Transit (2018)

Deze film is mij slecht bekomen. Ik meende een film te gaan zien die zich afspeelt in WO II maar direct vanaf de openingsbeelden blijkt dat de film bewust is opgenomen met hedendaags Europa als decor met duidelijke verwijzingen naar de huidige vluchtelingencrisis. Even verkeerde ik in verwarring: had ik misschien de beschrijving van een andere film gelezen en gaat deze film niet over WO II maar over het huidige vluchtelingenprobleem? Kort en goed: het is een film die heel opzichtig een verhaal van WO II gebruikt om huidig Europa af te schilderen als een kopie van nazi-Duitsland en ons moreel de oren te wassen: het is een schande dat wij gewoon vrolijk doorgaan met ons leven terwijl er vluchtelingen onder ons leven onder mensonterende omstandigheden die een-op-een te vergelijken zijn met de vluchtelingen in WO II.

Ik weet dat in het kader van demagogie en van dik hout planken zagen sommigen dol zijn op het maken van vergelijkingen met WO II maar aan mij zijn die niet besteed. Ik vind het vergelijken van appels en peren. En zelfs als er waarheid in zit, gebruikt deze film het medium film als politieke propaganda. Nogmaals, ik ben hier niet van gediend. Ik vind de film onsmakelijk.

Wat het verhaal betreft is de persoonsverwisseling en de daaruit volgende intriges nog wel aardig, maar natuurlijk weinig origineel, en daarmee is gelijk alles wat positief is wel gezegd. Overall kon het verhaal me niet bekoren, simpelweg omdat letterlijk elke gebeurtenis en elke zin in de film bedacht is om de vergelijking met de huidige vluchtelingencrisis te kunnen maken (tot en met de drenkelingen onder zij die de oversteek wagen). Alles in de film is dus ondergeschikt aan de politieke boodschap en daar lijdt de film ernstig onder. Zelfs Spike Lee en Michael Moore brengen hun propaganda veel subtieler en verteerbaarder.

Kortom, deze politiek deugpronkende film is precies daarom een artistiek ondeugdelijke film.

Een film die lange tijd weet te intrigeren, maar uiteindelijk gaat tegenstaan en min of meer als een ballon uit elkaar klapt. In Transit is Georg op de vlucht (voor wie eigenlijk?) en probeert hij Frankrijk, dat gezuiverd wordt (van wie eigenlijk?) uit te komen en daarvoor de juiste documenten te verkrijgen. Het scenario zit misschien intelligent in elkaar, maar was en bleef voor mij verwarrend, waardoor ik nooit echt vat op de film kreeg. Misschien wat dat ook nadrukkelijk de bedoeling van de regisseur, gelet op de duidelijke relatie met het huidige vluchtelingenprobleem, waarbij vluchtelingen in Europa ook geen of nauwelijks vat op hun situatie kunnen krijgen door de wijze waarop zij worden behandeld en lange tijd in het ongewisse gelaten.

Het verhaal heeft elementen van een thriller, maar echt spannend wordt het nooit. Daarbij roept de film zoveel vragen op, die niet beantwoord worden, dat het onbevredigend is. Als Transit vooral een associatieve film moet zijn, waarin de parallel met het huidige vluchtelingendrama in Europa er duimendik bovenop ligt en wellicht ook wordt veroordeeld, en waarbij de kijker vooral zelf mag invullen wat hij erin heeft gezien, dan is dat in dit geval een miskleun van jewelste. Vooral ook omdat de film mij op dat thema niet heeft geraakt en ook niet aan het denken heeft gezet.

Het verhaal over een vluchteling in een Frankrijk dat wordt 'gezuiverd', al is het nooit helemaal duidelijk op welke manier. Het is een wat gekunstelde poging om - tenminste, dat vermoed ik - de problematiek van vluchtelingen (mensensmokkelaars, verraders) een moderne twist te geven. Het werkt echter vooral verwarrend en het verhaal rondom man die zich voordoet als een schrijver en zijn gedoe met twee vrouwen maakt het er niet beter op. Regisseur en scenarist Christian Petzold laat de meest dramatische momenten (o.a. een zelfmoord) zonder enige opbouw aan ons voorbij gaan en vervalt te vaak op voice-overs die zijn tekortkomingen als regisseur dienen te maskeren maar alleen maar onderstrepen. Jammer, want op het acteerwerk valt niets aan te merken.

Had wat voorkennis waarbij ik mij niet meer moest verbazen over het feit dat toestanden uit WO II naar het hedendaagse worden verplaatst.

Overduidelijk wordt de lijn van bedreiging, mens op de vlucht, de administratieve romplslomp, het wachten, het avontuurlijke, de hoge risico's met soms de dood tot gevolg, gewild doorgetrokken naar actuele toestanden.

Goed verhaald, levendig en mysterieus en alleen in het slot wat verward en een leegte latend, maar het is niet nieuw dat Petzold vaak graag de kijker zelf laat oordelen naar de zin van menselijke beslissingen.

Franz Rogowski is goed gecast als man die het allemaal wordt opgedrongen en beleeft.

Transit

Tegenvaller. Transit is weinig subtiel over de maatschappijkritische boodschap die het wil uitdragen (vreemdelingenhaat, deportatie, de razzia’s etc.), maar om het Nazi-Duitsland te vertalen naar de huidige tijd (of naar de toekomst) moet je wel met wat meer komen dan dit rommelige en wazige verhaal. De voice-over is ook een groot minpunt, en het vergalt de kijkervaring zelfs. Rogowski doet het goed, maar hij is wel erg vlak en je krijgt nooit echt goed hoogte van Georg. Alles bij elkaar heeft Transit een interessant uitgangspunt, maar de uitwerking laat te wensen over.

In het begin vrij verwarrend in die zin dat je het thema rond (blanke) vluchtelingen moeilijk kunt plaatsen in een schijnbaar normale samenleving. Door hier te spelen met tijd creëert hij wat tegenstrijdige verwachtingen. Het duurde wel even voor ik in de film kwam, maar toen was het kalf al wat verdronken. Denk de beweegreden van Petzold wel te volgen waarbij hij de razzia's en vervolgingen tijdens WOII wil vereenzelvigen met de huidige vluchtelingenproblematiek en daarmee gepaard de opkomst van neofascistische en neonazistische bewegingen. Maar het leven gaat gewoon door en voor velen is deze strijd een ver van zijn bed show.

Interessante vergelijking dat zeker, maar niet in zijn geheel geslaagd vond ik. De toon zat ook niet altijd juist met dat romantische gedoe. De film heeft goede bedoelingen, maar lijkt me niet af, eerder een ruwe schets voor wat een topper zou kunnen zijn. Aan de acteerprestaties lag het niet en aan de bevallige Paula Beer al helemaal niet. Jammer...

Opvallende reacties hier.

Afgelopen week op de gok Christian Petzolds nieuwste film Undine in de bios gekeken, omdat die eindelijk weer te bezoeken was. Deze beviel, en nadat Transit mij werd aangeraden was ik benieuwd, helemaal toen bleek dat Franz, Paula en Maryem ook van de partij zouden zijn.

Waar Undine beviel maar me iets te vrijblijvend was, maakte deze Transit een stuk meer indruk op mij. Met weinig middelen weet Petzold een surreële sfeer te creëren. De film speelt zich af in een sfeerloos en aftands Marseille waar wel hedendaagse politiewagens rijden, maar geen mobieltje te bekennen is. De tijd lijkt stil er stil te staan, en wordt bevolkt door mensen die bewust of onbewust gedrukt gaat onder een naderend onheil.

Net als in romans Het stenen bruidsbed en De donkere kamer van Damokles wordt niet zozeer de fysieke dreiging van geweld (van de hand van de machthebbende fascisten) onder de loep genomen, dan wel de ontwrichting van tijd, plaats en het effect op onze mentale gezondheid. Wat doet het met mensen waarvan de stabiele ondergrond van een eigen huis, baan en levensdoel zijn verdwenen?

Wat dat betreft is de dialoog over de aard van de hel uit Weidels roman de kern; de hel is geen fysieke marteling waar je je op kan voorbereiden en aan kan overgeven; in plaats daarvan is het een eeuwige geestelijke kwelling zonder uitweg.

Ik kende het (deels autobiografische) boek van Anna Seghers niet, maar ik had totaal niet het gevoel dat de vluchtelingcrisis hier met de haren bij werd gesleept. Eigenlijk vond ik de film überhaupt niet politiek, het is meer een karakterstudie van hoe uitzichtloosheid wordt ervaren.

Wat wel goed werkte is dat de horror van WOII en het shoah-trauma in een net andere setting wordt geplaatst, en je als kijker de universele aanslag op de menselijke waardigheid 'vers' kan ervaren. Hoeveel gewetenloze, schreeuwende Duitsers, nazivlaggen en Joodse slachtoffers kun je in een film opvoeren voordat dit gewoon een herbeleving van een gemedieerd collectief geheugen wordt? Dan liever zo.

Het platste nummer van Talking Heads over de eindcredits gooien vergeef ik Petzold maar net, totaal misplaatst. Niet meer doen Christian.

Mooi, subtiel uitgewerkt drama, het laatste deel in de trilogie (na Barbara en Phoenix) van regisseur Christian Petzold over liefde tegen de achtergrond van totalitaire regimes. Met weinig middelen weet Petzold een bijzondere, haast dromerige sfeer te creëren, daarbij flink geholpen door de prima cast. Niet iedereen zal iets kunnen met de onbestendige, soms wat kunstzinnige aanpak van het script, maar ik kon me wel verliezen in de hier geportretteerde wereld.