Der Trafikant (2018)

De film baseert zich op de roman 'Der Trafikant‘ van Robert Seethaler en is er een gedetailleerde adaptie van. Althans dat heb ik gelezen, want het boek ligt nog steeds ongelezen op een stapeltje nog te lezen boekwerken. Centraal in film en boek staat hoofdpersonage Franz die in het Wenen van 1937 in de leer komt als verkoper in de tabakswinkel van de Joodse Otto Trsnjek. Vanuit de winkel ontspint zich een verhaal dat zich over het algemeen wat tammetjes ontwikkelt.

Otto's winkel is het gevolg van een grandioos staaltje set design en ziet er magnifiek uit. In de kleine winkel worden sigaretten, kranten, ansichtkaarten en meer van dergelijke waar verkocht. Onder de klantenkring bevindt zich de psychiater Sigmund Freud (zeer verdienstelijk gespeeld door Brono Ganz) met wie Franz een bijzondere vriendschap opbouwt.

Naast Freud die hem onderricht geeft op het gebied van de liefde, bewegen zich in de film nog twee personages voortdurend om Franz heen. Allereerst natuurlijk winkelier Otto, van wie Franz het verkopersvak leert en ten tweede de begeerlijke variétéartieste Anezka door wie Franz helemaal van de emotionele leg raakt. Wat mij vooral opviel was dat je als kijker eigenijk vrij weinig achtergrond bij de personages geserveerd krijgt. Aan het einde van de film kende ik (op Franz na) eigenlijk nog niemand erg goed.

Der Trafikant is in de eerste plaats een Coming of Age-film en beschrijft een periode in Franz' ĺeven die hij vol verbazing, onzekerheid en angst ondergaat. De film benadrukt zijn zoekende emotionele staat. Uiteraard doet de film dat door zijn belevenissen in Wenen te schetsen maar ook door van zijn dromen en fantasieën, leuke visuele hoogtepuntjes in de film te maken.

Zijn dromen zijn steevast het tegendeel van de realiteit. In zijn dromen is Franz de held die zich verheft boven de vijand. In zijn dromen geeft Franz een aanmatigende kroegbaas een knal voor zijn kop. In zijn dromen springt Franz in de bres voor het meisje dat hij aanbidt. Dromen zijn helaas bedrog.

Bedrog of niet. Tegelijkertijd zijn de dromen wel een nuchtere aanwijzing voor het inzicht van Franz om zich in zijn algemeenheid tegen gevaar te weer te stellen. Op de achtergrond van het Coming of Age verhaal, speelt natuurlijk de algehele angst voor de dreiging van de Nazis Het is immers 1937. De realiteit van alledag is dat de Nazipropaganda in Oostenrijk vaste grond onder de voeten krijgt en de positie van de Joden (en Joodse winkeliers) onder vuurl ligt.

In de film zien we dat de tabakswinkel van Otto herhaaldelijk wordt beklad met anti-joodse leuzen. Ook zien we dat de vrijheden van Joden danig worden beperkt. De realiteit is zichtbaar, maar verschuilt zich vooralsnog achter de dromerijen van Franz. Voor de kijker is de dreiging echter al een harde realiteit. Franz heeft intussen nog wat meer Coming of age-tijd nodig voordat bij hem inzichten doorbreken.

De Weense setting van de jaren 30 ziet er prachtig uit, maar is ook ongelooflijk zuiver en schoon. De film toont de straten een steegjes van Wenen zonder enige vorm van afval of smerigheid. Heel realistisch lijkt me dat niet. Wenen in 1937 oogt in dat opzicht onnatuurlijk en derhalve doet het decor van de film soms denken aan het kunstmatige decor van een toneelstuk. Het onnatuurlijk van de situatie duidt op een metaforische betekenis. Misschien verwijzen de straten zonder vuilnis naar de pure ziel van Franz ofzo. Misschien betekent het wel niets of iets geheel anders. De properheid viel me gewoon op. Meestal betekent dat dan wel iets. Ik hou het maar even op de verbeelding van de onschuldige ziel van Franz. Dat klinkt nog wel plausibel ook.

Tijdens de film moest ik regelmatig denken aan de (verfilmingen van de) boeken van John Irving. Sfeer en verteltrant komen overeen. Wel dient te worden gezegd dat films als The World according to Garp (1982) en The Hotel New Hampshire (1984) een breder verhaal met boeiender zijwegen, interessanter gepsychologiseer en intrigerender karakterontwikkelingen bieden en mij daarom beter bevielen. Deze film doet het best redelijk, maar biedt eigenlijk iets te weinig.

Franz Huchel [Simon Morzé] groeit op in een afgelegen Oostenrijks dorpje waar zijn moeder Margarete [Regina Fritsch] de kost verdient als huishoudster die haar baas ook wat andere diensten levert. Wanneer die baas bij een bizar ongeluk om het leven komt kan Margarete haar zoon niet langer meer onderhouden. Via een oom regelt ze dat Franz kan werken en wonen bij tabakshandelaar Otto Trsnjek [Johannes Krisch] in Wenen. Het is 1937 en al snel ziet Franz zich geconfronteerd met de gevolgen van de opkomst van het Nationaal Socialisme. Otto verkoopt zijn waren namelijk ook aan Roter Egon [Michael Fitz], een communist en de Joodse psycholoog Sigmund Freud [Bruno Ganz] rekent hij tot zijn vaste gasten. Dat neemt lang niet iedereen hem in dank af. Terwijl de maatschappelijke spanning in Wenen toeneemt zoekt Franz zijn toevlucht bij Professor Freud in de hoop zo te ontdekken wat de oorzaak is van de terugkerende nachtmerries waar hij last van heeft. Er ontstaat een bijzondere vriendschap tussen Franz en de eminente wetenschapper, voor wie het echter steeds gevaarlijker wordt om in Wenen te blijven.

In één van zijn laatste rollen schittert de vrijwel onherkenbare Bruno Ganz als de eigenzinnige, maar immer charismatische Freud in een ongebruikelijke, maar geslaagde combinatie van psychologie, romantiek en politiek waarin al die elementen op succesvolle wijze zijn uitgewerkt. Gefilmd op authentieke locaties en fraai in beeld gebracht door Herman Dunzendorfer.

Redelijke film. Het ziet er netjes uit en de cast speelt prima. Het verhaal is helaas niet al te boeiend, de gesprekken met Freud vond ik vrij saai, en de surrealistische beelden (zijn dromen) die tussendoor getoond worden vond ik te veel afleiden waardoor ik er ook niet lekker in kwam. Verder niet slecht hoor maar geweldig is het nou ook weer niet. Een nipte voldoende.

"Mit den Frauen ist es wie mit den Zigarren; wenn man zu fest an Ihnen zieht, verweigert sich den Genuss"
(Sigmund Freud in 'Der Trafikant').
Hele mooie film, geschoten op prachtige locaties en met geweldige decors. Bruna Ganz in een van zijn laatste rollen, helaas. In deze film als Freud. Een goed verhaal dat voor mij iets aan waarde verliest vanaf het moment dat de Nazi's op het toneel verschijnen. Jammer dat sommige special effects wat mager uitgevoerd waren. Niettemin een film met een heerlijke sfeer die boeiend bleef tot het einde.

Boekverfilming met een eerlijk sfeerbeeld van Oostenrijk, dat aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog overspoeld wordt door de nazi’s. In een sfeer van vervolging en racisme komt een jongeman met vallen en opstaan tot volwassenheid. De secundaire verhaallijn over zijn relatie met een variétédanseres voegt weinig toe.

Een opvallende rol is daarentegen weggelegd voor de vaak weergaloze Bruno Ganz in een van zijn laatste films. Sinds Der Untergang uit 2004 herken ik zijn stem uit duizenden.

Der Trafikant.

Een welhaast als stilleven zo zorgvuldig opgebouwd decor, verstild in het midden van de stad, in het midden van de onthutsende omwenteling in Wenen aan de vooravond van de tweede wereldoorlog. In dat kader het narratief van Franzl en zijn vrienden - Otto, der Trafikant zelve, Roter Egon de bolsjewiek, en vanzelf Freud. Oh, en natuurlijk het meisje.

Het spel met droom en realiteit, willen en werkelijkheid is mooi maar wel wat aan de subtiele kant. En eigenlijk gaat dat voor de hele film wel op. Toch, als dat zulke fijne beelden oplevert is dat eigenlijk spannender en interessanter dan de zoveelste actiefilm.

Een van de laatste rollen van de beroemde Bruno Ganz, en alle verwachtingen die je daarbij zou kunnen hebben worden zonder enige zichtbare moeite ingelost. Niet dat de rest van de cast voor hem onderdoet overigens, Krisch overtuigt evenzeer, en ook Morzé is goed bezig.

Wellicht wat het leuk geweest als de schrijfsels van Franzl die hij aan de etalageruit plakt wat meer ruimte hadden gekregen. Maar misschien niet mogelijk om verder die kant uit te verdiepen zonder de toegankelijkheid van de film af te breken - en ach, ik kan natuurlijk gewoon het boek lezen.

Wel goed. Best een aanrader.
Franz, Een 17-jarige plattelandsjongen wordt naar Wenen gestuurd door zijn moeder om er te werken voor een tabakshandelaar die daarnaast ook kranten en vieze blaadjes verkoopt. De relatie tussen de moeder en de man is niet zo duidelijk maar tussen de lijnen begreep ik dat ze vroeger bevriend waren en wellicht minnaars.

Franz zoekt een vriendinnetje en krijgt gevoelens voor een Boheems meisje, Agnezka. Trouwens een zeer interessant element in de film, want verblind door verliefdheid heeft hij niet door dat hij voor haar slechts een éénmalige flirt was. Dan is er ook nog Sigmund Freud toevallig klant van de winkelier, die de jongen uit sympathie wat helpt om zichzelf te vinden en te begrijpen. Uiteraard, wetend dat Freud een jood was, voel je wel iets aankomen.

Er zit hier iets van bittere hopeloosheid verwerkt, waarin een jongen aan een toekomst wil timmeren, maar in zijn voornemens en verlangens tegengewerkt wordt door de Nazi ideologie die steeds dieper doordringt in het sociaal weefsel van de stad. Alles wat gebeurt in de film, gebeurt omdat het opkomend Nazisme de loop van het dagelijkse leven verstoort. Der Trafikant is me heel erg meegevallen en zeker een film die ik nog eens opnieuw zou bekijken.