The Ten Commandments (1923)

Gij zult geen slechte verfilmingen van de Bijbel maken, opdat gij de goede naam des Heerens in ere houdt.

Of zoiets.

Dit is een betere film dan The Ten Commandments uit 1956 wat mij betrefd, maar niet veel beter. Het zwart-wit lijkt tot mijn eigen verrassing beter bij het verhaal te passen dan de nogal kitscherige technicolor van de latere film. Dit deel is ietwat dreigender bedoelt dan de remake. Waar die film meer een avontuur is, is de boodschap hier stukken belangrijker: luister naar de tien geboden of anders... Het gebruik van veel schaduwen past daarbij. Ook mis ik niet bepaald de campy dialogen uit de versie van '56. Hier worden tussentitels gebruikt met voornamelijk letterlijke quotes uit het Heilige Boek. Voor de liefhebbers. Mozes is ditmaal geen gespierde Charlton Heston, maar een werkelijk oude en zelfs ietwat dikke man. De hele ontstaansgeschiedenis van Mozes wordt achterwege gelaten waardoor het verhaal begint als Mozes de tiende plaag loslaat op Egypte. Vreemd genoeg eindigt het niet met het gebruikelijke happy end, maar met een woedende Mozes die de geboden kapotgooit. Vervolgens komt er een modern verhaal dat niet in de remake zit, maar wel de helft van de speelduur in beslag neemt.

Erg veel kan ik niet met dit soort wat al te letterlijke religieuze verfilmingen. Gelovigen zijn goed, niet-gelovigen zijn slecht. Er is geen middenweg. Dus als in het moderne verhaal een man aan het begin zweert dat hij alle tien geboden zal breken weet je hoe het afloopt. Het beeld waarin hij aan het einde voor Gods toorn wegvlucht in een boot genaamd 'Defiance' en vervolgens in een storm op de rotsen wordt geworpen zou niet mistaan als een soort politieke cartoon in een krant, maar mist de subtiliteit voor een film. Je moet echt wat hebben met simpele moraallesjes wil je hier een meesterwerk in kunnen zien.

Dat gezegd hebbende moet ik toegeven dat het allemaal vrij goed gemaakt is en er een zekere kracht uitgaat van de soms erg mooie zwart-witbeelden. God zelf verschijnt uiteraard niet in beeld, maar er hangt wel een dreiging achter de film alsof God elk moment zijn wraak kan nemen. Zelf vind ik verhalen over een goed waarvoor je respect hebt in plaats van angst overigens aansprekender, maar goed.
3*

Ik heb zelden een film gezien waarbij de moraal er zo dik bovenop ligt en de boodschap er zo hard doorgedrukt wordt, als hier. The Ten Commandments mag dan misschien wel negentig jaar oud zijn, maar zelfs voor die tijd is dit toch wel behoorlijk extreem.

Het bestaat grofweg uit twee delen. In het eerste deel zien we het bijbel verhaal, waarbij Mozes de Israëlieten uit Egypte begeleidt. Ik was vooral benieuwd hoe ze de zee zouden gaan openen met special effects. Ondanks dat het natuurlijk wel verouderd is, zag het er nog best redelijk uit. In ieder geval niet slecht en zeker ook niet zo nep als ik van tevoren gedacht had.

De tweede helft speelt zich af in het heden en vertelt een verhaal, waarbij de tien geboden naar voren komen. Ook hier ligt de boodschap er super dik bovenop. Los daarvan zijn de beelden ook hier best goed en ziet de film er voor zijn tijd gezien, gewoon best goed uit. Prima camerawerk en ook de zekere dreiging, is op sommige momenten zelfs licht voelbaar. Maar de uiteindelijk boodschap en de diverse moraaltjes worden te overduidelijk gebracht. Een beetje souplesse had de film een hoop goed gedaan, maar dat zat er blijkbaar niet in.

Ik ben trouwens nog wel benieuwd naar de remake, maar daar moet ik gezien de immense speelduur nog wel even een goed moment voor kiezen.

2,0*

Ik dacht ook dat de film in grote lijnen het verhaal van Exodus was, Mozes die de Israëlieten uit Egypte leidt naar het beloofde land. Maar al in het begin wordt er gerept over een proloog en een feature, en inderdaad na ongeveer drie kwartier houdt het verhaal van Mozes al op. Onlangs heb ik de laaange versie uit 1956 gezien van DeMille, dus ik was ergens ook wel opgelucht dat er nu een ander verhaal verteld werd. Het eerste deel wordt prima in beeld gebracht, met enkele spectaculaire scenes zoals de uittocht van de Egyptische strijdwagens en natuurlijk het splijten van de zee. Ik stoorde me wel een beetje aan de vele Bijbelcitaten die een samenvatting vormden voor een belangrijke gebeurtenis die zelf buiten beeld bleef.

In het langere tweede deel brengt DeMille zijn boodschap met karrevrachten moraal tegelijk, daarbij vergeleken is Steven Spielberg een meester in subtiliteit. De atheïst is uiteraard immoreel en alleen maar uit op eigen gewin, zijn godvruchtige broer is bescheiden, eerlijk en noem het allemaal maar op. Toch was ik positief verrast, DeMille weet zijn zedenpreek te vangen in mooie beelden, en er zaten een aantal shots bij die me bijna het ijdel gebruik van de Naam des Heeren deden ontlokken.

Doet niet onder voor de sort-of-remake uit 1956 en duurt daarbij bijna de helft korter.