Proshchanie (1983)

Die Sovjets wisten in ieder geval wel verd*md goeie films te maken. Elem Klimov werd voornamelijk bekend door de waanzinnige oorlogsfilm Kom en Zie uit 1985, maar deze doet er niets voor onder.
Ruimtevaart, televisie, de moderne tijd rukt op ook in de Sovjet-Unie, maar het eiland Matyora, zal moeten wijken voor een gigantisch stuwmeer voor het opwekken van elektriciteit.
De bewoners hebben geen haast met vertrekken en willen de laatste oogst nog binnenhalen. Bikkelhard realisme vermengd met drank, geschreeuw en gezang en het vuur dat alle laatste resten van het het eiland, huis voor huis, langzaam verschroeid.

Een prachtige film, inderdaad. En ook niet heel verbazend, gezien de bekende namen die hier bij betrokken zijn - Proshchanie is ooit begonnen door Larisa Shepitko die ik een maand of twee geleden ontdekt heb (via het puike oorlogsdrama Voskhozhdenie (1977)), en is na haar tragisch jonge overlijden uiteindelijk afgemaakt door haar man Elem Klimov. Inderdaad, de Elem Klimov die ook klassieker Idi i Smotri gemaakt heeft.

Dit is een heel ander soort film dan bovenstaande oorlogsdrama's, maar kan zich zeker ermee meten. Proshchanie is een portret van het boerendorpje Matyora, waar mensen al generaties lang met hun familie wonen, en waar ze lekker pastoraal bezig zijn met keuterboeren en dorpsfeesten houden. Maar Matyora moet wijken, want er komt een stuwdam en dat betekent dat het dorp op de bodem van een meer terecht zal komen. De korte beschrijving is niet helemaal kloppend, want een echte strijd tegen het water is er nooit - dat hun dorp en eiland zal sneuvelen in de vooruitgang is simpelweg van hogerhand besloten en is daarna onvermijdelijk geworden. Hoe dan ook, het is een prachtig beeld van een dorpsgemeenschap, met een hoop boosheid, nostalgie, maar ook feestgedruis (dat dorpsfeest is geweldig). En een hoop houten gebouwen die in vlammen opgaan. Prachtig gefilmd, en een behoorlijk pakkend verhaal over wat er allemaal sneuvelt in naam van de vooruitgang.

Gezien de regisseurs (en de kwaliteit) is dit misschien ook wel de moeite waard voor John Milton, trouwens.

Schitterende film, doordrenkt van melancholie, over een dorp dat wordt geofferd aan de vooruitgang- het moet plaatsmaken voor een stuwmeer. Zware kost zou je denken, maar dat valt ook wel weer mee, er zit ook dans en zang in, en vooral de feestscene gevolgd door een zwempartij is gedenkwaardig. Maar de ondertoon is onmiskenbaar zwaarmoedig, zeker naar het eind toe.

Het dorp raakt leger en leger, eerst verdwijnen de jonge mensen die zouden helpen met het maaien, daarna de kinderen, daarna de rest waarop alleen een paar oudjes en de graven van de voorouders overblijven. Het boenen en schrobben van haar gedoemde huis is Darya's vorm van protest, en dan rest alleen nog het wachten op het water. Mooie laatste scene hoe de boot met de opzichter zoekt naar het eiland in de mist, en de wanhopige schreeuw Matyora overgaat in het roepen om zijn moeder (mat).

Het laatste shot van de onverwoestbare boom is dan toch nog hoopvol te noemen- als laatste getuige van een verdwenen geschiedenis.