Mr. Jones (2019)

"Men came and thought that they could change nature's laws"

De Holodomor was de hongersnood in Oekraïne die werd veroorzaakt door het beleid van de regering van de Sovjet-Unie onder Stalin in de jaren 1932-1933. En was onderdeel van een grotere hongersnood die ook in andere delen van de Sovjet-Unie heerste; het aantal doden lag ergens tussen de 2,5 en de 7,5 miljoen. Terwijl de gebeurtenissen grotendeels werden verborgen door het Sovjetregime kwam informatie in het westen over de massale hongersnood naar buiten door verschillende personen. Waaronder; journalist Gareth Jones.

Zijn naam is de meesten niet bekend maar deze film handelt over zijn voetnoot in de journalistieke geschiedenis. De Welshman wordt afgebeeld als een buitengewoon sympathieke en moedige zoeker naar waarheid. Het oude beeld van de heroïsche journalist in een bedrieglijke wereld. Waarbij de film opent in 1933 met Jones in een kamer vol met sigarenrook en legt de premier uit waarom Hitler ( die hij in een vliegtuig interviewde) serieus moet worden genomen.

Hoewel het een Poolse productie is, heeft de film een Hollywood-vriendelijke cast om de hoofdpersonages te spelen; James Norton, als Mr. Jones, Vanessa Kirby (The Crown ) als verslaggever Ada Brooks en Peter Sarsgaard als Walter Duranty, de in Moskou geboren editor van de New York Times, die hongersnood ontkende.

Nu is de film een beetje onevenwichtig geworden. Zo is de toevoeging van George Orwell die tussendoor ' Animal Farm 'schrijft meer storend dan een echt goede toevoeging. Ook doordat de film wil in gaan op de rol van de buitenlandse pers, het Sovjet-regime en hun propaganda toont het soms wat onnodige dingen. Blijf als het ware daar iets te lang in hangen. Echter zodra de film overschakelt naar gruwelijkheden in een winterse Oekraïne, kom dit nog best flink aan!

Gek genoeg eindig deze film die handelt over de waarheid aan het daglicht brengen, zelf ook met een veronderstelling. Aangezien niemand precies weet hoe Gareth Jones die in Mongolië was gijzelt aan zijn einde is gekomen. Al met al moet ik wel zeggen dat de film ondanks zijn onevenwichtigheid wel uiterst boeiend stukje biografische geschiedenis was.

Weer zo’n stukje relatief recente geschiedenis waar we eigenlijk niets van weten. Weggedrukt door de bedoening van WW2 die daarna kwam, en tsja, het was in een ander land een heel stuk verderop. Of toch door kwade bedoelingen weggecensureerd, ook nu nog. De doofpot draaide toen in ieder geval overuren, en dat komt nu ook best nog wel eens voor - het bestuur van de meeste landen leeft tenslotte niet volgens het motto ‘eerlijk duurt het langst’. En vergelijkbare dingen gebeuren vandaag de dag nog steeds - denk maar even aan de arme Oeigoeren.

Of de film behalve het onderwerp nou zo verschrikkelijk goed en interessant is, mwah - in ieder geval is de interactie tussen Jones en Orwell interessant. Ook daar wist ik eigenlijk niet echt van. En een fraai tijdsbeeld is het zeker ook, en het geeft ook wel een beeld - zij het minder dan fraai - van de vroege jaren van de Sovietunie. Het kapitalisme is dan niet alles, het communisme blijft toch een moeizaam ideaal wat in de praktijk niet te verwezenlijken is.

Regisseur Agnieszka Holland staat doorgaans garant voor de pakkende films, vaak over mensen die in de verdrukking komen. In dit schokkend docudrama vertelt zij het verhaal van Gareth Jones, de journalist die uit eerste hand verslag deed van de kolossale hongersnood (met miljoenen slachtoffers) in de Oekraïne begin jaren 30. Het middengedeelte waarin de hongersnood in beeld wordt gebracht, is verbijsterend. Eigenlijk geldt dat evenzeer voor de manipulaties om het verhaal van Jones vanwege “hoger belang” in discredit te brengen.

Geen absolute topper, maar ik schrik toch een beetje van de matige waarderingen op dit forum. O, ironie.

Goed, boeiend en interessant, deze naar een waar gebeuren film van Agnieszka Holland.

Het gebeuren in de sovjetlanden was mij wel bekend maar de figuur van freelancer Jones die de ogen van het Westen deed open gaan door de waarheid te verkondigen, is totaal nieuw.

Sluit enigszins aan bij de actualiteit en toont aan dat Stalin's politiek, hier aangaande de collectieve landbouw, niet vlekkeloos was. Later kwamen ook praktijken als de kampen in Siberië en de willekeur bij het ontnemen van de vrijheid van het individu aan het licht.

Schitterende film die zich afspeelt aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog.

Mr. Jones, een voormalig diplomaat, die zijn superieuren waarschuwt voor de wanpraktijken van Stalins regime gaat naar Moskou waar hij in soort parallelle wereld terechtkomt van de diplomatie.

In ruil voor een vrijgeleide van het regime om een decadent leventje te leiden, brengt een topdiplomaat een goed nieuws show naar zijn regering.

Na dit kleurrijke, overvloedige leven in de ambassadeurswijken in Moskou brengt de film een donkere kijk op de opzettelijk veroorzaakte hongersnood door Stalin in Oekraïne, ook wel de Holodomor genoemd.

Bij zijn terugkomst in het Verenigd Koninkrijk doet men er alles aan om zijn getuigenissen in diskrediet te brengen.

Hij vindt een bondgenoot in onder andere George Orwell, die bezig is met Animal Farm te schrijven.

Aanrader! Bijtijds wel zwaar en donker.

In de proloog schrijft George Orwell [Joseph Mawle] de eerste alinea van Animal Farm, zijn meesterlijke fabel en verwerping van het Communistische Russische regime onder Stalin. Wat is de link tussen de mr. Jones uit het boek en de mr. Jones uit de titel van dit historische drama dat door de Russische invasie van Oekraïne extra relevant is geworden. Centraal staat de Britse Gareth Jones [James Norton] die vanaf 1932 de opkomst van NSDAP in Duitsland volgt en de eerste Westerse journalist was die Hitler interviewde nadat hij de macht had overgenomen. Hij waarschuwt de Britse Minister-president Lloyd George [Kenneth Cranham] voor het gevaar dat zowel Duitsland als Rusland vormt voor de wereldorde, maar stuit op dovemansoren. Hij besluit af te reizen naar Moskou en ontmoet daar de gerenommeerde journalist Walter Duranty, die in zijn thuisland de VS bekend staat als “Our Man In Moscow”. Diens zorgeloze, hedonistische leven staat in schril contrast met dat van Britse collega Ada Brooks [Vanessa Kirby], die nauwlettend in de gaten wordt gehouden door Stalins geheime politie. Met haar hulp slaagt Jones erin naar Oekraïne af te reizen om de geruchten van een afschuwelijke hongersnood te onderzoeken. Een ramp die Moskou ten stelligste ontkent en tegen elke prijs onder het tapijt wil vegen. Een uitstekend gemaakte en geacteerde verwerping van autocratie en een lofzang op de vrije journalistiek.

Dit is een deels Pools-Oekraïense productie, en ik kan mij goed voorstellen dat Jones een nationale held is in Oekraïne. Op Wikipedia lees ik bijvoorbeeld dat er daar straten naar hem zijn vernoemd. De film komt daardoor niet meteen heel neutraal over, hoewel de belangrijkste zaken gelukkig feitelijk worden weergegeven. Een uitzondering hierop is de ontmoeting tussen Jones en Orwell, die nooit schijnt te hebben plaatsgevonden.

Verder is dit een vrij traditioneel verteld verhaal, soms zelfs tegen het clichématige aan. Daardoor is het geheel vrij toegankelijk en prima te volgen. Hier en daar is echter wel te merken dat het geen dure Hollywood productie is.

Het onderwerp is wel goed gekozen omdat het voor de meesten een niet gekende vertelling is die zich in een tijd van veranderende wereldverhoudingen afspeelde. Gareth Jones gaat naar Rusland met het idee om Stalin te interviewen en hoewel hij een pas ontslagen diplomaat is, doet hij zich voor als journalist met een diplomatieke opdracht. Hij genoot eerder naam en faam als één van de eerste westerlingen die Hitler interviewden toen deze kanselier werd in 1933.

Kort daarna reist hij dus af naar Moskou. Zijn aandacht wordt getrokken door de snelle economische vooruitgang van de Sovjet Unie, en hij is nieuwsgierig wat daar aan de basis van ligt. De vraag brengt hem als een zeldzame getuige naar Oekraïne waar een hongersnood aan de gang was waarbij miljoenen mensen stierven : de Holodomor.

Terwijl Stalin naar internationale erkenning zocht voor zijn regime, probeerde hij met propaganda en drukking alle neveneffecten van zijn politiek voor de buitenwereld te verbergen. De vermelding van Orwell die aan zijn roman Animal Farm schreef mag dan ook gezien worden als een alternatieve manier om de waarheid rond het communisme te vertellen, daar waar journalisme dat niet kon.

Een inhoudelijk sterk onderwerp, maar als film miste het (door te weinig budget) een krachtige uitbeelding van het stalinistische Rusland uit die jaren en de horror van de hongersnood, waardoor het aan impact ontbreekt. Het gaat soms wel de goede richting uit maar over het algemeen bleef het te braaf in verhouding tot de realiteit. James Norton is als (TV) acteur niet sterk genoeg om zijn personage sterk uit de verf te doen komen...