Born to Be Blue (2015)

“Miles said to come back once I've lived a little. I've lived a little.”

Jazz. Hmm. Van sommige dingen kun je je goed herinneren hoe je het bent gaan waarderen. Je eerste biertjes als tiener bijvoorbeeld, wijn en whisky als student, klassieke muziek… Niet allemaal direct een succes bij de eerste kennismaking. Soms duurt het even voor je de waarde van iets inziet, de schoonheid, smaak of kunde in iets kunt waarderen. Niets kostte me zoveel moeite als jazz. En dan nog is het geen complete omslag in de zin van een algehele openbaring, want een schijnbaar legendarisch concert als Davis & Coltrane in Stockholm 1960 ontgaat me nog steeds. Maar langzamerhand, na gewenning aan blues, hoorde ik steeds vaker een jazzplaat die goed klonk. Na je daarvoor open te stellen, kun je opeens een plaat horen als Miles Davis’ Kind of Blue, of een van Chet Bakers melancholische songs. En tegen alle verwachtingen in zit je opeens tot 3 uur s’ nachts met een koptelefoon op, jazz te luisteren. WTF. En opeens heb je het gevoel iets te begrijpen dat al die tijd langs je heen gegaan is. Wow.

Na die kentering een half jaar geleden, ontdekte ik al snel dat er van de beide pas ontdekte grootheden een film op stapel stond: Don Cheadle’s Miles Ahead en Born to Be Blue met Ethan Hawke als Chet Baker. En als jazz rookie die graag leert, was ik razend benieuwd wat meer te leren over die raadselachtige figuren die verantwoordelijk waren voor die ongrijpbaar mooie muziek, die ik nu opeens zo graag luisterde. Helaas viel die eerste film me een klein beetje tegen, dus ik begon me ook een beetje zorgen te maken over Born to Be Blue. Onterecht, kan ik met een gerust hart concluderen, nu de film eindelijk te zien is.

Robert Budreau’s anti-biopic vloeit voort als een lekkere, rokerige jazzplaat. In plaats van te zorgen voor een vlotte, in de realiteit verankerde, zo historisch correct mogelijke verfilming, is namelijk gekozen voor een meer Geoff Dyer-achtige But Beautiful-aanpak . Hawke: “I feel it works kind of the way jazz music loves to take a standard and riff off it. We took the standard legend of Chet and dug in and explored and riffed”. In de geest van dus, maar niet persé historisch correct. Wat mij betreft een interessante keuze.

De verslaafde, getroebleerde musicus hebben we natuurlijk eerder gezien in films als Bird, Walk The Line, Ray, en laatst Miles Ahead, maar het lukt Budreau bewonderenswaardig goed om Born to Be Blue niet als een herhalingsoefening aan te laten voelen. Dit is voor een groot deel te danken aan Ethan Hawke’s doorvoelde, Oscarwaardige performance als Chet Baker. We hebben Johnny Cash en Ray Charles in films allebei redelijk rock bottom gezien, maar de pijn niet meer te kunnen spelen, de realisatie dat bepaalde keuzes deuren zowat voorgoed kunnen sluiten, en de immense moeite die het kan kosten om er weer een soort van bovenop te komen, heb ik niet eerder zo oprecht gevoeld als hier. Carmen Ejogo is erg charmant, en hoewel de aanwezigheid van een romantisch subplot soms wat gevaarlijk kan zijn, was ik blij dat we als kijker niet compleet alleen zijn met Chet in alles wat hij doormaakt.

Hawke heeft eerder tevergeefs met Richard Linklater geprobeerd een Chet Baker film van de grond te krijgen, en Budreau maakte in 2009 reeds de korte film The Deaths of Chet Baker over zijn mysterieuze dood in Amsterdam in 1988, met Stephen McHattie (die hier Bakers vader speelt) in de titelrol. Die toewijding aan de muziek en persoon van Baker, is tijdens het kijken van de film wat mij betreft ook te voelen.

Vrolijk stemmend is het allemaal niet, maar toen de aftiteling rolde was ik zeker onder de indruk, en dan vooral van Hawke. En in de stemming om wat Chet op te zetten. Wat een heerlijke muziek. Je zult na Born to Be Blue niet alles van Chet Baker weten. But who cares, when you get this.

4*

Ik loop wel eens langs het hotel aan de Prins Hendrikkade waar Chet uit het raam is gekukeld maar heb me nooit echt verdiept in de man of zijn muziek. Jazz is simpelweg niet aan mij besteed. Natuurlijk ben ik wel bekend met My Funny Valentine.

Daarom vind ik zo'n muziekbiopic dan wel weer interessant. Iets meer te weten te komen over het het liefdes- en muziekleven van Chet. Het wordt uitgelicht over een betrekkelijk korte periode. Lang genoeg om een indruk te krijgen van oa de vechtlust om terug te keren in de muziek en de struggles en verleidingen van drugs. En na het kijken van de film zet je een youtube filmpje op om naar the real thing te luisteren en te kijken. Zo steek je er tenminste wat van op.

Goeie film over jazz-trompettist Chet Baker die worstelt met een drugsverslaving. Niet direct een standaard biopic (wat positief uitpakt hier). Het begint wat rommelig, maar daarna krijgt het verhaal meer structuur. Het muzikanten-bestaan in combinatie met zijn verslaving wordt hier prima neergezet. Niet in de laatste plaats vanwege een uitstekende rol van Ethan Hawke.

Voor de volledige recensie: klik.

Ik heb totaal niks met jazz maar toch vond ik het een mooie biopic. Of het helemaal waarheidsgetrouw is weet ik niet maar dat boeit me niet echt, ik vind het sowieso een prima film met een goed verhaal. Hawke laat zich van zijn beste kant zien, hij doet het werkelijk fantastisch, alleen dat al maakt de film de moeite waard. Geen vrolijke film, maar dat hoeft ook niet altijd.

De verhalen uit het leven van muzikale grootheden zijn eigenlijk zelden vrolijkstemmend. En ja, de episodes uit Baker's leven die hier worden getoond, zijn dat ook. Ze zijn in ieder geval eerder deprimerend dan opwekkend. En, hoewel de film slechts enkele jaren uit het leven van Baker bestrijkt is de deprimerende snaar waarschijnlijk heel illustratief voor de destructieve worsteling die ook in de ongetoonde rest van zijn leven aanwezig is geweest.

De teloorgang van Baker ligt minder in de muziek, die kwalitatief aanhoorbaar blijft, maar ligt meer in zaken die het gewone leven betreffen. Een constatering die meteen de vraag oproept, wat dat dan toch is met al die geweldige talenten die slechts met behulp van kunstmatige middelen in staat zijn om iets van balans in hun leven te proppen. Is virtuositeit dan zo ingewikkeld en heeft dat intense van het talent dan zo'n gevoelige impact op het bestaan? Het zijn dezelfde vragen die opkomen bij het kijken naar "The Doors" of naar "Bird".

Vragen waarop een simpel antwoord moeilijk is te geven, maar die juist daarom des te meer fascineren. Het gaat me in dit bericht trouwens niet per sé om de antwoorden. Het gaat me meer om de kennisgeving van de blijdschap die ontstaat als een film (dergelijke) vragen oproept.

Ok. Snel dan. Een (deel van het) antwoord is wellicht te vinden is in deze spreuk: "Het doel van de kunst is niet het uiterlijk van dingen weer te geven, maar het innerlijk... dat is de echte werkelijkheid".

En om dat te bereiken, moet er geleden worden. En dat gebeurt in deze film heel zichtbaar met Baker. Prachtig en overtuigend vormgegeven door Hawke.

Veel muziek. Goeie muziek. Jazz. Baker natuurlijk, maar er is meer te horen. Mayfield (heeft ook een goeie Funny Valentine in huis - hier niet te horen), Sonny Terry, Mingus. Mooi spul.

Film ziet er verzorgd uit. De fragmenten van een spelende Baker in de clubs en in de studio zijn indrukwekkend sfeervol. Het straalt bedrukte, trieste en ingehouden emotie uit. Door het goed getimede gebruik van zwart-wit sequenties blijft die sfeer extra geaccentueerd hangen. Er is geen ontkomen aan.

Mooi.

Semi-biografische film richt zich op de periode na Chet Bakers vrijlating uit een Italiaanse geschiedenis. Onder strikte voorwaarden mag Chet [Ethan Hawke] proberen een nieuw leven op te bouwen waarin weinig ruimte lijkt te zijn voor jazz, zeker wanneer hij tijdens de opnameperiode voor een autobiografische film in elkaar wordt geslagen door zijn voormalige heroïnedealer en daarbij al zijn voortanden verliest. Niemand gelooft nog dat de Chet zijn oude niveau zal bereiken, maar dat weerhoudt hem er niet van zijn droom na te jagen: een nieuwe carrière als trompettist. De vraag is of hij dat kan zonder wat hij ziet als zijn belangrijkste muze: heroïne.

De ondersteunende cast is prima, vooral Stephen McHattie als Chets vader en Kedar Brown als jazzlegende Miles Davis, maar dit is een one-man show en Hawke is voortreffelijk. Hij speelt meer zeer verdienstelijk trompet en zingt indrukwekkende versies van de klassiekers 'I've Never Been In Love Before' en 'My Funny Valentine'. Doet in veel opzichten denken aan My Foolish Heart, over de laatste dag in het leven van Chet Baker, dus het is vrij deprimerend. Maar Budreau biedt een eerlijke kijk op drugsverslaving en de muziek is een genot voor jazzliefhebbers.

Het verhaal van de legendarische jazzlegende Chet Baker. Een muzikant in een wereld die nog meer dan in andere muziekgenres, te kampen had met verslavingen. Het mooie aan de goeie jazz biopics is dat ze zelf wat improviseren, maar daarom (net als bvb de film Miles Ahead), minder commercieel zijn en wat onder de grote radar blijven.

In Born to be Blue zien we Ethan Hawke als Chet Baker in een wat gefictionaliseerd verhaal, al zijn de grote lijnen wel waar. De filmmaker kiest voor Baker in de jaren '60. Hij had al een carrière gemaakt en gespeeld met andere grote helden. Maar door drugs kwam het verval en het hielp niet dat hij na een gevecht waarbij z'n tanden sneuvelden, hij moeite had met spelen. Nog steeds dromend van het succes, waarbij hij alles terug op het spel wil zetten om er te geraken.

De film kiest dan wel een bepaalde periode, en dan nog één uit het dieptepunt van Bakers leven en carrière. Maar door terug te blikken op z'n eigen verleden, komt die mooie muziek wel af en toe langs. Ik las hier ook al dat je na de film met een triest gevoel bleef zitten. Maar dat is nu eenmaal Chet Baker. Muziek vol melancholie, een leven met nog meer tragedie, als een trein die elk moment kan ontsporen. Voor zijn levensverhaal moet je een documentaire opzetten, om een poging te doen te begrijpen wie hij was en waarom zijn muziek zo klinkt, is er deze biopic.