Episode 3 - 'Enjoy Poverty' (2008)

Openingsfilm van het IDFA 2008.

Ja, heb er veel over gehoord, klinkt boeiend.

Ik vond het een absoluut prul. Heel lelijk in beeld gebracht, extreem pretentieus, en uiteindelijk snapte ik ook niet welk punt Martens nou helemaal wilde maken. Dat armen hun positie niet konden ontvluchten dus maar beter kunnen genieten van hun armoede? Kom nou!

En dat Martens de 'Westerse' wereld dan verwijt dat ze geld verdienen d/m/v foto's te maken van de arme bevolking [die er niks aan verdient] en zelf zijn film ook aan een Westers publiek liet zien - geen enkele van de inheemse bevolking die in de film voorkomt heeft de film gezien - vond ik ook zwak.

Kortom, deze film boeide op geen enkel vlak. Pijnlijk overigens ook dat het extreem merkbaar was in de zaal dat meer mensen deze mening deelden..

Dit leek me sowieso wel een onderwerp waar je je als maker snel in zou kunnen verslikken...

En maker is in casu kunstenaar ipv documentaire-maker. De documentaire is onderdeel van een of ander kunst-collage van Martens (wat dan ook weer een drieluik is). In het kunstwereldje zou het onderwerp wel vernieuwend (schokkend, verbazingwekkend) kunnen zijn, ik en vele anderen zeggen linea recta 'Kevin Carter'.

De achterliggende gedachte lijkt me nogal duidelijk.

Is juist helemaal niet zwak, maar een eerlijke constatering waar hijzelf ook achterkomt. Het is een soort van Catch-22 vraagstuk.

Is juist het boeiende van de docu.

Inderdaad, het uitgangspunt was duidelijk, maar het punt dat hij wilde maken met zijn film niet.

Dit vind ik wat gek om te zeggen als je de docu niet hebt gezien. Of m ja vergis ik me daarin?

Misschien! Maar ik heb een hele analyse op radio 1 gehoord hierover en daar kwam juist dit punt erg naar voren.

Dat strookt wel weer met het beeld dat ik hiervan krijg: de helft van de mensen die ik spreek vindt het briljant, de andere helft vindt het he-le-maal niks. Ik denk dat Martens daar wel van kan genieten, als ik zijn intenties enigszins begrijp..

Zag vanmiddag de herhaling van het interview met Renzo Martens i.h.k. van het IDFA op TV. Lijkt mij erg interessant, probeer vanavond zeker te kijken!

"Wat is ontwikkelingssamenwerking? Mensen een heel klein hapje te eten geven en je daar de hele dag voor laten bedanken."

Filmmaken, idealen en ethiek: lees hier een interview met Renzo Martens over Enjoy Poverty.

Misselijkmakend goede documentaire.

Het idee van de documentaire is zeer interessant. Alleen vond ik het geheel nogal chaotisch. Zo probeert Renzo een paar mensen duidelijk te maken dat ze van hun armoede moeten profiteren (of het moeten accepteren?). Maar verder helpt hij die mensen ook niet echt. Tegen het einde aan ziet hij volgens mij ook dat hij de mensen valse hoop geeft, als die foto's worden geweigerd. En toen gaf hij het al snel op, hij zei ook heel droog dat ze verder konden gaan met foto's te nemen van feesten Hoe dan ook zaten verder wel mooie stukken tussen en het idee was ook dus interessant. Vandaar nog een 2.5

Meteen ook even een kleine quote: 'En ik ben best ook wel vatbaar voor ijdelheid.' (Renzo Martens) Man man, ik ergerde me enorm aan zijn neiging om zichzelf vaak in beeld te brengen. Wat was daar nu het nut van? Zijn schuldgevoel voor een deel verminderen door niet enkel de "arme zwarten" in beeld te brengen? In elk geval: overbodig en (o.a. daarom) irritant.

Voorts vond ik het een harde documentaire, met hoe dan ook stof om over na te denken. Vooral omdat het allemaal allicht erg 'hypocriet' is, wanneer ik tenminste vermoed dat de eventuele opbrengsten van de documentaire niet terugvloeien naar de gefilmde arbeiders van de plantages (of vergis ik me hierin?) en deze film inderdaad louter aan een Westers publiek getoond wordt. Het past inderdaad bij zijn conclusie van de film, maar ergens wel jammer dat ook hij blijkbaar niet een extra poging waagt om dat systeem voor een deel de rug toe te keren (want hij klaag het 100% aan). Maar misschien spreek ik voor mijn beurt?

Enkele harde beelden (overlijden van het kind, het uitgemergelde kind dat gefotografeerd wordt door de landgenoten die met deze foto's hopen geld te verdienen,...), maar behalve de kerngedachte voegt het weinig toe aan wat we reeds kennen van Afrikadocumentaires e.d.

Voorlopig een dikke 3*, misschien na verloop van tijd een 3,5*

3*

Snapt niemand hier nou wat dhr. Martens ons probeert te vertellen?

Ik dacht van wel, maar zeker kan ik natuurlijk niet zijn. Vertel eens (uit interesse, niet als soort van 'uitdaging' )?

Eén van de meest bizarre zenders op de digitale TV is GOED-TV.

Non-stop spotjes van allerlei charitatieve instellingen, voornamelijk betreffende Afrika.

Hier zien we het ware verhaal achter al die spotjes en foto's in de kranten.

Niet alleen wordt Afrika gigantisch uitgebuit door westerse bedrijven (cq consumenten), maar zelfs als kunstenaar/regisseur Renzo Martens de Afrikanen voorstelt om dan maar zelf beeldmateriaal te maken van ondervoede stervende kinderen, verkrachte vrouwen en lijken van militie-soldaten blijkt dat deze markt voor de Afrikanen zelf ook gesloten blijft.

Ontnuchterend beeld van Afrika, waar het wemelt van de blanken (medewerkers van westerse bedrijven, VN-militairen, hulpverleners en journalisten) en waar al die zielige kindjes ook daadwerkelijk doodgaan en het hoofd van Artsen Zonder Grenzen (in de Kongo) een enge kruising lijkt tussen Andy Warhol en een schurk uit Kuifje.

Meesterwerkje!

Ja, ik begrijp zeker wat Martens ons wilt vertellen. Maar zijn methode is op zijn zachtst gezegd nogal euh, omstreden, radicaal en wellicht vernieuwend. Dat wordt ook duidelijk richting het einde van de film, als hij een persbericht/waarschuwing?? laat zien, waarin wordt geadviseerd om Martens' perskaart te laten intrekken!

Ik vond het een zeer indrukwekkende en interessante documentaire! Geeft weer een hoop stof tot nadenken.

Misschien tóch eens mijn maandelijkse bijdragen aan Novib en Mensen In Nood heroverwegen...

Ik hoop dat dit niet het resultaat zal zijn dat deze documentaire heeft. Ook al toont Martens dat ook deze hulporganisaties voor een aanzienlijk deel meedraaien in het Westers systeem dat Afrikanen uitsluit, ik heb nog steeds de overtuiging dat arm Afrika nog slechter af zou zijn zonder deze hulporganisaties. Onze steun kunnen ze dus nog zeker en vast gebruiken vind ik persoonlijk.

Ook begrijp ik die man die niet meteen van plan is om perskaarten uit te delen op basis van wat me vrij povere foto's leken (zoals hij zei: "Gewoon op een knopje drukken is niet genoeg om een mooie foto te krijgen.") voor een deel. Het is jammer dat voor ons Westerlingen zelfs de ergste miserie in Afrika "esthetisch genot" moet opleveren via technisch knappe foto's, zeker en vast. Maar zo is de situatie nu éénmaal, persagentschappen gaan niet rap voor 'amateurbeelden' opteren wanneer deze niet over een uitzonderlijke situatie gaan. Alles ligt gewoon bij opleiding. Geef die mensen daar ter plaatse een goede opleiding, zodat ze beseffen dat ze langs alle kanten worden uitgebuit en zodat ze zichzelf kunnen ontplooien tot bv. een prima fotograaf. Maar in dat opzicht ga ik voorlopig wel mee in de enorm pessimistische visie van Martens, jammer genoeg...

Het was ook meer ironisch bedoeld van mij hoor!

Ik ben er nog steeds van overtuigd dat iig de organisaties waar ik aan doneer, goed werk doen en wel degelijk iets toevoegen!

Bijvoorbeeld Novib investeert geld om mensen in arme gebieden zélf hun dorp, provincie of land te laten opbouwen. Novib laat bijvoorbeeld géén tonnen graan of water invliegen, maar geeft geld om de mensen zélf een waterput te laten bouwen, of om de mensen zélf akkerbouw te laten bedrijven...

Dat vind ik juist óók goed aan dit soort organisaties!

Ik denk ook dat dit méér een aanklacht is tegen het geld van commercieele bedrijven én overheidsgeld/subsidies, dat naar arme landen gaat. Want een (groot) persentage van wat zij investeren of doneren, vloeit ook weer terug naar de landen waar het geld vandaan komt.

Zie je wel; deze film geeft iig een hoop stof tot nadenken!

Zeker en vast (sorry, de ironie ontging mij even ).

Ik wacht wel nog steeds op de uitleg van Dwarrel eigenlijk.

In afwachting verhoog ik mijn stem alvast naar 3,5*; de ideëen die de documentaire heeft aangereikt blijven in mijn hoofd rondzweven.

Wat betreft de ideeën die Martens spuit in de documentaire, daar ben ik het mee eens. Iets wat mij wel bekend is (mijn salaris wordt ook betaald door subsidies), maar voor de 'normale mens' niet. Waar ik het niet mee eens ben, is dat kunstenaar Martens de aangewezen persoon is om het een en ander bloot te leggen. Wat een zelfingenomen klootzak. Met haast tranen in de ogen probeert hij mij als kijker te overtuigen dat hij niet in de gaten had waar hij mee bezig was. Yeah right, dat lukt niet, keizer schijnheiligheid. Maar goed, zijn ogen zijn nu wel geopend, en wat doet hij er nu mee? Niks, naam maken in het kunstenaarswereldje. Na Episode I (waar meneer in Tsjetsjenië aan mensen vraagt wat ze van hem vinden) en deze Episode III, werkt Martens aan het slotstuk van z'n drieluik, Episode II, dat zal gaan over 'de liefde'.

Wil Martens nu een initiator zijn van een nog steeds veel te stille publieke discussie? Na meer dan een jaar gezwerf op allerlei festivalletjes kan ik alleen maar concluderen dat Martens' eigenbelang zwaarder weegt dan datgene wat hij wilde blootleggen in deze documentaire.

Martens probeert zichzelf JUIST neer te zetten als een zelf ingenomen klootzak en doet zich geen haar beter voor dan de andere 'hulpverleners' die we in zijn film tegenkomen.

Hij maakt zich overigens wel degelijk druk om het ontwikkelingsvraagstuk en de armoede in de wereld, zo kwam ik hem tegen bij een lezing van Dambisa Moyo over haar boek Dead Aid, waarin ze pleit om de ontwikkelingshulp aan afrika te stoppen. VPRO's Tegenlicht maakte een reportage over Dambisa Moyo's denkbeelden en hierbij verschijnt hij overigens ook nog in beeld.

Het probleem is dus dat hij faalt. Hij probeert het niet, hij is het. Het levert dan ook geen goede documentaire op.

Wellicht dat zijn oogjes nu wel geopend zijn. Maar ik durf m'n hand in het vuur te steken dat meneer z'n ogen al open had. Kom, laat ik eens een shock-doc maken. Alles voor zijn eigen 'kunst', maar daar is geen kunst aan.

Ik bewonder het feit dat hij dit thema bespreekbaar maakt, maar ik betwijfel het ten zeerste of het echt nut heeft, aangezien hij niet in mijn ogen een geloofwaardige actor is.

Verder gaan er al jaren stemmen op voor de beeindiging van ontwikkelings"hulp". Al helemaal vanuit het perspectief van Afrikaanse 'scolars'. De schifting gaat meer en meer richting ontwikkelings'samenwerking' met als ultieme doel dat Afrika zelf verantwoordelijk wordt voor de armoede-bestrijding. Iets wat nog vele jaren zal duren, realistisch gezien. Maar na de VS en Europa zijn er ook andere actoren op de markt. China is de nieuwe kolonist van het continent Afrika.

Is het dan niet gewoon heel goed gelukt?

Sympathie voor zichzelf opwekken is wel het laatste wat Martens probeert te bereiken. Typerend is bijvoorbeeld als Martens zijn zware dozen door de plaatselijke bevolking door een moeras laat sjouwen terwijl hij zelf niks draagt dan zijn camcorder en een beetje zichzelf filmt. Hiermee roept hij opzettelijk afkeer naar zichzelf op bij de toeschouwer. Ook een typerend moment is bijvoorbeeld als hij afscheid neemt van de plaatselijke fotografen nadat hij ze enkele dagen op sleeptouw heeft genomen, ze uiteindelijk geen streep verder helpt en ze vervolgens schaamteloos uitzwaait met de mededeling dat ze gewoon nog foto's van bruiloften kunnen blijven maken..

Nadat hij een gezinnetje wat eten aangeboden heeft bemerkt hij bij zichzelf dat hij zichzelf ziet als een weldoener terwijl hij natuurlijk weet dat hij dat helemaal niet is.

Alleen symphatieke ontwikkelingswerkers kunnen een goede documentaire maken? Leg even uit a.u.b.

Dit is naar mijn mening gewoon een gedurfde film die onze kijk op onszelf als de weldoenende westerling aan de kaak stelt en is hiermee een goede aanvulling op confronterende docu's als Africa Addio en Darwin's Nightmare.

Dwarrel, bedankt voor verdere commentaar. Maar je reactie op mijn tekst is naast de kwestie: ik suggereer niet dat Martens zich bij de kijker sympathiek tracht te maken, ik stelde louter vast dat het dodelijk irritant is om naar zijn kop te moeten staren terwijl dat helemaal geen nut heeft voor de documentaire in zijn geheel. Wel met een kleine uitzondering tijdens die sjouwscène in het moeras, want toen kwam de boodschap inderdaad wel juist over (de vadsige blanke man die lekker rondwandelt, terwijl de zwarte mannen zijn bagage mogen sjouwen).

De punten die jij aanhaalt waren mij ook duidelijk, maar dat doet niets af aan het feit dat het gewoon dodelijk irritant en - op één uitzondering na - nutteloos overkwam op mij.

@Mug,

Even off-topic hoor, maar doet jouw "F" het soms niet?

Geniaal concept, echt.

Meer dan een 4 sterren kan ik er ook weer niet voor geven, maar zwaar respect voor Renzo Martens, ondanks andere ambities en bedoelingen die hij er misschien kennelijk mee mocht hebben.

Heel veel ideeën kwamen in me op tijdens het kijken naar de docu. Met als meest vooraanstaande basis: de arme Afrikanen moeten gewoon alles aangrijpen, moreel verantwoord of niet, om hun situatie te proberen te verbeteren t.o.v. de rest van de wereld.

Buit die armoede uit als dat nodig is! Het is op economisch gebied ook helemaal geen rare gedachte. De armoede is voor de Afrikanen immers een duurzaam ( ) en vrij exclusieve bron.

Als je daar op een bepaalde manier een productiemiddel van kan maken, zoals veel anderen dat ook doen, heb je een behoorlijk voordeel in de markt.

Waarmee je dan een leuk catch 22 concept krijgt dat je de bron zelf die je hebt (armoede) in principe door je inkomsten minder krachtig maakt.

@narva: actor is een normaal woord hoor ... (iemand die een handeling verricht en daarmee een proces probeert te beïnvloeden)

@ Dwarrel: Nee hoor, niet alleen sympathieke ontwikkelingswerkers kunnen (van dit onderwerp) een goede documentaire maken. Een onsympathieke kunstenaar zou het ook kunnen, maar hij houdt ons een wel erg reflecterende spiegel voor (punt was al lang gemaakt in de documentaire, maar om daar nog 3 kwartier over door te zagen wekt bij mij desinteresse op). En tevens heeft hij slechts te weinig en hele korte (telefoon)gesprekjes met 'kenners' waardoor de aannemelijkheid/geloofwaardigheid van Martens een deuk oploopt [in mijn ogen]. Meer informatie was wenselijker geweest, of juist de 'ontwikkelingswerkers' en 'journalisten' te kakken zetten, in plaats van overduidelijk zichzelf (en dan net doen alsof hij het niet wist). Het gaat er bij mij niet in. Concept mag dan geniaal zijn, maar doe er dan ook iets mee ipv zelfverheerlijking.