I, Sniper - Seizoen 1 (2020)

Uitstekende documentaire alleen vind ik dat Lee Malvo ook de doodstraf had moeten krijgen.

Deze podcast over dit onderwerp is ook erg de moeite waard: Monster: DC Sniper - monster-podcast.com

Ben het met je eens waar het de documentaire betreft, maar niet waar het de doodstraf voor Lee Malvo betreft. Het punt dat de documentaire tracht te maken is juist dat de tiener Malvo zeer beïnvloedbaar was, iets dat John Muhammad inzag en waar hij misbruik van maakte. Malvo had, zoals alle tieners, behoefte aan een vaderfiguur en Malvo toonde zich loyaal aan Muhammad toen hij juist daar op inspeelde. Dat betekent niet dat Malvo niet verantwoordelijk is voor de moorden die hij gepleegd heeft, maar voor deze misdaden is hij ook veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf. Malvo is zijn vrijheid voorgoed kwijt, ettelijke mensen zijn hun leven kwijt en de nabestaanden van deze gedode mensen zijn hun geliefden kwijt. En dat allemaal door de opzettelijke, kwaadaardige misleiding van één man: John Muhammad. Malvo's executie had daar niets aan veranderd.

Dit verhaal kent slechts verliezers.

Zo kun je het ook zien maar als het jou kind of geliefde was wat dan....Daarom blijf ik bij mijn standpunt.

Natuurlijk, als het mijn kind of geliefde zou zijn zou ik hoogstwaarschijnlijk ook verlangen naar vergelding.

Maar vergelding is niet hetzelfde als rechtvaardigheid. Daarom is het een hele goede zaak dat in Nederland rechtspraak overgelaten wordt aan rechters, niet aan een (vaak beïnvloedbare) jury. Bloeddorstigheid, hoe ogenschijnlijk gerechtvaardigd ook, brengt je geliefden ook niet terug.

Maar dit is een voorbeeld van een zaak waarin er blijkbaar geen middenweg is: of je vindt het niet OK dat Malvo nog leeft, of je bent van mening dat barmhartigheid voor hem wel op zijn plaats is. Beide standpunten zijn natuurlijk valide.

De nauwkeurigheid en objectiviteit van deze serie zijn indrukwekkend, evenals de moeite die regisseurs Janice Sutherland, Chris Holt en Ursula McFarlane zich getroosten om elke zweem van sensatiezucht en vooringenomenheid te vermijden. Helaas zijn kwalitatief hoogstaande series zoals deze een zeldzaamheid tussen Amerikaanse true-crime documentaires die, vaak ondersteund door partijen die een politiek standpunt willen pluggen, er bij de kijker een oordeel in rammen. De teneur: zaai angst door de wereld onveilig voor te stellen, vol met ontspoord tuig en onzalig geboefte. Zodat rechtse, tough on crime populisten hun electoraat kunnen uitbreiden en wapenfabrikanten hun omzet zien stijgen. Het feit dat I, Sniper ver weg blijft van dit soort machinaties is een verademing.

De feiten: in oktober 2002 wordt Washington DC en omgeving gedurende drie weken opgeschrikt door een reeks aanslagen waarbij nietsvermoedende burgers op straat, bij winkels, benzinepompen of scholen vanuit een verdekte schuilplaats door een schutter(s) onder vuur worden genomen. Opvallend is het hoge aantal dodelijke slachtoffers, het feit dat deze met één schot worden gedood en dat er van de schutter(s) ieder spoor ontbreekt. Forensisch onderzoek wijst uit dat er een zwaar kaliber vuurwapen wordt gebruikt. Gezien de hoge mate van trefzekerheid denkt de politie dat de dader(s) hoogstwaarschijnlijk in militaire kringen (scherpschutters) moeten worden gezocht. Ook wordt er, één jaar na 9/11, gedacht aan daders met een terroristisch motief.

Doordat zowel de media als de autoriteiten lang abusievelijk blijven zoeken naar een witte bestelwagen die de schutters zouden gebruiken, weten zij de politie lang voor te blijven. Dan beginnen zij, via op de plaats delict achtergelaten boodschappen, met de autoriteiten te communiceren: de schutters willen losgeld, anders zullen er meer slachtoffers vallen. Maar het net begint zich rondom de schutters te sluiten wanneer een oplettende burger een beschrijving aan de politie doorgeeft van de werkelijke wagen van waaruit de aanslagen worden gepleegd. Niet lang daarna worden de schutters gearresteerd: de 41-jarige John Allen Muhammad en de 15-jarige tiener Lee Boyd Malvo blijken verantwoordelijk voor het bloedvergieten en een reeks overvallen en moorden, beginnend in februari 2002, die maar liefst negen staten besloeg. Dat een tiener betrokken blijkt bij dit geweld, en dat hij zelfs de schutter was, schokt heel Amerika.

Wat I, Sniper zo sterk maakt is het beschrijven van het graduele proces waarlangs John Muhammad de beïnvloedbare Lee Malvo voor zich weet te winnen. De jonge tiener had een verstoorde relatie met zijn vader, een situatie die Muhammad misbruikt voor zijn eigen doeleinden door zich als vaderfiguur voor Malvo op te werpen. Muhammad was gewelddadig, iets dat hem zowel zijn militaire carrière als zijn huwelijk kostte. Als hij kort daarop ook de voogdij over zijn kinderen verliest, besluit de verbitterde ex-militair en scherpschutter wraak te nemen op de samenleving die hem in de steek liet. Hij traint Malvo als scherpschutter en manipuleert hem om deel te nemen aan zijn bloedige wraakplannen. De reeks schietpartijen vanuit een hinderlaag, beginnend in februari 2002 in Alabama, Arizona, Florida, Georgia, Louisiana en Texas, vormen slechts de opmaat voor de meer excessieve en dodelijke aanslagen in Washington DC en omgeving in het najaar van hetzelfde jaar – een murder spree met zeventien doden als trieste balans.

Malvo werd van adoptiefzoon tot moordenaar, een instrument in de volvoering van de pathologische wraakzucht van één man: John Muhammad. Het cynisme en de kwade opzet van deze blijkt uit het feit dat hij Malvo bij alle aanslagen liet schieten, terwijl hijzelf als uitkijk en richter fungeerde. Juridisch gezien viel Muhammad dus wel medeplichtigheid te verwijten, maar geen moord. Echter, de jury doorzag dit en veroordeelde Muhammad desondanks in 2003 tot de doodstraf, een vonnis dat in november van 2009 werd uitgevoerd. Malvo werd zesmaal tot levenslang veroordeeld zonder de mogelijkheid tot vervroegde vrijlating. Een vonnis waarvan de rechtsgeldigheid momenteel door het Hof van Beroep wordt aangevochten, aangezien Malvo nog niet meerderjarig was toen hem deze volwassen strafmaat werd opgelegd.

De makers van I, Sniper hebben in de reeks meerdere keren telefonisch contact met Malvo in de gevangenis.

Te horen is een jongeman die sinds zijn opsluiting rijper is geworden, en die oprecht spijt lijkt te hebben van zijn daden. ‘He told me he loved me’, horen we Malvo zeggen over zijn adoptief-vader. Zelden is iemand pijnlijker uit een droom ontwaakt, en zich bewust geworden van het feit dat hij gebruikt is. Maakt dat Malvo onschuldig? Verre van – maar het maakt van hem een tragisch slachtoffer in een verhaal dat slechts verliezers kent.