Freek (2019)

Fragmentarische documentaire van een onuitstaanbare man, met als rode draad het thema 'de dood'.

Of dat nu gaat over zijn eigen dood, dat van zijn kind Jork of zijn kleindochter Maggie, het illustreert hoe hij in het leven staat en omgaat met tegenslagen, verlies en verdriet.

Uit gesprekken die Freek heeft met collega cabaretiers, zijn eigen vrouw en 'vrienden' (die hij naar eigen zeggen niet heeft) blijkt dat Freek -niet geheel verrassend- een kille, egocentrische, emotioneel onthechte persoon is.

Tekenend voor de persoon die hij is, is een gesprek dat hij heeft met Jacques Klöters, een collega cabaretier. Freek zegt hem te kennen "sinds 1965, 1966", maar op de vraag of Freek weet hoe de kinderen van Jacques heten, moet hij het antwoord schuldig blijven. Hij kent mensen, maar heeft met niemand echt een diepzinnige, vriendschappelijke band.

Een ander moment is een stuk dat zijn vrouw voorleest uit haar boek, waarin ze beschrijft hoe ze met Freek ergens in een tunnel in L.A. wandelden, en ze vanuit een auto werden beschoten. In het tumult riep hij 'Rennen!', maar toen ze verstijfd van angst niet vooruit kon komen, liet hij haar al rennend achter om zichzelf in veiligheid te brengen.

Daarmee toont de documentaire de essentie van Freeks karakter: iemand die zichzelf boven alles en iedereen stelt, vooral oog voor zichzelf heeft, een melancholieke levensvisie maar vooral verbitterde man met weinig empathie. Eigenlijk vind ik Freek dus nog net zo kut als voorheen.

Ik begon met frisse tegenzin aan de documentaire (Freek is een man you love to hate) en wilde aanvankelijk een recensie schrijven van niet meer dan 5 woorden. Eigenlijk heb ik er dus al teveel woorden aan vuil gemaakt.

De man die op het toneel soms meer van zichzelf kan uiten dan bij intimi. Documentairemaker Dennis Alink maakte met 'Freek' (2019) zowel een eerbetoon aan Freek de Jonge als dat hij diens mythe doorprikt met een genadeloze registratie van diens onhebbelijkheden. Het is een knap gestileerde documentaire waar de kijker als een toeschouwer kijkt naar de man achter de coulissen: een fragiele oude man en een moeilijk mens. Altijd al geweest. Van een afstandje gefilmd en het beeld zo gekaderd dat het lijkt alsof de dramatiek plaatsheeft binnen de begrenzingen van een theaterpodium. Op het gevaar af wat gekunsteld of geforceerd aan te doen, maar deze visuele beeldtaal past wonderwel in het psychologische portret wat Alink van de man schetst. De bezeten theaterman die niet van stoppen weet, omdat hij een drive voelt om anderen deelgenoot te maken van zijn innerlijke pijn en levensbeschouwing. Hoe anders dan de collega-cabaretier van zijn generatie die zichzelf opnieuw uitvond voor een miljoenenpubliek (André van Duin) of speelt naar gelang zijn eigen gezondheid het toelaat (Herman Finkers).

Het mooist aan 'Freek' (2019) vind ik de barstjes die het slaat in mijn beeld van de relatie van Freek en Hella als een goedgeoliede machine. Zij als z'n kostuummaker en perfecte rots in de branding in een ondersteunende rol, terwijl hij steeds het middelpunt van de aandacht opeiste. Hoe dat theater eveneens een pijnlijke, confronterende kloof opriep te midden van de turbulente wateren waar deze echtelieden in terechtkwamen. Zo vonden dingen die in privésfeer ongezegd of onverwerkt bleven - zoals de dood van hun pasgeboren zoon Jork - opeens hun weg naar openhartige theatervoorstellingen. Of haar schrijnende herinnering hoe haar man bij een schietpartij in L.A. wegrende, omdat ze zelf verstijfd was van angst. Freek de Jonge doet deze herinnering louter af als een verschil in perspectief en beleving, zoals hij vaker doet in deze documentaire. 'Freek' (2019) gaat in die zin ook over de vrouw die in de schaduw bleef van haar roemrijke echtgenoot. Ze plooide zich naar zijn onvoorspelbare luimen en cijferde zichzelf weg, maar zoekt naar manieren om zelf óók gehoord te worden. En toch is het op een bepaalde manier ook een warme en tedere documentaire hoe deze imperfecte, contrasterende persoonlijkheden hun gezamenlijke leed dragen. Het is immers op háár boekpresentatie dat De Jonge huilt om de confrontatie met zijn overleden kleindochter. Als het theater een wig tussen hen drijft, dan is het haar gezondere omgang met emotie die ook voor hem ruimte voor ontlading biedt.