Ratcatcher (1999)

Erg mooie film van debutante Lynne Ramsay.

Het verhaal over een arm schots arbeiders gezinnetje wordt verteld zoals het moet. Langzaam en sober. De vuilnis is al lang niet opgehaald en de ratten lopen dan ook over straat. Brrrr... ik moet d'r niet aan denken, maar de erg goed acterende en tevens debuterende Eadie zit er middenin. Een goed filmpje over hoop op een beter leven en verhuizen uit de arme wijken van Glasgow. 4*

Ik sluit me helemaal aan bij Gotti: een prachtige film, een debuut nota bene!

Maar ik wil nog één element toevoegen: niet alleen de filmposter, maar ook de beelden gedurende de film vond ik wonderschoon. Die maakten het op zich niet bijster originele verhaaltje voor mij tot een prachtige, poëtische film. Met het openingsshot als absoluut hoogtepunt.

En dat Ramsay geen eendagsvlieg is, bleek voor mij wel uit haar tweede film Morvern Callar.

Fraaie film. Films over het zware leven in arbeiderswijken zijn er genoeg, maar ze zijn lang niet allemaal zo goed als deze.

Typisch zo'n film die er in slaagt om veel onuitgesproken gevoelens over te laten komen. De film heeft voor mij als belangrijkste thema dat de omgeving waarin je opgroeit in je jeugd langzaam grip op je krijgt. Absoluut heel knap van Ramsay en ook Eadie is erg goed in zijn niet eenvoudige rol.

De sfeer is somber en grauw met af en toe prachtige fantasievolle, bijna poëtische scenes.

4.0*

Arme arbeiderswijk in Groot Brittannië, een jongetje die figureert als een buitenbeentje, de link naar het werk van Ken Loach (in het bijzonder Kes) is snel gemaakt.

Het is weer (g)rauwheid die overheerst, maar Lynne Ramsay is niet uit voor puur het realistische, en weet zich daardoor te onderscheiden van de bekende Loach-kenmerken.

Ramsay maakt er haast een poetisch portret van, de belevingswereld van de jonge James, die op zoek is naar warmte en een idealistische toekomst, wordt veelal uitgebeeld in warmere en zonnigere en fantasie-rijke beelden, die dan weer verstoord worden door de realiteit. Montage en camera-werk vallen op. Net als de onbekende cast die een goede prestatie levert. En niet alleen James droomt weg, ook zijn ouders op het ultieme schuifel-moment in de film op Frank & Nancy Sinatra's Something Stupid.

Hier heb ik van genoten, 4*. Regisseuse Ramsay is hoogstwaarschijnlijk fulltime huismoeder geworden als ik haar cv even bekijk, uitermate jammer.

Sterk, erg sterk! Film deed mij een beetje aan als een kruising tussen de Loach klassieker Kes, kwa vertelling, en het al even rauwe Gummo van Korine, maar dan nog een graadje beter zeg maar. Ik had wel vreselijke moeite om erin te komen, die platte Scotse accenten waarmee de gehele cast sprak zijn soms maar nauwelijks te verstaan, het leek soms wel een hele andere taal, en dat is jammer omdat je, ik keek zonder subs, dan ook een hoop mist, in die andere van Ramsey die ik die dag ervoor al zag was het ook, hoewel daar minder in gesproken werd, dus ik had het eigenlijk wel kunnen weten. Maar goed dat kon de pret voor mij ook niet bederven verder want ook zonder de dialogen is dit heel indrukwekkend. Ramsey is er door middel van hele eenvoudige maar sterke nare, grijze shots in geslaagt een heel uitzichtloos sfeertje te creeeren. Het begint al treffend met James die in het gordijn verwikkelt zit, een scene die symbool staat voor het verstikkende bestaan van de personages. Prima rolverdeling, vrijwel iedereen deed het wat mij beterft uitstekend, al is het natuurlijk vooral de jonge Eadie die er voor me uitsprong, lijkt me geen makkelijke rol voor een kind om te spelen. Boeiende personages ook, als het naieve meisje dat opzoek is naar liefde, het nergens vind en zich telkens weer laat misbruiken. Prachtig en vertederende scene ook waar de twee als kleine kinderen bij elkaar in die badkuip zitten en lol maken. Maar ook momenten als James die in de nog leegstaande nieuwbouwijk een plek vind om zich terug te trekken van zijn omgeving, ik als kijker ervoer het op dat moment ook als een waar paradijs. heel triestig ook wanneer hij later terugkomt en het opeens bewoond is. Vervolgens zijn er nog wat grappige visuele stukjes tussendoor als de rat die in vriendje Kenny's ruime fantasie een balontocht naar de maan maakt, erg leuk gevonden vond ik dat! Van het einde daarintegen kreeg ik een flinke brok in de keel, ik lees hierboven dat het einde niet beter is dan het gemiddelde Hollywood happy end maar dat is absoluut onzin en ik geloof ook niet dat je het helemaal begrepen hebt ook als je dat zegt. Het eindshot van de verhuizende familie is enkel hoe James het gewilt had, waarschijnlijk een fantasie/droom/wens die al die tijd al in zijn hoofd spookte. In werkelijkheid pleegt hij zelfmoord door in het kanaal te springen. Prachtig!
Voor het eerst sinds een hele lange tijd ook dat ik weer eens naar de aftiteling heb gestaart en hem ook daadwerkelijk heb af laten lopen, tevens mooie muziekale begeleiding ook onder het bevroren, haunting, eindshot.

4 sterren

Britse armoe en de verhaaltjes kennen we inmiddels wel zou je zeggen, maar ik raak er maar niet op uitgekeken. Tenminste, niet in films met zoveel zeggingskracht als deze. Erg mooi, rustig en subtiel verteld en bijzonder fraai geschoten. Ook muzikaal is het sterk, en ook op het rauwe acteerwerk is niets aan te merken.

Dat het verder niet al te origineel is kan me niet zo heel veel schelen, en er zitten misschien net iets te weinig hoogtepunten in voor een écht hoog cijfer, buiten dat vond ik het een bijzonder sterke debuutfilm. Iets beter nog dan We Need To Talk About Kevin zelfs.

4.0*

Dit is een waarlijk mooie film. Ik haal hier graag even het recentere "The Selfish Giant" aan, die ik helemaal niet heb kunnen smaken. Moet er nog even over denken waarom dit me wel is bevallen en Selfish Giant niet. Ik denk dat het aan de poëtische manier is waarop Ramsay haar treurige verhaal brengt. Hoewel de toestanden van die arbeidersklasse-gezinnen allesbehalve om te lachen zijn, lukt het om mooie hartverwarmende momenten in te kaderen zodat de film ergens tussen grauw en feelgood zit. Scènes zoals de muis die aan het ballonnetje wegvliegt en het bad die hij met zijn vriendin Margaret Anne neemt, maar ook de bus waarmee hij even het platteland bezoekt zijn die momenten waarop Ramsay even wegkijkt van alle armoede. Ja, het is een op en top Brits drama, maar dan toch zonder de soms zo typische negativiteit. Tussen het grijs priemen ook enkele zonnestraaltjes.

Die Britten hebben wel wat met rauwe sociaal-realistische drama's, met films als Kes (en eigenlijk het meest van Ken Loach wel) als lichtend voorbeeld, en Ratcatcher valt ook duidelijk in deze hoek. In een heel vies, deprimerend Glasgow in de jaren '70 groeit James op, in wat best wel een boutomgeving is. Vader zuipt erop los en heeft weinig op met James, hij draagt de schuld met zich mee van een incident waarbij z'n vriendje Ryan verdronken is, er lopen nare pestende pubers rond en de andere figuren (de nogal mallotige buurjongen Kenny en de slechtziende Margaret Anne) zijn ook deprimerend, ook al zorgen ze nog voor enige vriendschap. Maar Ratcatcher is een zeer fraai voorbeeld voor het genre. Visueel fraai, en de eenzaamheid en de hoop (of wanhoop) op ontstnapping uit deze gribuszooi komt heel overtuigend over. Grimmig en deprimerend is het wel, eindigend met een zelfmoord(poging) van James. Al is de epiloog wel weer positief, waarbij het dan weer de vraag is of de familie echt verhuist naar een nieuwe wijk, James zijn utopia, of dat dit meer een soort van visioen van de sterve James is. Best wel indrukwekkend.

De eerste van regisseur Lynne Ramsay. Gedraaid met jonge amateurs. Prachtfilm.

In het centrum van de film vinden we de 12-jarige James, die met zijn familie in een achterstandswijk in Glasgow leeft. Meteen in het begin is de kijker getuige van een verschrikkelijke gebeurtenis. Een gebeurtenis die de jonge James geheim houdt. Het wordt een geheim dat zijn schaduw werpt over het vervolg van de film en het personage James laag geeft, maar hem ook ongrijpbaar maakt.

Het leven is keihard. Het is ieder voor zich. Het geheim waar James mee leeft, legt die confronterende waarheid genadeloos bloot. James heeft niemand.

Zijn alcoholische vader en oververmoeide moeder hebben zo hun eigen problemen. Ze worstelen ieder op hun eigen manier om financieel het hoofd boven water te kunnen houden. Met het restant van hun aandacht proberen ze hun relatie levensvatbaar te houden. Andere familie lijkt er niet te zijn. Van hulp uit pedagogische hoek is ook geen sprake. James is moederziel alleen.

Dat valt voor een 12-jarige niet mee. James verkeert in de levensfase van bewustwording. Van coming of age. Het is de fase waarin je je familie sowieso al als merkwaardig en schaamtevol ervaart. Het is de fase waarin je je afvraagt of je misschien ooit te vondeling bent gelegd. De fase waarin je de spannende ontdekking doet dat meisjes borsten hebben. Een tijd vol nieuwe ervaringen en veel onzekerheid. En dan is er te midden van al die turbulentie steeds maar dat drukkende geheim en los daarvan de indringende romantische wens om te ontsnappen uit de dagelijkse uitzichtloze grauwheid.

Glasgow in de jaren 70. De film speelt zich voornamelijk af in een haveloze woonwijk. De setting is deprimerend. Een vervuild kanaal met daarachter gelijkvormige sociale woningbouw met veel te kleine woningen in een buurt die is vergeven van zwerfafval en wemelt van de ratten. De achtergrond (die eigenlijk de voorgrond is) is prominent en expressief aanwezig. De film heeft krachtige beelden.

In Ratcatcher gebeurt niet veel. Althans niet aan de oppervlakte. Het leven is zwaar en men leeft van dag tot dag in dezelfde zwaarmoedige sleur. Grote en kleine gebeurtenissen ondergaat men schijnbaar gelaten. Onder de oppervlakte is echter veel aan de hand. De zielenroerselen van de personages zijn vooral zichtbaar in de beelden. Soms zijn die hard realistisch en woedend, soms ook surrealistisch en zachtmoedig van aard. De beeldspraak ontroert, schokt en verbijsterd.

Het is een intense film. Een prachtig sociaal drama. De jeugdige hoofdrol is overigens fantastisch.

Ik was toch verbaasd toen ik na afloop van de film ontdekte dat Lynne Ramsay ook de regisseuse is van You Were Never Really Here, want dit is toch van een heel ander niveau.

De vergelijking met het werk van Ken Loach is natuurlijk makkelijk gemaakt met het beeld van het rauwe en harde Britse arbeidersmilieu, maar Ratcatcher is misschien nog iets intenser dan het werk dat ik van Ken Loach tot nu toe gezien heb. De situatie waarin de gezinnen moeten leven met de gigantische hoop vuilniszakken en bijhorende ratten is afschuwelijk om te zien. De hele omgeving is verstikkend voor het hoofdpersonage James, dat mooi wordt uitgebeeld in de openingsscène waar hij verwikkeld zit in het gordijn.

James heeft het dus allerminst getroffen, maar aanvankelijk had ik weinig sympathie voor hem. Hij lijkt ook maar een typisch pestkopje te zijn en is ook verantwoordelijk voor de verdrinking van zijn buurjongetje. Gaandeweg verandert dat beeld van James wel wanneer hij gebukt gaat onder het schuldgevoel voor zijn dood. Erg sterk geacteerd ook trouwens van William Eadie.

Toch is het niet alleen kommer en kwel voor James, want hij bouwt een vriendschap op met Margaret, een meisje uit de buurt, waarvoor hij ook gevoelens ontwikkelt. De scène in het bad is eentje van pure schoonheid, maar er zijn nog meer fraaie scènes te bewonderen zoals de ballontocht van het muisje en de busrit van James naar het platteland waar hij dan een verlaten pand binnengaat.

Maar het mooiste moment heeft Lynne Ramsay voor het einde bewaard. De droomsequentie van James die na zijn zelfmoord zijn gezin ziet intrekken in het pand dat hij bezocht heeft, is van een grote schoonheid. Het is een soort van wensdroom van James die samen met zijn gezin een nieuwe start wilde maken in een nieuw huis.

Erg fraaie film van Lynne Ramsay dat zeker de evenknie is van het werk van Ken Loach. Het voelt bovendien toch ook een beetje anders aan, iets fantasievoller en poëtischer zelfs bij momenten.

Dikke 4*