Het is 13 jaar geleden dat de eerste Avatar van regisseur James Cameron op het witte doek verscheen en een revolutie teweegbracht in de 3D-cinema zoals we die kennen. Daarnaast verbrak het ook records bij de box office en groeide de rolprent uit tot de meest winstgevende film aller tijden. Fans kijken nu reikhalzend uit naar het vervolg, dat later deze maand uitkomt, maar een probleem dat opnieuw aan de orde is, is het debat rondom de vraag of de franchise al dan niet raciaal ongevoelige thema's bevat, een onderwerp waar Cameron nu zelf over heeft gesproken. 

De eerste Avatar-film, die in 2009 verscheen, bleek in die zin nogal polariserend te zijn. Aan de ene kant draait de verhaallijn om de Na'vi, de inheemse bevolking van de fictieve planeet Pandora, terwijl ze strijden tegen de onderdrukking van mensen. Sommigen zien de plot als een metafoor voor de manier waarop de mensheid, vooral in het westen, tegenwoordig met de aarde omgaat, en dat de film inheemse culturen juist in een goed daglicht zet. Aan de andere kant merkten een aantal critici de overeenkomsten op tussen het Na'vi-verhaal en de historische onderdrukking van indianen en beschuldigden ze het van culturele toe-eigening.

Het 'White Savior Complex'

Een andere kritiek die ontstond, suggereerde dat de verhaallijn van hoofdpersoon Jake Sully het 'white savior complex' vertegenwoordigde, dat witte machthebbers beschrijft die zichzelf beschouwen als goddelijke figuren voor het 'redden' van individuen uit andere culturen. Het is dus duidelijk dat er door het grote publiek op twee heel verschillende manieren naar de subtekst van de film wordt gekeken. Cameron was meer dan bereid om over deze kwesties te praten tijdens een interview met UNILAD voorafgaand aan de release van The Way of Water, en zei: "Ik denk dat het belangrijkste is om te luisteren en gevoelig te zijn voor problemen die mensen hebben."

"Hier is mijn filosofie in het algemeen," zo legde Cameron vervolgens uit. "De mensen die historisch gezien het slachtoffer zijn, hebben altijd gelijk. Het is niet aan mij, sprekend vanuit een perspectief van 'white privilege', als je wilt, om hen te vertellen dat ze ongelijk hebben. Ik moet luisteren. Ik moet zeggen: 'Oké, als dat is wat je voelt, dan is dat wat je voelt.' En het heeft een geldigheid. Het heeft geen zin voor mij om te zeggen: 'Nou, dat was nooit mijn bedoeling'." Cameron vertelde daarna ook nog hoe het vervolg afwijkt van dit eerder genoemde 'white savior complex' en voegde eraan toe: "Jake is gewoon een vader, hij maakt deel uit van de stam, hij is in zekere zin veel onderdaniger. Als hij als vluchteling naar de Metkayina komt en zegt 'laat ons binnen', is hij niet degene die zaken runt. Hij wil ze niet runnen."

Culturele toe-eigening

Toen de filmmaker vervolgens de kritiek op culturele toe-eigening besprak, erkende hij de fouten uit het verleden en zei: "We proberen onze eigen inheemse culturen te creëren en te zien hoe ze zich uiten door hun kunst, door hun weefwerk, door hun kleding, kapsels en dergelijken. We proberen uit alles inspiratie te halen, zodat we het min of meer uitmiddelen en we halen niet uit een individuele cultuur zonder hun toestemming. Maar toch, het is een lastige, lastige zaak, en er kunnen mensen zijn die bezwaar hebben. "Ik hoop dat ze dat niet doen; ik hoop dat ze de bedoeling zien, namelijk het vieren van de wijsheidsbewaarders. Ik zie de inheemse mensen die nog steeds in onze wereld leven als de mensen die meer verbonden zijn met de natuur dan wij in onze geïndustrialiseerde wereld en verstedelijkte beschaving, en we moeten van hen leren. De film is bedoeld om die filosofieën, die spiritualiteit te vieren. Als we daarbij iemand beledigen, kan ik me alleen maar verontschuldigen, maar we doen ons best," aldus Cameron.