Elegiya Zhizni. Rostropovich. Vishnevskaya. (2006)

Ken je die documentaires over artiesten waarbij de makers niet genoeg termen weten te verzinnen om hun onderwerp de hemel in te prijzen? Had je durven raden dat Aleksandr Sokurov, gigant van de zware arthouse-cinema ook zo'n film gemaakt heeft? Wat blijkt, hij is zo'n groot liefhebber van cello-muzikant Mstislav Rostropovich en operazangeres Galina Vishnevskaya dat je hem gerust een echte fanboy kunt noemen.

Het was wat dat betreft totaal iets anders dan verwacht. Sokurov's voice-overs verraden eigenlijk meer over hemzelf dan over zijn eigenlijke onderwerp. Sokurov heeft door zijn voorliefde voor het verfilmen van oude verhalen of verhalen die zich afspeelde in oude tijden nooit echt de indruk gewekt een modern persoon te zijn, maar hoe diep zijn ouderwetsheid geworteld zat kon ik niet bevatten.

Al vrij vroeg zien we het vijftigste huwelijksjaar van het centrale koppel gevierd worden, compleet met allemaal adel van over de hele wereld (toenmalig koningin Beatrix is aanwezig, met Willem-Alexander en Maxima) en Sokurov begint een gepassioneerd, poëtisch eerbetoon aan deze gasten te leveren. Hij gaat daarbij zo ver door te zeggen dat juist deze oude, Europese adel met hun waardering voor klassieke muziek en kunst als enige de beschaving nog overeind houden. Sokurov bewijst in zijn teksten geregeld normen en waarden te hebben die 100 of zelfs 200 jaar oud zijn.

Dit vond ik enigszins grappig, maar het is al helemaal geestig als de stokoude Rostropovich toch niet helemaal mee kan gaan in Sokurov's vaak nogal groteske visies. Er zit een interview tussen de twee in waarbij ze discussiëren over de ervaring van klassieke muziek en de rol van de componist en Sokurov lijkt haast religieuze antwoorden uit Rostropovich te willen trekken, maar die begint zich op een gegeven moment zichtbaar te irriteren omdat Sokurov zijn visie aanvankelijk moeilijk kan accepteren. Later laat Sokurov hem wat meer z'n verhaal doen en eerlijk gezegd wordt het dan ook interessanter. Zijn gesprek met Vishnevskaya is wat veiliger, omdat het wat meer over gebeurtenissen in haar persoonlijke leven gaat.

Eigenlijk is de film als portret dan ook het meest effectief als Sokurov de twee muzikanten hun gang laat gaan, als ze vooral zelf aan het woord zijn of hem cello zien spelen en haar zangles zien geven. Dan wint de documentaire aan kracht, al werkt de kruiselingse montage tussen zijn repetitie en haar lessen de film wat tegen. Ook is het niet erg handig om ineens midden in de film een lange, scrollende lijst met een deel van alle prijzen die het duo gewonnen heeft te laten zien. Dit zegt toch niemand zo iets?

Ook dreigt Sokurov hier vaak een parodie van zichzelf te worden. Tijdens een concert zegt hij vooral geïnteresseerd te zijn in de gezichten van de toeschouwers en de andere muzikanten als ze naar Rostropovich kijken. Sokurov interpreteert de veelal blanco gezichtsuitdrukkingen als een soort aanbidding van de cellist. Kennelijk heeft hij nooit van het Kuleshov-effect gehoord. Ook absurd zijn de opmerkingen die hij in de voice-over maakt als de camera een tour maakt door het enorm grote landhuis waar het klassieke echtpaar in woont. Sokurov probeert de aanwezigheid van de duurste meubelen, grootste kunstwerken en de enormiteit van het gebouw zo te verkopen alsof het allemaal symbool staat voor de bescheidenheid van deze mensen. Het contrast tussen de woorden van de regisseur en wat we zien is ietwat hilarisch.

Ik weet niet, The Elegy of Life is moeilijk serieus te nemen als een documentaire over deze twee titanen uit de Russische, klassieke muziek. Daarvoor hadden ze meer aan het woord moeten komen en we ze wat meer hun ding moeten zien doen. Echter, dat het onbedoeld een kijkje in het hoofd van Sokurov is geworden maakt het op een onverwachte manier interessanter en zelf opvallend vermakelijk. In z'n intenties is het verre van geslaagd, maar het kijkt evengoed zeer goed weg.

2,5*