Ren Xiao Yao (2002)

Sinds ik de film een maand geleden zag, heb ik de eindscène volgens mij een stuk of twaalf keer teruggekeken.

Allesomvattende, ontroerende stuk cinema. Klik

Let me grief and let me regret...

Even the heaven don't know either...

Take my pain and take my toil...

Gone with the wind and enjoy the unknown pleasure...

Mooi einde ja, al haakte in mijn herinnering het liedje in de credits direct in op zijn liedje. Moet dan een andere film geweest zijn met iets soortgelijks

Ah ik weet het al, dat was bij A Dirty Carnival.

Film over werkloze hangjongeren in het "moderne" China. Het is weliswaar een ander soort onderwerp als we normaal gesproken voorgeschoteld krijgen, maar het is nog altijd oersaai volgens oud Chinese tradities. Hoogtepunt van de film is een ononderbroken shot van wel 5 minuten waarbij een jongen die nauwelijks zijn brommer beheerst, met die brommer uit een droge rivierbedding probeert te rijden. (wat hem uiteindelijk wel lukt !). Vervolgens parkeert hij zijn brommer zodra hij boven is.

Jaaa die brommer-scene. Fantastisch werkelijk. En een lucky shot, weet ik omdat ik het ergens gelezen heb. Stond niet in het script maar gebeurde toevallig. Natuurlijk een droom-metafoor. Zo bedenk je ze niet achter de schrijftafel. En tevens de lakmoes-proef. Als je dat niet vat, vergeet deze hele film gewoon.

Lucky shot ? Tsja, zo kan je alles mooi praten. Voor mij vat deze scene de hele film samen. Een uur en drie kwartier kijken naar iets wat nauwelijks interessant is om vervolgens ook nog eens een onbevredigend einde te hebben.

Maar ja, smaken verschillen. Alle discussie daarover heeft toch geen enkele zin. Fijn voor jou en voor Chinese regisseurs dat jij dit soort films wel heel erg kunt waarderen.

Mooi praten...hihi!

Die jongen wil twee dingen: volwassen worden en dat shitdorp uit. Hij probeert, nogal hulpeloos, dat danseresje voor hem te winnen en aan het einde probeert hij met zijn broer een slag te slaan. Die hulpeloosheid, zijn onvolwassenheid, wordt prachtig geillustreerd in die scene waarover we het nu hebben. Het niet kunnen handlen van die motor staat symbool voor zijn mislukte pogingen om voortijdig volwassen te worden. Net zoals die motor later symbool staat voor hun mislukte poging om de boel te ontsnappen. Dat einde had dus ook niet anders kunnen zijn. Die motor is belangrijk. Van mij hoef je het allemaal niet interessant te vinden natuurlijk, maar het is niet zo dat er niks gebeurt en dat er maar wat wordt geschoten. Daar is Jia een veel te groot talent voor. Ik kan me trouwens herinneren dat er een heel soortgelijke scene zit aan het einde van Hou Hsiao Hsien's "Goodbye south, goodbye". Da's niet toevallig. Daar heeft Jia goed naar gekeken.

Om deze mix van drama en documentaire te kunnen waarderen moet je, denk ik, geïnteresseerd zijn in maatschappelijke problematiek in combinatie met de Aziatische cultuur. In ieder geval boeide de film mij niet voortdurend. De voor China controversiële film schetste een inktzwart, troosteloos en treurig portret van mensen zonder geld en hoop op een succesvolle toekomst, die ten onder gingen aan voortdurende verveling. Het verhaal over twee ontevreden negentienjarige jongeren, met een doelloos perspectief, vond plaats in Datong, een industriestad in het noorden. Alles bij elkaar een ontluisterend beeld van het nieuwe China.

door de uitbraak van het Corona virus is de stuurloosheid van de Chinese overheid terug in de kijker gekomen. Een lockdown die zorgt voor een spookstad terwijl het land in een entertainment show vrolijk het Chinese nieuwjaar viert. De reclameblokjes worden geruild voor '1 minuut stilte". Met ongeloof kijk ik naar nieuwsbeelden waar ze een volledig uitgerust ziekenhuis bouwen in één week. De boodschap is belangrijker dan het doel. Zit ik hier nu te kijken naar een film van Jia Zhangke ? Het had gekund. Uit zijn oeuvre pik ik er Unknown pleasures uit. Het eerste shot is meteen zijn stempel. Een jongen verveeld (die expressie !) op een brommer (het monotoon geluid is niet zomaar) die lange tijd wordt gevolgd in bijna close up. Het duurt lang want Jia houdt steeds de scenes lang aan. We moeten immers de verveling en doelloosheid voelen van zijn personages. Op de achtergrond zien we een bouw van een snelweg tussen hun stad Datong en Beijing. De vernieuwing komt eraan, de veranderingen gebeuren ... op de achtergrond. Want voor de personages is het uitzichtloos. Werkloos, ruzie met ouders, liefjes. Ze worden tegengehouden in hun pogingen (en Jia neemt dit soms zeer letterlijk) om eruit te geraken. De cineast orkestreert een realisme (en dit is geen paradox) door te werken op locatie, met non professionals, met natuurlijke sound, met handcamera. Maar de film zit zonder een boeiend personage en met een voorspelbaar gegeven (jeugd is slachtoffer van de botsing tussen traditie en verandering - iets wat de vorige 2 films van Jia ook al benadrukten) dus het stokt, het boeit mij minder. Zelf zijn referenties aan zijn eigen films redden het niet, ook niet als het hoofdpersonage van zijn eerste Xiao Wu opnieuw langs komt. Dan is er nog de humor, nou ja humor, een goed idee op papier is niet altijd een goed idee.

Zhangke Jia’s film over de transformatie van de Chinese samenleving naar een meer westers model levert een in mijn ogen wat onevenwichtige film op. Metaforen zijn soms een probaat middel om een boodschap over te brengen, maar je kunt ook overdrijven. Een overdaad aan metaforen maakt het moeilijker om het verhaal te doorgronden. Sommige critici zijn laaiend enthousiast over deze vroege Jia film. Ik ben dat een stuk minder.

Inmiddels best wat Jia's gezien, en deze behoort tot zijn betere films. Ik hou sowieso wat meer van de vroege Jia dan van zijn latere werk, met The World als voorlopig hoogtepunt. In Unknown Pleasures volgen we het wel en wee, nou eigenlijk voornamelijk het wee, van twee vrienden die nogal op een dood spoor zitten. Geen idee waarom ze in de synopsis als 'plattelandsjongens' worden omschreven want Datong is een miljoenenstad, maar goed. Ze doen een beetje stoer, maar hebben al wel door dat het nieuwe China weinig beloftes inhoudt voor hun toekomst. Ze pappen wat aan met een zangeresje die dan weer de vriendin is van een lokale maffiabaas. Diens voortijdige hemelen gebeurt, zoals zo veel in deze film, bijna argeloos, maar leidt wel tot de mooie scene met de voorbijfietsende rouwkransen. Zo zitten er best veel geinige shots in, en Jia citeert ook even zichzelf door Pickpocket en Platform als arthouse te benoemen (naast "Love Will Tear Us Apart"- om maar aan te geven dat de titel van de film heus wel een verwijzing is).

Het kabbelt wat voort zonder richting, net zoals beide protagonisten eigenlijk, culminerend in een bizar amateuristische bankoverval. Bin Bin is de sjaak, zijn vriend lijkt met het achterlaten van de tegensputterende motorfiets net op tijd weg te zijn.