Le Vieux Fusil (1975)

Er is volgens mij geen land, waar zoveel films over de Tweede Wereldoorlog gemaakt zijn, als Frankrijk. De meeste daarvan zijn goed tot zeer goed. Tot die laatste categorie hoort ook deze film van Robert Enrico, geïnspireerd door het bloedbad van Oradour-sur-Glane in juni 1944, een paar dagen na de invasie.

Het is een uitermate dramatisch en heroïsch verhaal met een geweldige en terecht bekroonde hoofdrol van Philippe Noiret. Te midden van al het gruwelijke geweld en drama straalt Romy Scheider als in haar tijd van Sissi.

Geniale film.

De structuur van de flashbacks geeft niet alleen diepte aan de karakters, maar dient ook als een sterk contrast tussen de gruwel waarin Noiret terecht komt en de relatief zorgeloze periode voor en in het begin van de oorlog. Bijzonder sterk gespeeld door de hele cast, met Noiret als perfect gecaste dokter die op wraaktocht gaat, en met Romy Schneider op haar mooist - ook dat is ongetwijfeld als contrast bedoeld, en maakt de film des te indringender. De gruwelijke scenes in de film zijn eigenlijk maar heel kort, maar wel zo sterk dat ze je bijblijven - de vorige keer dat ik de film zag is dertig jaar geleden denk ik, maar het geheel stond me nog erg goed voor de geest.

Het verhaal is losjes gebaseerd op de gebeurtenissen in Oradour-sur-Glane, maar de draai naar het wraakmotief is meer ingegeven door de behoefte aan iets van gerechtigheid dan door de werkelijkheid. Misschien vooral als reactie op de manier waarop er na de oorlog met de daders is omgegaan.

Erg sterke film, deze 'Le Vieux Fusil'. Sfeervol, goed geacteerd, prima muziek en vol met indrukwekkende scenes. Het moment dat Romy Schneider in de hens wordt gezet zal ik niet snel vergeten. Die scene kwam hard binnen hoor. Sowieso schuwt deze prent het geweld of enige (redelijk) schokkende scenes niet. Verder is dit gewoon een heel goed wraakverhaal vol met spanning en sensatie. Puntje van kritiek is toch wel het lawaai wat Noiret maakt in het begin (ze horen je hoor), al valt dat ook wel een beetje goed te praten.. en het feit dat de Duitsers wel erg snel denken dat ze verslagen zijn. Hm, oké.. kleine puntjes. Verder heb ik gewoon genoten van deze film. Hele goede klassieker. Dikke voldoende dus ook.

Het is een prachtig stuk film met een altijd sterke Philippe Noiret en een Romy Schneider die toch een heel bijzondere en veelzijdige actrice was.

De film bevat amper zwakke momenten, ontroert en schokt. De gecreëerde sfeer is die van een man die al wat hij lief had in één flits verliest. Philippe Noiret vertolkt meesterlijk de gevoelens van verdriet en wraak die in het hoofdpersonage omgaan.

Ook die Jean Bouise past uitstekend in zijn rol. Het is een acteur die al heel dikwijls dergelijke bijrollen uitstekend heeft vertolkt.

Franse wraak/oorlogsfilm met Romy Schneider en Philippe Noiret die zoals ik net heb ontdekt één van de bekendste gezichten uit de Franse film was. De film weet te overtuigen, door vooral het goede acteerwerk en de toch wel expliciete geweldscenes. Ik vond alleen de vele terugblikken over de mooie tijd die hij had met zijn vrouw en kind op een bepaald moment wel een beetje tegen gaan staan. Romy kende ik alleen van naam uit de Sisi-trilogie. Maar moet zeggen in deze film zag ik een geheel andere actrice. Ze speelde erg goed en was daarbij ook nog een zeer mooie verschijning. Het verhaal lijkt erop dat dit ook echt gebeurd is maar zeker weten doe ik het niet?

Ruw. De tweede oorlog woedt verder maar toch is dokter Dandieu een gelukkige man, met een slimme dochter en een bloedmooie echtgenote. Dit geluk wordt vernietigd wanneer een Duits bataljon vrouw en dochter wreed vermoorden. De dokter verandert in een wraakengel en is van zin om de daders met zijn tweeloops naar de hel te sturen. De wraakactie wordt onderbroken door herinneringen van het geluk die nu voor altijd tot het verleden behoren. Enrico zorgt voor een perfect uitgevoerde film waarbij het trauma onaangenaam blijft hangen, en een immense Philippe Noiret die tussen razernij en waanzin zweeft.

Gezien op TV5, zeer onderhoudende film. Als kritiek de toch wel erg frequente flashbacks. Zie Romy Schneider graag in een film, maar zie toch vooral Romy Schneider. Een aantal films uitgezonderd.

Na een fijne introductie komt het omslagpunt van de film bij het uit elkaar gaan van het gezin.

De goedzak en chirurg verandert om begrijpelijke redenen in een wraakzuchtige moordmachine. Prima neergezet door Noiret.

Wat ik wel nogal dom vind is dat je je gezin naar een kasteel stuurt dat uitstekend dienst kan doen als uitkijkpunt en fort, dus ook voor de vijand.

Al met al een prima film.

Opvallende sfeer in deze film, die afwisselend sentimenteel en grimmig is. Past ook wel een beetje in de jaren ‘70 wellicht.

Ik was niet zo kapot van de vertelstructuur helaas, daardoor kwam ik nooit écht helemaal in het verhaal.

Le Vieux Fusil is een zeer degelijke oorlogsfilm. De film ademt een zeer aparte, donkere sfeer uit dat perfect pas bij het wraakverhaal van Dandieu. De sterkste scène is ongetwijfeld wanneer Clara in de fik wordt gezet door de Duitsers, maar ook nadien bevat de film een aantal sterke en spannende scènes rond het kasteel.

3.5*

Dokter: Dag, juffrouw Langrenier (die daarna uit de ruimte vertrekt).
Dokter: Ze heeft een mooi kontje. Neukt ze lekker?
Assistent: Ja, meneer.
Dokter: Gelukkig. Bij de intraveneuzen is dat niet altijd schitterend.

Dit monument van Franse cinema en van Frans oorlogstrauma had ik nog nooit gezien en had ik ook nog nooit van gehoord. Maar toen ik deze uitzonderlijk wrede en tedere film in de afgelopen dagen voorbij zag komen op een pindakaas site / app en ik de film ging opzoeken hier, viel me gelijk het hoge gemiddelde op. En toen ik ook nog eens zag dat het om een Tweede Wereldoorlog film ging, waar ik een liefhebber van ben, en ook nog eens met de mooie en goede Oostenrijkse actrice Romy Schneider (met haar fraaie groene ogen), moest ik natuurlijk "Le Vieux Fusil" zien en heb ik de film in 4K resolutie gepindakaasd en gisteravond bekeken.

Het schijnt dat regisseur Robert Enrico zich voor deze film liet inspireren door de wrede gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Franse dorpje Oradour-sur-Glane. Op 10 juni 1944 ("Le Vieux Fusil" speelt zich ook af rond die datum) passeerde namelijk een SS-Panzerdivisie (wat in "Le Vieux Fusil" ook het geval is) het dorpje, op de weg naar Normandië. In één dag tijd werden bijna alle 650 inwoners van het dorp zonder duidelijke reden vermoord en een deel van de huizen ging in vlammen op. "Le vieux fusil" vertelt eenzelfde soort verhaal en dat op een uiterst persoonlijke en betrokken manier.

Montauban, 1944. De invasie van Amerikaanse en Britse troepen in Normandië heeft plaatsgevonden en de Duitsers in Frankrijk zijn in grote verwarring. Alleen de Franse collaborerende militaire organisatie "Milice" gelooft nog in een goede afloop. Dokter Julien Dandieu (Philippe Noiret) verzorgt af en toe verzetsstrijders in zijn ziekenhuis. Omdat hij daardoor bedreigd wordt door de commandant (Jean-Paul Cisife) van de "Milice", besluit hij zijn vrouw Clara (Romy Schneider) en zijn 13-jarige dochter Florence (Catherine Delaporte) in veiligheid te brengen in het hooggelegen kasteel "La Barberie" dat de familie bezit op het platteland, in de onmiddellijke buurt van het dorpje Le Quercy. Omdat hij niet echt zonder hen kan leven gaat hij hen een kleine week later opzoeken met zijn auto. Bij aankomst in het dorpje treft hij er niemand aan. Alle dorpelingen werden samengedreven en neergeschoten in de parochiekerk. Vervolgens ontdekt hij bij het kasteel de levenloze lichamen van zijn vrouw en zijn dochter. Julien is radeloos van verdriet en woede en beraamt plannen om wraak te nemen op de in zijn kasteel overnachtende Duitse SS eenheid (negen SS'ers) onder leiding van een Hauptsturmführer (Joachim Hansen). Daarvoor gaat hij het jachtgeweer van zijn vader gebruiken dat in het kasteel verstopt ligt.

De film opent met een fietsende Julien, Clara, Florence en hun hond Marcel in betere tijden en dat begeleidt met mooie instrumentale muziek, waarna we "Montauban 1944" in beeld te zien krijgen, gevolgd door het mooie gezicht van Romy Schneider die zich in de avond voor een spiegel zit op te maken op haar slaapkamer. Daarna maken we even kennis met de hond Marcel die op hun bed ligt en ook met dochter Florence die de slaapkamer binnenkomt en bang is voor de ontploffingen buiten, waarna we marcherende Duitse soldaten zien die langs twee opgehangen Franse mannen lopen. En daarna krijgen we een rokende dokter Julien te zien, die vanuit het ziekenhuis (waarin veel oorlogsslachtoffers liggen en waaronder ook mannen uit het verzet) uit een raam kijkt. En als Julien dan op een gegeven moment naar huis rijdt, maken we ook nog kennis met zijn moeder (Madeleine Ozeray) en collega en goede vriend François (Jean Bouise) die samen met Clara een woordspelletje aan het spelen is. En dan hebben we min of meer ook alle hoofdrolspelers gehad en later in het verhaal maken we natuurlijk nog kennis met de SS'ers.

"Le vieux fusil" is een erg aangrijpende film (de twee opgehangen Franse mannen en de gewonden in het ziekenhuis tijdens de opening laten dat al gelijk zien) en op sommige momenten misschien iets te melodramatisch. De spanning wordt langzaam opgebouwd en tussendoor wordt herhaaldelijk met behulp van flashbacks getoond hoe het er in het gezin Dandieu aan toeging in betere tijden. Zo zien we hoe de wat sullige Julien zijn knappe vrouw Clara ontmoet en hoe ze samen met Juliens dochter Florence, uit een eerder huwelijk, gelukkig waren op hun kasteel "La Barberie".

Het kasteel speelt namelijk een belangrijke rol in de film, omdat Julien namelijk besluit, met de steeds dichterbij komende oorlog en de bedreiging van de "Milice" (die o.a. Juliens vrouw en dochter noemen), om zijn vrouw en dochter daar naar toe te brengen door François. Julien belooft zich snel bij hen te voegen, maar zijn roeping is op dit moment nog bij zijn drukke ziekenhuis en zijn oude moeder die liever thuis blijft en van wie hij hoort dat de Duitse "SS-Panzer-Division Das Reich" naar Normandië onderweg is. Maar de dagen zonder zijn geliefden trekken een zware wissel op Julien en François raadt hem aan om ook zijn vrouw en dochter achterna te reizen, al is het maar voor een weekendje. Via het liefelijke Franse landschap zien we hoe Julien in een vrolijke bui over de wegen rijdt in zijn auto.

Als Julien aankomt bij het dorpje Le Quercy in de buurt van het kasteel, valt hem op dat het dorpje stil en verlaten is, op een loslopende koe na. Dan ziet hij een vermoord kind op de grond liggen bij de kerk en als hij de kerk binnengaat, ligt deze vol met vermoordde dorpelingen, Als dokter kan hij geen hulp meer bieden en zijn gedachten vliegen naar het kasteel waar Clara en Florence zijn. Hij rent naar de hoofdpoort van het kasteel, maar daar zijn Duitsers en hij moet dus via de buitenkant het kasteel benaderen. Hier ziet hij door een gat in de muur een Duitse pantserwagen (een "Sd.Kfz. 251") die men aan het repareren is en een Volkswagen Kübelwagen.

Maar dan ziet hij ook de schoenen van zijn vrouw en zijn dochter in het gras liggen onder het bloed,… dood. En dan valt zijn blik op een zwart geblakerd lichaam,… zijn vrouw, zijn Clara,… Julien zijn gedachten worden dan aan ons getoond, waarbij we op heftige wijze zien hoe Clara verkracht wordt (dan krijgen we ook een borst van Romy Schneider heel eventjes te zien), terwijl dochter Florence moet toekijken. Clara ontsnapt aan de graaiende Duitse handen en rent op haar dochter af en probeert samen met haar te vluchten. Maar een Duitse luitenant (Robert Hoffmann) schiet met zijn pistool Florence dood in de rug. Clara wordt dan opgejaagd en kan geen kant meer op en stuit dan op een SS'er met een vlammenwerper. Deze SS'er giert in eerste instantie stralen vuur met zijn vlammenwerper over Clara heen, tot ze vol getroffen wordt. Die hele scène duurt maar een paar minuten, maar was wel heftig en indrukwekkend om te zien en te horen (o.a. vanwege het gierende geluid van de vlammenwerper en het geschreeuw van Clara). Julien denkt dan nog maar aan één ding, namelijk WRAAK.

Wat volgt is een schitterend kat en muis spel tussen Julien en de Duitse SS eenheid (die in het kasteel ook naar een gevonden strandfilm uit 1939 van Julien kijken) met wie hij één voor één afrekent en dat o.a. met sabotage van het kasteel via het drinkwater en de kasteelbrug. Daarbij is het natuurlijk voor Julien handig dat hij alle in's en out's over het kasteel weet (welke o.a. veel gangen en een doorkijkspiegel, welke we regelmatig te zien krijgen, heeft in een kamer), waar ook nog een jachtgeweer verstopt ligt, waar hij vroeger samen met zijn vader mee deed jagen op dieren zoals wilde zwijnen (daar krijgen we ook een flashback van te zien).

Het kat en muis spel begint na circa 62 minuten en van te voren krijgen we nog diverse flashbacks over betere tijden te zien. Snel na die flashbacks schakelt de regisseur dan weer over naar de actuele gebeurtenissen in het kasteel, waar na circa 63 minuten Julien met het jachtgeweer de eerste SS'er doodschiet vanuit de waterput en niet veel later laat hij twee SS'ers in de kübelwagen (die een Duitse divisie die langs het kasteel rijdt moeten gaan waarschuwen) naar beneden storten via de gesaboteerde kasteelbrug. Door het instorten van de kasteelbrug, zitten de overgebleven SS'ers ook opgesloten in het kasteel.

De Duitsers denken dat ze te maken hebben met partizanen en gaan ook achter Julien aan met o.a. de vlammenwerper. Hij wordt ook na circa 69 minuten opgepakt door een SS'er, maar dat is van korte duur omdat hij die SS'er tijdens een schermutseling doodslaat via o.a. een wasbak. Na circa 70 minuten komen er partizanen aangereden via een auto (die niet veel later ook weer vertrekken om versterking te halen) en proberen de SS'ers te ontsnappen door te abseilen uit het kasteel via een lang touw. Maar de eerste SS'er die probeert te ontsnappen via het touw, wordt na circa 74 minuten doodgeschoten door Julien met het jachtgeweer, waarna de overige SS'ers op hem beginnen te schieten en hij o.a. gewond raakt door een granaatontploffing (een scherf slaat in zijn linkerarm).

Er zijn dan nog vier leden van de SS eenheid over, waaronder hun Hauptsturmführer en die zegt na circa 75 minuten:

"We zitten in de val. De Partizanen hebben ons ingesloten. Hier komen we niet meer weg. Onze eenheden zijn al te ver weg. We zullen Duitsland niet meer terugzien. Er zit niets anders op dan onze huid zo duur mogelijk te verkopen. Voor Fuhrer, volk en vaderland. Heil Hitler."

Daarna probeert één van de SS'ers, te weten Walter (Antoine Saint-John), te deserteren door zich als een burger te vermommen, maar dat wordt verhindert door de Hauptsturmführer die Walter doodschiet met zijn pistool en waarbij hijzelf ook gewond raakt door een terugschietende Walter met een machinegeweer. Daarna lopen de SS'ers Klaus (Patrick Caillard) en Gunther (Daniel Celich) in een val (een put) van Julien, waarin hij beiden laat verdrinken door er water in te laten stromen en er een rooster op te gooien (zodat ze er niet uit kunnen komen).

Als Julien daarna wegloopt, vindt hij de vlammenwerper en komen er ook steeds meer partizanen naar het kasteel. De overgebleven Hauptsturmführer is dan ten einde raad en trekt zijn pistool na circa 92 minuten om zich door het hoofd te schieten voor de doorkijkspiegel. Verbaast ziet hij dan de spiegel vervormen en knetterend kapot springen als de vlammenwerper hem vol treft en de complete kamer in de hens zet. Partizanen zien de vlammen uit de ramen vliegen en trachten bluswater uit de waterput te halen.

Niet veel later arriveert François in een Jeep en vangt hij Julien op en samen vertrekken ze dan in Julien zijn wagen waarmee hij naar het kasteel was gereden. Julien is danig in de war en verkeert in een staat van ontkenning, en dan weer realisatie. Je weet dan als kijker dat Julien nooit meer zal terugkeren naar zijn kasteel. De film is dan na circa 95 minuten afgelopen, waarna we weer fietsende Julien, Clara, Florence en hun hond Marcel in betere tijden te zien krijgen en nu ook weer begeleidt met dezelfde mooie instrumentale muziek.

Behalve het verhaal, mocht de cast er ook wezen. Romy Schneider als Juliens lieftallige vrouw Clara, die het verloren geluk van Julian moet vertolken, schittert in haar rol met haar typerende stijl en vrouwelijkheid. Romy Schneider speelt nog levend een liefhebbende huismoeder, maar verandert in Juliens flashbacks in een intrigerende persoon waar zowel Julien als de kijker niet precies zijn vinger op kan leggen. Jammer dat Romy Schneider veel te vroeg (op 43-jarige leeftijd) is gestorven na een gebroken hart na de dood van haar 14-jarige zoon David, die op een hek gespietst werd toen hij viel tijdens een klimpartij.

Ook het spel van hoofdrolspeler Philippe Noiret als dokter / chirurg Julien Dandieu overtuigt. Het is duidelijk te zien wat zijn vrouw en kind voor hem betekenen en met dat als vertrekpunt wordt zijn wraaktocht even begrijpelijk als realistisch. Voor zijn rol won hij in 1976 ook de Franse "César (filmprijs)" als "Beste acteur", die toen voor het eerste werden uitgereikt. Ook de jonge Catherine Delaporte als de 13-jarige speelde goed en haar krijgen we zelfs een keer naakt (haar borstjes) te zien als ze uit bad komt na het uitvallen van de stroom. We zien haar via flashbacks soms ook als 8-jarige, waarbij haar rol dan gespeeld wordt door Caroline Bonhomme. De overige cast deed het ook goed zoals Jean Bouise (hij won de Franse "César (filmprijs)" als "Beste mannelijke bijrol") als François en de Duitsers praten gelukkig ook gewoon Duits.

Hoewel "Le vieux fusil" inmiddels al 50 jaar oud is, maakt de film nog steeds indruk en is het ook geen film voor gevoelige filmkijkers. De film doet een beroep op de primaire wraakgevoelens van de kijker en de emoties lijken daarbij de overhand te hebben op de rationaliteit. Het geweld dat door de Duitsers wordt gebruikt is te gruwelijk voor woorden en de wraak die Julian drijft, is eigenlijk net zo gruwelijk. "Le vieux fusil" laar je herinneren aan de hartverscheurende zinloosheid van de oorlog (zoals nu het geval is in de Oekraïne) en laat zien wat de implicaties zijn van geweld tegen burgers, tegen vrouwen en kinderen. Ondanks de datering is de film daardoor van alle tijden en voor alle tijden, want dat geweld vindt vandaag de dag nog steeds plaats.