot geen pijn. De film gaf mij dan ook niet echt medelijden met de koeien. Wel is het geen fraai gezicht om dieren puur als middel te gebruiken en werpt het de vraag op of we onszelf niet degraderen tot beesten door zo met medeschepselen c.q. de natuur om te gaan.

Luma wordt geboren op een Engelse boerderij en Arnold volgde deze koe vanaf dat moment tot het abrupte, doch voor de gemiddelde kijker toch niet zo heel opzienbarende einde. Hoewel deze commentaarloze documentaire geprezen werd omdat het zou aantonen dat ook een koe een persoonlijkheid heeft, is het prettig dat Luma gemakkelijk te herkennen is aan haar vrijwel volledig witte kop. Anders zou je haar echt niet kunnen onderscheiden van de rest! Ze staat op stal, eet haar eten, loeit wat om haar heen, dartelt door de wei en loopt braaf met de anderen van hot naar her. Animal Farm is dit zeker niet, en het enige opzienbarende is dat Arnold deze film überhaupt wilde maken.

Anderhalf uur op koe-hoogte naar koeien kijken is wat mij betreft iets teveel koe. De mensen die in deze film te zien zijn, komen vriendelijk over, en de koeien worden door een liefdevolle boerin toegesproken ("good morning girls"), maar vriendelijk of niet, ze scheiden mamma en kind, knippen gaten in de oren, branden de hoorntjes af, laten uiers groeien tot oversized skippyballen waardoor de koe nauwelijks nog een stap kan verzetten, en schieten de koeien uiteindelijk door hun hoofd. Daar is niets vriendelijks aan. Twintig minuten was voldoende geweest, en ik heb zo'n film echt niet nodig om bewust te worden van het feit dat we op een schandalige manier misbruik maken van levende wezens. Gunda vond ik al niet veel, dit vind ik misschien een klein beetje beter, maar mochten er nog films komen genaamd "kip" of "geit" met de boerderijbelevenissen van in de titel genoemde dieren, dan sla ik die maar over. Ik heb nu wel genoeg gezien.

Mechanische mondjes.

De documentaire Cow is er niet een voor tere zieltjes. Een koe wordt gevolgd tijdens haar leven op de boerderij. De boer en zijn boerinnen lijken het allemaal goed te bedoelen en zo zit er zelfs een scène in waarin de koeien even naar buiten mogen om zich vol te vreten in de weide. Al weet je op dat punt in de film inmiddels wel dat daar geen enkele hartelijkheid naar de koe in zit verborgen. Het dier wordt als een levend product gezien namelijk. Een product dat zo veel mogelijk melk moet geven in dit geval. En dus kunnen de lieve dieren amper lopen vanwege de enorme uiers - ongetwijfeld veroorzaakt door het krachtvoer en de hormooninjecties - die de achterpoten uit elkaar drukken. Skippyballen met tepels. We zijn echter in een tijd beland waarin we het normaal vinden. Sterker nog, de bio-industrie reikt elkander prijzen uit voor de koeien die de meeste melk leveren. Die rollen waarschijnlijk over hun eigen uiers weer van het podium. We zijn stapelgek krankjorum met z'n allen. En de redding is verder weg dan ooit.

Een kalfje wordt na enkele minuten bij de moederkoe weggehaald en mama mag meteen aan de melkmachine. De navelstreng hangt er nog bij haar uit, maar zonder enige empathie geleiden de boeren het dier naar de mechanische kalverenmondjes. De leeggezogen koe staat er volkomen uitgeblust bij, want dit is de zoveelste baby die na enige minuten van haar wordt afgenomen. Doordat de filmmakers dicht bij de koe blijven, kijk je vanuit het dier haar perspectief en zie je hoe kil we met onze dieren omgaan. En dit lijkt nog op een enigszins vriendelijke boerderij, en daar is het al eng. Doodeng zelfs. Wellicht komt de BBC-docu te laat nu de BBB de grootste partij van Nederland is, maar als de protestpartij daadwerkelijk haar plannen doorzet om het onderwijs te beïnvloeden met lesmateriaal over de boer, laten ze dan alsjeblieft deze film niet vergeten. Wedden dat de landbouw dan een stuk minder milieuvervuilend wordt? Stikstof zal volledig verdwijnen door alle verdrietige schoolkinderen die spontaan veganist worden.

****

Met dank aan Remain In Light voor het recensie-exemplaar.

De maker heeft benadrukt dat dit geen veganistische of politieke film is en puur het (dieren)leven presenteert zoals het is. Desondanks maakt de film dat je wel bewust wordt van de kille, liefdeloze behandeling van (melk)koeien en kalveren in de veeteelt. En dan is deze boerderij nog relatief ruim van opzet en lijken de melkveehouders nog aardig voor hun vee te zorgen.
Neemt niet weg dat al die zorg en liefde een wassen neus is. De koeien leiden een troosteloos bestaan (daar doen de uitstapjes in de lentewei niets aan af), vergelijkbaar met dat van slavenarbeiders en gevangenen in werk- of concentratiekampen. Ze worden behandeld als producten; compleet leeggezogen tot ze economisch niets meer waard zijn en daarna vermoord. Dat sommige diersoorten zelfs nu nog zo behandeld mogen worden en we tegelijk veel te weinig doen om zuivel en vlees te vervangen door plantaardige alternatieven (of kweekvlees) is te zot voor woorden. Maar goed, de mensheid is wreed, egoïstisch en hypocriet en economische belangen zullen altijd zwaarder wegen dan het welzijn van zogenaamd 'domme' dieren. De huidige opmars van BBB en de machtige agri-lobby laat wel zien dat we nog een lange weg te gaan hebben voordat dierenwelzijn serieus wordt genomen.

Dan de docu zelf: het is knap gefilmd, zonder al teveel poespas. Af en toe een paar mooie shots van de koe(ien) bij zonsopgang of 's nachts in de lentewei. Het is nergens gedramatiseerd, al is de valkuil van de vele close-ups dat we als kijker geneigd zijn om menselijke emoties te willen zien in de ogen van de koe. We zullen nooit echt weten wat ze denken of voelen. Echter vond ik het moment dat de kalfjes van Luna gescheiden werden qua emotie wel goed voelbaar.

Het einde is hard en rauw, maar geen verrassing. Dat de credits afsloten met het nummer Milk van Garbage vond ik dan weer best flauw.

3,5*

Ik vind het helemaal geen straf om naar deze prachtige dieren te kijken maar als je het verschil ziet tussen de apathische koe in zijn stal helemaal onder de stront. En dit vergelijkt met de koe in het weiland. Grazend ruikend lekker buiten. Een koe is geen dom dier die heeft zijn eigen emoties en instincten en dient een waardig leven te leiden. Dit betekent dat de exploitatie van dieren en mensen moet stoppen.

Het verbaasde me niet wat ik allemaal te zien kreeg in deze voor mij eerder schockerende documentaire. Diervriendelijk zou ik dit zeker niet noemen. De koeien worden dan wel niet gemarteld zoals je soms wel eens ziet passeren met beelden uit slachthuizen, een echt paradijs is het nou ook niet op de boerderij. De documentaire doet me sterk denken aan het boek van Yuval Noah Harari - "Sapiens, een kleine geschiedenis van de mensheid", waarbij bij de domesticatie en het vaarwel zeggen van het nomadenbestaan dit proces in detail uit de doeken werd gedaan.

Dieren moeten nuttig zijn en zolang ervan geprofiteerd kan worden, zal de cyclus zich herhalen. De cyclus is eindig met het nuttigen van het vlees. Ik ben dol op koeien, ik vind het geweldige dieren, dus ja, dit is pijnlijk, hoewel ik onrechtstreeks mee verantwoordelijk ben - en zelfs dus hypocriet ben omdat ik dit wel kan vinden ... als vleeseter.

Een interessante docu wel vanuit het perspectief van de koe. Misschien wat vervelend met dat ongebruikelijke cameragebruik, maar daarmee wordt het wel effectiever. Het hele proces wordt doorlopen en het bewustwordingsproces doet de werkelijkheid veel minder rooskleurig ogen. Mooie beelden, soms misschien iets te veel spelend op het sentiment met die close-ups. Zonder was het al straf genoeg.