Gertrud (1964)

Niet zo geslaagd. Met name eigenlijk het personage Gertrud niet, met dat uitdrukkingsloze gezicht en het te nadrukkelijke praten. Ze deed me een beetje denken aan personages van Couperus (Eline Vere bijvoorbeeld), hoewel die wat emotievoller zijn. Verder duurt de film, zoals eerder gezegd, te lang. Waar ik wel over te spreken ben is de belichting. Dreyer zit regelmatig tegen overbelichting aan, en dat geeft een heel serene sfeer. Het einde is weer een domper, de klokken teveel cliche. Jammer. Ik had meer verwacht van mijn derde Dreyer.

Mijn derde film van Dreyer dit, na Ordet en Jeanne d’Arc, maar zo goed als de twee anderen is deze film helaas niet.

Dat komt voor mij vooral omdat Gertrud een ontzettend zware film is, misschien wel iets te zwaar. Ik wist van tevoren dat het een enorm zware film is en daar stel ik me dan altijd ook wel op in, maar dan nog is het een zware zit. Niet omdat de film saai is, maar vooral vanwege het feit dat de dialogen lang en veel zijn, de film vooral daar om draait en het ook zeker geen vrolijke film is.

De cinematografie van de film is trouwens wel; erg goed. Ondanks dat de film zich de gehele speelduur in een kamer afspeelt, maakt Dreyer erg goed gebruik van het zwart-wit contrast en weet door middel van een mooie belichting ook op een mooie manier gebruik te maken van schaduwen. Verder zijn de takes en shots vaak erg lang, wat ik bij deze film ook wel mooi vind. Het acteerwerk van de hoofdrolspeelster is op zich wel goed, maar voor het personage Gertrud had ik af en toe moeite om sympathie voor op te brengen. Op een gegeven moment begon haar zoeken naar perfecte liefde me zelfs iets te irriteren. Het wat uitdrukkingsloze acteren hoort daar natuurlijk wel bij, maar daardoor had ik ook moeite om sympathie voor haar te voelen. Uiteindelijk voelde ik dat op het laatst dan toch nog, omdat je haar dan als oude dame ziet terugblikken op haar leven en ze dan eindelijk iets van emotie laat zien.

Aardige film uiteindelijk, maar te zwaar en afstandelijk om echt goed te worden.

3,0*

Ik vind Dreyer zelf het meest slagen met La Passion de Jeanne d'Arc en Vampyr. Voornamelijk omdat hij laat zien hoe briljant hij sfeerbeelden kan laten spreken: Jeanne d'Arc bevat als stomme film maar een handjevol intertitels en Vampyr als geluidsfilm evenzoweinig gesproken dialoog.

Met Vredens Dag begint hij meer te werken met dialoog, maar nog altijd is dit spaarzaam op het gebied van informatieverstrekking: gevoelens en innerlijke strijd moet van de gezichten worden afgelezen en uit de beelden worden opgemaakt.

Daarom voelen Ordet en vooral Gertrud wat geforceerder aan: alles wordt uitgesproken door de personages in plaats van dat de mooie beelden voor zich spreken, waardoor deze wat ondergesneeuwd raken door de theatrale teksten. Gertrud bevat daarbovenop nogal uitdrukkingsloos acteren en een hoofdpersonage dat net iets teveel over dezelfde principes doorzevert zonder haar medespelers daarbij aan te kijken. Met twee uur wordt dat misschien net iets te veel.

Hoewel je de stijl van Dreyer nog wel kunt herkennen, tenminste de stijl van de andere late Dreyer Ordet, is deze een stuk minder hoopvol. En hij lijkt bitterder over het bestaan. Maar de laatste scene die tientallen jaren later speelt zet de film wel weer in een ander, veel genuanceerder perspectief.

De stijl van Ordet gaat nog een paar stappen verder, Het acteren is nog formalistischer. De shots zijn nog langer en de setting is veelal erg eenvoudig. De figuren uit de film bewegen zich in een formele wereld en proberen daarin hun emoties in de woorden uit te drukken, maar dat is een onmogelijkheid. Getrud lijkt mede daarom de ware liefde niet te vinden, maar het bijna hoopvolle in deze film is dat ze op het einde tevreden is dat ze nooit met minder genoegen heeft genomen. Liever geen liefde dan gemankeerde liefde. Dreyers stijl maakt de film een stuk minder toegankelijk dan de vier andere films die ik van hem zag, maar sluit wonderlijk goed aan op de inhoud van het toneelstuk (dat Dreyer al decennia boeide). Dit is een behoorlijk radicale film die destijds veelal negatief werd ontvangen. Totdat vooral andere regisseurs deze film juist bleken te bewonderen.

Ik moest er nogal inkomen, maar zag toch iets heel bijzonders. Maar er zijn nogal wat mensen (soms ook liefhebbers van Dreyer) die hun tanden op deze laatste film van hem nogal stukbijten en dat snap ik ook wel.