Alternatieve titel: Where Are You Going, Aida?, gisteren om 00:40 uur
Kroniek van een aangekondigde dood.
Onder het toeziende oog van de Verenigde Naties.
Of liever: onder het bijziende oog van de Verenigde Naties.
Nee, nauwkeuriger: onder het oog en de neus van de doofstomme Verenigde Naties, vleugellam, naïef – de ceremoniële omlijsting bij een geïmproviseerde genocide.
Het bankroet van de internationale gemeenschap – die medio juli toevallig integraal op verlof was – kan moeilijk treffender in beeld worden gebracht. Als een thriller voert regisseuse Jasmila Žbanić de toeschouwer richting het onontkoombare en nietsontziende einde – een einde dat in alle geschiedenisboeken staat, en waarvan je hoopt het toch niet te zullen moeten onderkennen. Het publiek dat laten voelen, betekent ijzersterke cinema.
Zonder context, zonder wij-zij, zonder ideologische krachtlijnen uit te diepen: de kracht van ‘Quo vadis, Aida?’ is dat Jasmila Žbanić alleen maar mensen toont, gevangen in een spiraal van geweld waar al lang geen ontkomen meer aan is. De film toont geen perspectieven of kanten, geen gelijk of ongelijk, geen historische of nationalistische of etnische waarheid, alleen maar de naakte essentie, het wezen van onschuldige zielen die om de meest onzalige redenen moeten sneuvelen.
De voetnoot is cynisch, maar misschien ook hoopvol. Aida’s hele leven is verbeurd verklaard, haar eigendom is ingepalmd, van haar verleden resteren slechts scherven en snippers, en toch kiest ze voor het onderwijs, omdat kinderen opnieuw kunnen kijken, leren kijken, elkaar kunnen zien. Zij kunnen de geschiedenis niet overdoen, maar zij kunnen er voor kiezen om de geschiedenis niet over te doen. Zij kunnen de feiten in de ogen kijken, en toch toekomst maken, op een plek waar zoveel verschrikking, zoveel ellende, zoveel duisternis is neergedaald. Zij dansen op het graf van ontelbaren – en dat moeten ze, omdat het kinderen zijn, kinderen van een toekomst die anders kan, moet, zal zijn.
3,5*
Zijn we mensen die identiteit als een star gegeven beschouwen? Mensen die naar mensen kijken als een onherroepelijk product van hun verleden? Mensen die geloven dat de ander slechts tot op zekere hoogte kan transformeren? Mensen die leven in de zuurstofloze theorie van rode vlaggen en dito lijnen?
Wie willen we zijn?
Zijn we mensen die willen en durven voelen, als in: heus voelen? Mensen die durven luisteren naar wat de ander ons vandaag ingeeft? Mensen die echt naar mensen kijken, echt naar mensen luisteren, mensen de kans geven anders te zijn dan het fata morgana van wat ze – worst case – bijna waren geweest? Willen we mensen zijn die de ander niet in de voorwaardelijke wijs van hun achtergrond ervaren, maar in alle openheid en authenticiteit toelaten, hier en nu?
Wie kunnen we zijn?
Kunnen we mensen zijn die geloven in het spel, in het theater, en dus in het vermogen om uit te wissen, opnieuw te beginnen, terug puur en onbeschreven te zijn, een blanco pagina nieuwsgierig naar de inkt van een hand die van ergens komt aangewaaid? Kunnen we zijn zoals mensen in kunst zijn, op het witte doek zijn, in literatuur zijn: onvolmaakt, vol haperingen en tekortkomingen, gehavend door herinneringen en geketend aan een vroeger dat ze heden niet meer kunnen hertekenen, maar in die broze, afstotelijke maar o zo oprechte naaktheid ook schoon, authentiek, gepijnigd, verliefd?
We kunnen, zolang we willen, en daartoe het idee loslaten dat we zijn wie we ooit waren.
Robert Pattinson en Zendaya, zeg maar de Hugh Grant en de Julia Roberts van de 21ste eeuw. Hij als de stuntelige overzeeër met het onweerstaanbare smoelwerk, zij een godin die het zich allemaal laat welgevallen: zijn twijfels, zijn verdachtmakingen, zijn bochtenwerk. Zij toont hoe zijn liefde zou moeten zijn: onvoorwaardelijk en nietsontziend, avontuurlijk en tegelijk trouwhartig, fel en rauw, lief met weerhaakjes, tot op het bot. Tegenover zijn muizenissen en flaters staat de onverzettelijke kracht van wie zij dankzij haar activisme geworden is: een vrouw die voelt, kiest, lééft – en dat tegenover zijn goedbedoelde maar verkrampte keeping up appearances.
Ik weet het, ik beken: ‘The Drama’ is een lichtgewicht. En toch: de flamboyante vinnigheid waarmee Kristoffer Borgli dit verhaal uit het dozijn verfilmt, de adembenemend economische soundtrack van Daniel Pemberton, de onderhuids sluimerende hilariteit, het portret dat deze twee Hollywoodiconen maken van wat liefde vermag te zijn – een spel, een belofte die zichzelf kan hernieuwen, een droom – en de esthetiek van al wie ze zijn en wat hen omringt: het benadert de volmaaktheid, deze geestig ontspoorde treinrit der onvolkomenheden, het leven als ilusie, het bestaan een zinsbegoocheling (en wakker worden zonder Zendaya in de zetel)…
Christopher Nolan avant la lettre?
Of liever: vintage Christopher Nolan, uit het tijdperk voor de cineast een merk werd.
Niets is wat het lijkt in ‘Following’, een merkwaardige en hypnotiserende film waarvan het slot het hele narratief in een ander daglicht stelt – et voilà, ziedaar het keurmerk van de meester. Onderwijl is het groezelige sfeertje best hypnotiserend en fascinerend, zij het dat de grove korrel en de handheld camera op den duur als een visuele gimmick aanvoelen.
Kort en goed: een film waarin de kiem van Nolans talent zeker al besloten ligt, zij het in het aanschijn van de latere meesterwerk toch eerder een curiosum dan een must-see.
Een plot waar te weinig over is nagedacht: de psychologie is ronduit halfbakken en sci-fi mag geen excuus zijn om de plot met de nodige hocus pocus naar binnen te gieten. Er zijn te veel onduidelijkheden om als toeschouwer helemaal in dit compleet van de pot gerukte verhaal te worden gezogen.
Spielberg zal het allicht worst wezen: met veel bombarie en de flair die hij aan zijn decennialange ervaring heeft overgehouden, maakt hij van dit ondermaatse zootje narratief toch een aanvaardbare film. Het open einde is bovendien best verrassend, en Emily Blunt houdt het publiek met een indringende vertolking aardig bij de les.
In abstracte zin waarschuwt ‘Disclosure Day’ trouwens voor zowel alle autocratische beslissingsorganen als voor individuele klokkenluiders – hoezeer beide geledingen van het spectrum (verzwijgen of openbaar maken) hun gedragingen ook moreel legitimeren: chaos lonkt, dus laat ons vooral onze democratische instituten in ere houden.
Almaar absurder, vreemder, gekker, almaar minder beantwoordend aan de verwachtingen van het brede publiek: Wes Anderson drijft langzamerhand weg van het soort sympathieke publiekspleasers die hij ruim een decennium geleden nog maakte, om vierkant zijn goesting te doen. En dat is: een beeldschoon eigen universum creëren waarin narratief ondergeschikt wordt aan heerlijke situatiehumor, fenomenale cinematografie, waanzinnige dialogen en geestige cameo’s.
Al wat niet mag en kan bestaan, krijgt bij Anderson de kans om wel te schitteren, zij het maar voor even: wat hij op het witte doek tovert, is een glimp uitzonderlijke verbeeldingskracht die de wetmatigheden van verhaal, karakterontwikkeling, spanningsboog en resonantie bij de toeschouwer meer en meer als marginale verschijnselen aan de zijlijn parkeert. En net omdat de regisseur nog slechts luistert naar de stem van zijn hoogst eigenzinnige fantasie, krijgt het publiek films te zien die niet onder een eenduidige noemer te vangen noch te vatten zijn. Zeg nu zelf, klinkt dit niet als de definitie van Kunst met grote K?
Veel van ‘The Phoenician Scheme’ glipt bij een eerste visie door de vingers (een mens komt ogen en oren tekort, jawel!), maar genoeg blijft aan de ribben kleven – ribben die overigens pijn doen van het lachen – waardoor deze zeker wordt hernomen.
Niet La Callas. Wel Maria.
Niet het verhaal van een diva, wel het fermate van een icoon in haar nadagen.
Niets geen documentaire of journalistieke biografie, wel een poëtische meditatie die schijnbaar lukraak grabbelt uit de ton met cruciale herinneringen.
Geen film zoals film doorgaans is, wel cinema die meedogenloos en tegelijk vol mededogen naar de strot grijpt.
Leert de toeschouwer Maria Callas kennen? Hooguit een beetje, en toch heel wat. Alleen een eigengereid durfal als Pablo Larraín kan dit mythische leven met zoveel flair en zo beknopt uit de doeken doen, met slechts een handvol elementaire, haast anekdotische passages.
Hoe zij zich nimmer heeft kunnen ontdoen van de smet uit haar jeugd.
Hoe zij eerst opleefde en vervolgens gebroken werd onder de eisen van Aristotle Onassis, een man die autoriteit afdwingt door haar simpelweg voor feit aan te nemen en uit te stralen.
En hoe Parijs het decor werd voor zwerftochten richting haar eigen vergane gloriedagen, richting triomfen die ze nimmer zal evenaren.
Is het al te eenvoudig om Mandrax als personage op te voeren? Misschien, maar voor haar schept die medicatie een realiteit, de enige waarin ze nog kan wakker worden, kortom het karakter is haar poort naar het sprankeltje hoopvol bestaan dat haar nog rest. Is de intimiteit van haar huishoudster en butler wat al te clichématig? Allicht, maar beschouw dat als een operatesk element: een stereotiepe code waarbinnen Larraín integriteit, kwetsbaarheid en zelfs schoonheid legt.
En dan – natuurlijk! – de muziek, die het heuse verhaal vertelt. Het verdriet, de wanhoop, de afgrond: Maria voelt in haar laatste dagen wat La Callas jarenlang op de bühne heeft geïncarneerd, namelijk de bittere tragiek van de gevallen vrouw, waarvoor slechts compassie op zijn plaats is.
Tot slot: hoed af voor Angelina Jolie, die de film draagt met een even onaanraakbare als naargeestige en pathologische vertolking. Talloze registers, in een interpretatie die Maria tot mens maakt, en tegelijk mysterie laat zijn. Een biopic die nieuwsgierig maakt naar een lijviger studie van wie deze vrouw was, kortom hooguit een tipje van de sluier gelicht: meer hoeft kunst niet te doen…
