Macbeth (1948)

Kunst

Orson Welles weet op meesterlijke en sfeervolle wijze met zo minimaal mogelijke middelen het theaterstuk van Shakespeare op een zelfs episch formaat naar het witte doek te brengen. Alles klopt en de psychologie van MacBeth word machtig uitgewerkt. Het lijkt alsof Welles dé reggiseur was om Shakespeare in film om te zetten.

Overigens is hij sinds kort ook te koop. In Duitsland heeft het bedrijf Kinowelt in hun "Arthouse Premium" collectie een luxe dubbel DVD uitgegeven in perfecte kwaliteit. Zowel de orgineele als de bioscoop versie zijn er op te zien met vele vette extra's waaronder beelden van Welles' theaterversie van het stuk uit 1936.

5,0*

Interessante versie van Macbeth van Orson Welles. Het zit hem vooral in de visuele aankleding. Het kasteel van Macbeth is een vreemdgevormde rots in plaats van een echt bouwwerk en ziet er bijna onleefbaar uit. De kleding is ook niet bepaald conventioneel. Let vooral op de schilden en drietanden van de soldaten en de maffe kroontjes. Welles zelf gaat zelfs op een gegeven moment als een variant op het Vrijheidsbeeld gekleed, of was het mijn verbeelding die dat zo zag? Er zitten ook meer schaduwen in dan in de gemiddelde film noir. Dit alles wordt gebracht met dik aangezette camerastandpunten die eigenlijk wel passen bij Shakespeare. De film is verbluffend om naar te kijken. Vreemd, maar gek genoeg lijkt alles bij het materiaal aan te sluiten. Soms ligt het allemaal tegen het belachelijke aan, maar de grens wordt nooit overschreden.

Helaas is de aankleding ook het enige dat mij werkelijk boeide. Natuurlijk zijn de acteerprestaties ook prima en past Welles goed in de rol van Macbeth, maar uitzonderlijk is het ook weer niet. Mijn grootste probleem zit hem toch weer in de dialogen. Ik heb het al vaker gezegd, maar de teksten van Shakespeare zijn op papier briljant, maar het werkt voor mij niet zo goed als ze uitgesproken worden. Het voelt dan te gekunsteld aan en het is moeilijk om er op te blijven concentreren. Gelukkig waren er ondertitels en kende ik het verhaal van Macbeth al goed, maar echt gegrepen werd ik niet. Macbeth's geschiedenis is natuurlijk een grote tragedie, maar ik moet nog een film zien die mij de tragedie doen voelen in plaats van dat ik me slechts een toeschouwer voel van een groep mensen die zich enorm theatraal en klassiek gedragen.

3*

Minste film die ik tot nu toe zag van Welles (van de 7), maar ook een minder van Welles is in elk geval interessant. Om het werk van Shakespeare zo getrouw over te brengen door de dialogen in tact te houden, was volgens mij niet eerder gedaan. De uitwerking is ook verder op sommige punten weer voortreffelijk. Sowieso werkt de haast surrealistische aanpak heel goed en het is een heel donkere film geworden, wat ook goed werkt. In veel opzichten is de film dan ook nog beter dan bijvoorbeeld Throne of Blood van Kurosawa.

Het is wel jammer dat je er af en toe aan af kan zien dat de decors van een goedkope studio waren, net als de kostuums. Welles acteert voortreffelijk, maar de rest houdt hem maar net bij. Ook lijkt de film op sommige momenten wat gehaast. Verder vind ik zijn aanpak door de klassieke teksten van Macbeth te behouden gedurfd en artistiek correct, maar het zorgt er wel voor dat ik een half uur nodig had om erin te komen. Daarna lukte dat wel en is het juist heel krachtig, maar tegen het einde verslapte mijn aandacht weer. Toch 3,5 dikke sterren en eigenlijk verdient ie er meer. Maar daar vond ik de film niet entertained genoeg voor.

By the pricking of my thumbs, something wicked this way comes

Ik denk dat ik voor het eerst kennis maakte met Orson Welles via Citizen Kane. Het was een periode dat ik mij begon te interesseren voor de klassiekers en via een aflevering van The Simpsons (It's the kane from Citizen Kane!) kwam ik dus bij die film terecht. Dat viel me enorm goed mee en ik begon me meer en meer te interesseren voor Welles. Al snel volgde er een boxset met daarin Touch of Evil, The Third Man en Le Procès. Daar bleef het jammer genoeg bij want de films van Welles zijn niet zo makkelijk te vinden heb ik de indruk maar een tijd geleden toch MacBeth te pakken gekregen.

En daar had ik best wel hoge verwachtingen van want ik ben altijd al wel geïnteresseerd geweest in de verhalen van Shakespeare. Ik heb hier nog ergens een enorme klepper van een boek liggen van zo'n 3000 pagina's met daarin alle werken van de bard waar jammer genoeg nog niet aan toe gekomen om te lezen maar dat terzijde. De combinatie Welles - Shakespeare intrigeerde me dus erg hard en de verwachtingen zijn dan ook uitgekomen maar ik kan begrijpen dat dit niet voor iedereen even toegankelijk is want Welles houd de oude stijl waarin volledig in verzen wordt gepraat volledig in ere en dat zal niet iedereen kunnen waarderen vrees ik. Indertijd kwam Welles met deze film om meerdere redenen onder vuur te liggen waaronder het veranderen en toevoegen van bepaalde personages en ook het dikke Schotse accent lag er voor velen te dik op. Nonsens als je het mij vraagt want de versie die Welles voor ogen had is zonder twijfel een film geworden met een heerlijk bij vlagen episch verhaal. De opkomst en teloorgang van een persoon is sowieso al een erg interessant thema maar het wordt hier erg meeslepend meegegeven. Vooral naar het einde toe kan Welles zowel als acteur en als regisseur compleet losgaan.

Visueel is dit bij vlagen dan ook een visueel meesterwerk geworden. Opgenomen in 3 weken bij een studio die zich indertijd alleen maar concentreerde op B-Westerns voor $700,000. Er zijn er maar weinigen die er dan zouden in slagen om dit af te leveren. Het begint al met een heerlijke openingsscène waarin de 3 heksen worden voorgesteld maar Welles weet hier meteen de toon te zetten. De zwart wit beelden gecombineerd met wat stomend ijs maar het werkt perfect. Hier en daar is de film wel erg goedkoop ogend (de kroon van Macbeth bijvoorbeeld) maar over het algemeen is hier visueel redelijk weinig op aan te merken, zoals ik van Welles gewend ben. Het was niet de eerste keer dat hij regisseerde en tegelijkertijd de hoofdrol speelde, het zou ook niet de laatste keer zijn, maar dit doet hij toch weer eens uitstekend. De waanbeelden, het langzaamaan zotter worden en natuurlijk die geweldige confrontatie op het einde van de film met McDuff. Heerlijk! Leuk trouwens om een erg jonge Roddy McDowall hierin te zien verschijnen. Mocht hij niet op de openingscredits gestaan hebben, ik had hem er nooit uitgehaald. Maar sowieso zijn alle rollen hierin goed gespeeld.

Sowieso belangrijk volgens mij dat je voor de versie gaat die Welles zelf heeft bedoeld want het is hem ten voeten uit. Visueel bij wijlen indrukwekkend, het verhaal is erg sterk en de manier met de verzen is sowieso een pluspunt bij mij maar Welles en de zijnen zijn ook gewoon erg sterk. Citizen Kane blijft tot nu toe mijn favoriet maar ik ga maar eens moeite doen om de rest van zijn werk te gaan zien.

4*