Vijf pijnlijke fouten in omstreden rampenserie 'De Vuurwerkramp'

De nieuwe EO-serie De Vuurwerkramp wil een indringende reconstructie zijn van de fatale explosie in Enschede op 13 mei 2000, maar voor wie deze tragedie van dichtbij meemaakte, wringt het. Met vier afleveringen kiest de dramaserie bewust voor een mix van fictie en werkelijkheid, maar die creatieve vrijheid zorgt ook voor scheefgroei. Vijf opvallende fouten en vrijheden in de tv-serie De Vuurwerkramp, bekeken door Enschedese ogen.

Een van de grootste pijnpunten is de setting. De serie werd niet opgenomen in Enschede, maar in Zaandijk. Dat zie je en voel je. Hoewel de makers hun best doen om de sfeer van een volksbuurt neer te zetten, blijft het bij een goed decor zonder echte ziel. De volkswijk uit de serie heeft de juiste attributen – Grolsch-flesjes, ouderwetse bakfietsen, gedateerde gevels – maar mist de emotionele lading van de Tollensstraat. Wie zelf in Roombeek woonde, herkent hier geen thuis. Kijkers zoeken op ‘opnamelocatie De Vuurwerkramp’ of ‘waar is De Vuurwerkramp opgenomen?’ en het antwoord doet soms pijn.

Lees ook: de 25 beste dramaseries in het Nederlands

Fictieve personages in plaats van historische hoofdrolspelers

De tv-serie De Vuurwerkramp toont bekende rollen: een burgemeester, een vuurwerkdirecteur, een wijkagent en een rechercheur. Alleen dragen ze allemaal andere namen. Burgemeester Jan Mans heet opeens Jan Hendriks, gespeeld door Peter Blok. De directeur van S.E. Fireworks is een karikaturale vrouw die op sensatie geschreven lijkt. Deze ‘dramtit’ - zoals ze in Twents wordt genoemd - komt nauwelijks overeen met het complexere profiel van de werkelijke directie. Voor kijkers die googelen op ‘wie is Jan Hendriks in De Vuurwerkramp?’ of ‘personages De Vuurwerkramp echt of fictie?’ is het antwoord duidelijk: fictie met een dun laagje werkelijkheid.

Brandstichting en politiek machtsspel: feit of drama?

Het meest controversiële punt is de impliciete suggestie van een geplande brandstichting. Rechercheur Maurice Hoekstra, gebaseerd op Jan Paalman, lijkt een samenzwering op het spoor te zijn. Maar de theorie over opzettelijke brandstichting vóór de explosie heeft in de echte zaak nooit bewijs gekregen. Toch doet de serie alsof er méér achter zit. Wie zoekt op ‘brandstichting vuurwerkramp Enschede’ of ‘waarheid achter De Vuurwerkramp EO’ krijgt zo onterecht het idee dat de zaak onopgelost is gebleven. Een risico van dramatische fictie.

De EO-serie laat ook het machtsspel uit Den Haag niet onbenut. Minister Klaas de Jong, fictief maar herkenbaar, schuift alle verantwoordelijkheid van zich af. Hij stelt alles in het werk om de overheid buiten schot te houden na eerdere vuurwerkrampen zoals in Culemborg. Het levert scherpe scènes op, maar wie zoekt op ‘overheid rol vuurwerkramp Enschede’ of ‘politieke verantwoordelijkheid vuurwerkramp’ krijgt hier een verdraaid beeld van de werkelijke verhoudingen. De nuance dat veel lokale en landelijke fouten elkaar versterkten, ontbreekt grotendeels.

Wat opvallend ontbreekt in de tv-serie De Vuurwerkramp, is de enorme mediastorm die volgde. Buiten enkele krantenknipsels uit De Twentsche Courant Tubantia en een korte CNN-vraag, wordt de wereldwijde aandacht amper getoond. En dat terwijl de ramp wekenlang de voorpagina’s domineerde, nationaal én internationaal. Voor wie googelt op ‘CNN bij vuurwerkramp’ of ‘media aandacht Enschede vuurwerkramp’, zal de representatie in de serie als onderbelicht aanvoelen.

Wie de vuurwerkramp van 13 mei 2000 van nabij meemaakte, zal moeite hebben met de manier waarop feiten en fictie door elkaar lopen in de EO-serie De Vuurwerkramp. Voor buitenstaanders is het een goed gemaakte dramaserie met pakkende personages. Maar voor Enschedeërs voelt het als een verhaal dat nét naast de waarheid zit en soms zelfs ronduit misplaatst is. Wie online zoekt naar ‘kritiek op De Vuurwerkramp serie’ zal daarin zeker niet alleen staan.