Jesus Christus Erlöser (2008)

Het evangelie volgens Klaus Kinski. Integraal op video vastgelegd en voor het nageslacht bewaard, deze publieke afrekening waarin een kunstenaar niet eens de gelegenheid krijgt zich van A tot Z uit te drukken. Voortdurend wordt Kinski’s monoloog immers onderbroken door allerhande moraalridders, waarop de interpreet reageert met afwisselend verbale en fysieke agressief. Was dit anno 1971 al waarvoor men massaal op Kinski’s optreden toestroomde? Om hem, als een dier in een kooi, razend te zien worden, en dus een schandaal te zien veroorzaken?

De pijn staat quasi de hele monoloog van Kinski’s gezicht af te lezen. Hij wil helemaal niet de onberekenbare, ziedende mens zijn die zijn omgeving nog maar eens van hem maakt. Afschuwelijk is dat hij zijn tekst gewoonweg niet kan opzeggen – afgesneden van taal kan Kinski zich helemaal niet meer verdedigen, integendeel weet hij dat hij de geruchtenmolen die al rondom zijn figuur op gang is gekomen, alleen maar meer zal voeden door met microfoons te gooien en toeschouwers aan te vallen. Echter, ten prooi aan de karikatuur die hij van zichzelf heeft laten maken, gebeurt het wederom. ‘Jesus Christus Erlöser’ moest en zou controverse opleveren. Welaan, missie geslaagd...

Maar wat heeft Kinski eigenlijk te zeggen? Vereenzelvigde hij zich met de profeet, die ten onrechte door de machtigen uit zijn tijd (die zich door hem bedreigd voelden) ten grave werd gedragen? We mogen hopen van niet, dat zou namelijk te veel eer zijn voor het vermeende genie. Meer waarschijnlijk is dat Kinski wilde aanstippen dat er na bijna twee millennia nog steeds Christus-figuren nodig zijn, revolutionairen die de gevestigde orde openlijk uitdagen en een herziene morele attitude prediken teneinde de wereld te kunnen verbeteren. Kinski steekt, met verwijzing naar traangas en Vietnam, niet onder stoelen of banken dat zijn Nieuwe Evangelie betrekking heeft op de zeventiger jaren van de vorige eeuw, kortom het tijdperk waarin hij zelf leefde.Of dergelijke referaten van grote inzichtelijkheid getuigen, is evenwel weer een andere vraag.

Retorisch lijkt Kinski vooral te bloemlezen uit Christus’ meest paradoxale citaten, waarbij hij de ongeschreven regels van de toenmalige samenleving haast letterlijk lijkt om te willen keren. Nimmer verliezen die woorden hun kracht. Kinski beticht kerk en paus onderweg zeer uitdrukkelijk van demagogie en financiële corruptie, maar wat stelt hij daar tegenover? Vervalt ook hij niet te veel in het schelden en het afwijzen, zonder een utopie voor het geestesoog te roepen? Hoe tragisch ook voor Kinski als kwetsbaar artiest, dat hij zich niet conform Christus’ aanbevelingen weet te gedragen en de controle meermaals verliest, pleit niet voor hem. Het neigt zelfs naar inconsistentie. Verwijt de pot de ketel dat hij zwart ziet?

Niettemin, als portret van een fragiele eenzaat achter het grofgebekte pantser: aandoenlijk. En als tijdsdocument, terugvoerend naar een era waarin kunst door het publiek werkelijk polemisch werd benaderd (ongeacht of dat nou de bedoeling was of niet): intrigerend!

3*