Cold Case Hammarskjöld (2019)

Regisseur Mads Brügger verontschuldigt zich aan het begin van deze film voor wat - in zijn ogen - misschien wel eens de meest idiote samenzweringstheorie zou kunnen blijken te zijn. Hij bekent op een later moment zelfs dat hij zijn journalistieke falen heeft geprobeerd te verhullen met regisseurstrucs: zo dicteert hij het relaas van zijn onderzoek naar de dood van de Zweedse diplomaat Dag Hammarskjöld aan twee secretaresses die dat op een ouderwetse typemachine doen. Bovendien kleedt hij zichzelf als één van de sleutelfiguren in het relaas die hij aanduidt als 'de schurk'. Hammarskjöld was sinds 1953 secretaris-generaal van de Verenigde Naties en verdedigde de belangen van de landen in Afrika die hun koloniale verleden wilden verruilen voor zelfbeschikking. Dat maakte hem weinig geliefd bij de voormalige koloniale machten, alsmede bij de Sovjet Unie - en dus ook de VS. Vandaar dat zijn dood bij een vliegongeluk tijdens een reis naar Katanga waar hij rebellenleider Moise Tshombe wilde overhalen vrede te sluiten met de Democratische Republiek Congo waarvan Katanga een afscheiding was.

Als joe dit verhaal al ingewikkeld vond, maak dan joe borst maar nat. Mads Brügger slaagt er bijzonder goed in zijn complexe bevindingen over te brengen aan het publiek, maar het betekent wel dat je vaak lange stukken monoloog moet aanhoren. Brügger, die hulp krijgt van Göran Björkdahl, die via zijn vader aan belangrijk bewijsmateriaal was gekomen, kan er weliswaar niet veel aan doen dat zijn onderzoek hem (en de kijker) van het kastje naar de muur stuurt, maar het betekent wel dat het geduld van de kijker erg op de proef wordt gesteld. Op sommige momenten kun je je ook afvragen wat dit nog te maken heeft met zijn oorspronkelijke onderzoek, maar het grootste bezwaar is dat Brügger veelal uit moet gaan van twijfelachtige getuigenissen en halfbakken bewijsmateriaal. Intrigerend is het wel, maar niet erg overtuigend.

Interessante docu over de vermoedelijke moord op voormalig VN Secretaris-Generaal,Dag Hammarsklold. De naam deed me een belletje rinkelen, maar ik kon hem nooit echt thuisbrengen, laat staan dat ik wist dat hij omkwam in een vliegtuigongeluk en dus niet in koelen bloede met de kogel zoals bvb Rathenau of recenter Löbcke.

Het is een wat bizarre docu in die zin dat de opbouw wat anders is. De onderzoeksjournalist en de regisseur die samen met de Afrikaanse typistes het verhaal reconstrueren. Wel fijn dat de personages of scenes die niet in beeld gebracht konden worden werden vervangen door animatie, weliswaar beperkt.

Het is een vrij lange zit en ik kon niet altijd mijn aandacht houden bij het verhaal. De vermeende moord was het meest boeiende. De uitbreiding naar een nog groter complot dat leidde naar aids en zijn tentakels strekte tot Zuid-Afrika was een kluwen dat me iets minder boeide. Waar de waarheid ligt, weet ik niet. Als je alle puzzelstukjes naast elkaar legt zou je geneigd zijn te denken dat er veel stront aan de knikker is. Lumambu is destijds ook niet aan een simpele snotvalling bezweken...

Interessant dus om eens gezien te hebben, maar de zweem van mysterie blijft bestaan, zeker het grotere plaatje dan.

Het verhaal van het onderzoek van regisseur Mads Brügger en medewerker Göran Björkdahl naar de waarheid rond de dood van Dag Hammarskjöld.
Een onderzoek dat naar vele personages leidt maar toch steeds één rode draad vindt: het bestaan van een zuidafrikaanse organisatie die onder het mom van wetenschappelijk onderzoek, bevolkingsgroepen teistert met een dodelijk virus, maar ook toekomstige huurmoordenaars opleidt met het oog op opdrachten vanuit - en dit is het meest onthutsende - de zogenaamde "beschaafde wereld".
Tot een volledig ophelderend besluit komt de film niet maar het in het anonieme verdwijnen van een belangrijke getuige, na heel bezwarende verklaringen, lijkt er toch wel op dat de waarheid in die richting ligt.
Dag Hammarskjöld wou een vrij en over zich zelf beschikkend Afrika. Anderen, en niet de minsten, zagen hierdoor profijten door hun vingers glijden...
Heel bijzondere en uiteindelijk levendige manier om een documentair onderzoek te brengen. Af en toe krijgt ge door de vraagstellingen, korte resumés en losse stijl de indruk dat ge zelf in het onderzoek zit en uw mening niet onwelkom zou zijn geweest.

Cold Case Hammarskjöld

Gemengde gevoelens. Aan de ene kant is Cold Case Hammarskjöld een intrigerende documentaire over de dood van Hammarskjöld onder schimmige en verdachte omstandigheden. Dat wil documentairemaker Mads Brügger je in ieder geval laten geloven, en hij komt ook met een aantal interessante feiten en bewijzen die op z’n zachts gezegd verdacht zijn.

Sommige schokkende en trieste ontdekkingen ook, maar dat heeft dan vooral te maken met de dubieuze rol die het Westen speelt in sommige Afrikaanse landen. Iets wat we allemaal al weten, maar het is toch telkens weer schokkend om naar te kijken of over te lezen. Rond de dood van Hammarskjöld wordt door Brügger veel verdachte en dubieuze zaken ontdekt, maar hij weet niet echt door te drukken. Echt feitelijk bewijs blijft achterwege, en getuigen zeggen niets of weten maar een klein stukje van de puzzel. Het grote geheel ontbreekt, en dat is zonde.

Het ogenschijnlijke onderwerp van de documentaire – de vermoedelijke moord op een anti-koloniale VN-baas in Afrika in 1961 door koloniale machten – boeit mij maar matig omdat het heel erg een stukje geschiedenis is (dus iets voor de geschiedenisfanaten) en de gekke presentatie waarbij de journalist zich als de schurk in het verhaal kleedt die zijn verhaal dicteert aan twee zwarte secretaresses achter een ouderwetse typemachine die ogenschijnlijk het verhaal wel boeiend vinden dan wel opdracht hebben gekregen net te doen alsof, vond ik zelfs een beetje een afknapper. In feite geeft de journalist midden in de film zelf toe dat eigenlijk niemand geïnteresseerd is in de vermoorde VN-baas, dat z’n onderzoek ook nog is mislukt en dat hij deze gekke show opvoert om er nog iets van te maken…

Het grote verhaal dat in het begin werd aangekondigd blijkt vervolgens in een bijvangst van het onderzoek te zitten. Dan wordt de documentaire inderdaad wel wat boeiender: waar 1961 echt voor mijn tijd was heb ik wel de opkomst van AIDS in de jaren ’80 en ’90 meegemaakt, zodat ik me ook nog wel herinner dat er in die tijd – dus nog vóór Twitter en Facebook! – de hardnekkige complottheorie circuleerde dat HIV in Afrika werd verspreid door middel van vaccins. Deze documentaire geeft die oude theorie op een geloofwaardige wijze nieuwe voeding maar harde bewijzen zijn er opnieuw niet, zodat deze documentaire bepaald niet het grootste verhaal aller tijden is zoals de maker Brügger denkt. En dat Brügger nog niet is vermoord omdat hij de ‘waarheid’ heeft gepubliceerd maakt z’n theorie helaas niet sterker.