Paris Is Burning (1990)

Intrigerend kijkje in de wereld van voguende dragqueens in allerlei soorten en formaten.

Een subcultuur met grote dromen waarbij het tragisch is dat de helft uiteindelijk dood is gegaan door aids of geweld.

Aardige doc.

Een extravagante niche waar ik niet echt het bestaan van kende. Dat soort docus kan ik vaak wel smaken, ook al is het een niche die mij absoluut niks zegt. En daar kan je deze wel bijrekenen. Een hoop poeha en veel gebroken personages die op de één of andere manier nog wat proberen maken van hun leven.

Maar anderzijds is het wel interessant hoe daarrond een hele culturele identiteit ontstaat. Met een eigen taalgebruik, eigen gewoontes en eigen evenementen. Eerlijke interviews die wel wat inzicht geven in het waarom van dit alles. Soms ook schrijnend, omdat achter al deze uitzinnige uiterlijke show toch vaak een gebrek aan respect voor de eigen persoonlijkheid schuilgaat.

Het is vooral een doc die een introductie biedt in een bepaalde nichecultuur. Buiten wat interviews en een korte uitleg van enkele termen en gebruiken valt er maar weinig te beleven. Maar wie niet bekend is met deze zaken heeft toch een aardige kennismaking voor de boeg. Had iets dieper mogen gaan, maar op zich niet verkeerd verder.

2.5*

Best wel interessant. Paris is Burning gaat dus niet over banlieus en dergelijke, maar over de (zwarte) travestie-scene in New York in de jaren '80. Een belangrijk onderdeel zijn de zogenaamde balls, extravagante verkleedpartijen in een soort van wedstrijdvorm. Het zijn grootse sociale evenementen, met deelnemers die vaak geen cent te makken hebben maar wel er alles voor over hebben om op hun best voor de dag te komen op de balls. In het begin lijkt het nog vooral onschuldig vermaak, maar de rauwe werkelijkheid komt later ook voorbij. Vooral als we de deelnemers beter leren kennen - de vaak door hun familie verstoten jongeren (homofilie was niet bepaald geaccepteerd, en transseksualiteit al helemaal niet) zijn vaak weer georganiseerd in 'houses', geïmproviseerde families, en proberen op die manier als gemeenschap te overleven. Met vaak grote (onrealistische) dromen, met leven in de marge waar diefstal en prostitutie ook deel van het bestaan zijn, en uiteindelijk het escapisme van de balls. De moeite waard als tijdsbeeld van een subcultuur die ik niet kende, waar ik ook niet veel mee heb, maar waar ik alsnog redelijk geïntrigeerd naar gekeken heb.

De komende tijd ga ik eens een aantal documetaires zien denk ik. Ik heb er nog vele liggen. Begonnen met een documentaire met een klassieke status. En het is terecht en goed te begrijpen. Wat de film verbazingwekkend goed doet is een subcultuur portretteren met alle complexe kanten die erbij horen. Een subcultuur die rechstreeks werd geboren uit racisme, sexisme, homofobie en financiele ongelijkheid. En met alle oorzaken een complexe verhouding heeft. Iets dat waanzinnig troostend kan zijn en van iemand een ster kan maken. In zijn eigen wereldje, maar toch. Geboren in de underground werd het mede door deze film meer mainstream en de toen altijd alerte madonna adopteerde een van de vele kanten van de ballroomcultuur in haar hit Vogue. Iets als Rupauls Drag Race zit vol met elementen die in de op de balls begonnen zijn. Aids was zo'n beetje op zijn ergst in de gayscene ten tijde van deze ducumentaire, maar komt slechts zijdelings aan bod.

Livingstone maakte niet veel noemenswaardigs na dit. Maar deze bijzondere tijdscapsule zal nog heel lang bekeken worden.

Als ik iets lees over een film en het lijkt me wel wat, dan zet ik hem op mijn Letterboxd watchlist. Het hoeft niet eens per se iets te zijn dat ik per se wil zien, meer alles wat potentieel interessant is. Toen ik keek wat de film met de hoogste gemiddelde waardering op die lijst was, bleek het de documentaire Paris Is Burning te zijn, met een indrukwekkende 4,5 uit 5. En maar 77 minuten, dus ook weinig reden om niet te kijken.

Ik vond het best een goede documentaire, maar zeker niet van het niveau van favorieten als Grizzly Man of The Act of Killing. Ik denk dat het net als bij al de idioot hoog gewaardeerde Japanse tekenfilms op Letterboxd - de hoogst gewaardeerde film van 2025 was Chainsaw Man – The Movie: Reze Arc, een titel die "niche!" schreeuwt - sprake is van film die een doelgroep heel erg aanspreekt en verder weinig algemeen publiek dat hem kijkt. Maar wellicht was hij ook heel baanbrekend in zijn tijd? In tegenstelling tot het Japanse kettingzaagmanevangelie volgens Reze heeft Paris Is Burning in ieder geval wel de nodige prijzen gewonnen.

Jennie Livingston geeft in de documentaire een warm humanistisch beeld van de voornamelijk zwarte lgbtq ballroom-scene in New York. Ballroom komt voort uit travestieshows, maar kent een veel grotere variëteit in karakters die de deelnemers opvoeren. Zakenman, soldaat, rijke wintersporter, supermodel: allemaal komen ze voorbij. Daarbij gaat het om realness, simpel gesteld: als de deelnemer in zijn performance in de metro terug naar huis gaat, wordt hij/zij/hen dan aangenomen voor het uitgebeelde karakter? Eigenlijk net zoiets als LARPen, alleen zijn de twee wel gescheiden door een Himalaya aan vibe-verschil. De deelnemers strijden in verschillende teams die Houses heten en die tegelijk ook dienst doen als sociaal vangnet, wegens de vele verbroken familiebanden. De bij de shows ontstane dansstijl die is gebaseerd op de poses van modellen en daarom naar het modeblad vogueing heet, brak dankzij deze documentaire en Madonna door naar de popmainstream.

Livingston geeft een goed beeld van de scene als geheel, wat de conventies zijn en vooral van de vitaliteit en creativiteit die er in zit. Het is ook een erg mooi tijdsbeeld. Maar met die 77 minuten voor een hele scene ontkom je er niet aan dat het wel allemaal wat aan de oppervlakte blijft, zeker wat betreft de portrettering van de individuen. Zeker omdat de geïnterviewden ook vaak duidelijk op hun qui-vive zijn over wat ze prijs geven. Dat dat met reden is, blijkt wel als de transvrouw die het meest open is over haar sekswerk en ook het minst voorzichtig is, gruwelijk vermoord wordt. Dat past lastig in een documentaire die duidelijk vooral de positieve kant van de scene en de mensen erin wil laten zien. Livingston staat er dan ook niet te lang bij stil en eindigt positief. Een begrijpelijke keuze.

Gezien op Mubi.