Dont Look Back (1967)

Erg interessante documentaire over Bob Dylan met enkele waanzinnige beelden. Alleen voelt het geheel voor mij wat rommelig aan. Ik zie het eerder als een soort videodagboek of als een document dan als een documentaire. Vind het dan ook vooral interessant hoe deze beelden door Scorsese zijn gebruikt voor No Direction Home. Don't Look Back is in ieder geval zeer waardevol materiaal.

Dat klopt, deze film speelt zich af voor die omschakeling. Ik heb een correctie voor het plot ingedient.

---------------------------------------

There must be some way out of here, said the joker to the thief

There's to much confusion, I can't get no relief.

Bussinesmen they drink my wine, plowmen dig my earth

None of theme along the line, know what any of it is worth.

- Uit All Along the Watchtower, van Bob Dylan

Dont Look Back is een boeiende documentaire over faam. De afgelopen paar dagen heb ik het een en ander gelezen over deze film en bijna alles komt terug op een grote discussie: is Bob Dylan zoals hij in deze docu naar voren komt een held of een klootzak eersteklas. Wat mij betreft allebei niet, maar wel een beetje van beide. Mijn gevoel was dat Dylan graag de mensen om hem heen wilde testen: de ongewenste volgers, de onbegrijpende interviews en zelfs (of juist?) de fans. Hij had er duidelijk weinig mee op en stelde ze vragen die moeilijk waren te beantwoorden. Daarin ging hij soms iets te ver en wordt hij inderdaad een klootzak. Daarnaast zitten tussen zijn genialere uitspraken ook zeker teksten van een bedroevend niveau, maar niemand kan de hele tijd gevat zijn. Hoe dan ook, intussen zag ik No Direction Home en kon ik deze film nog iets beter plaatsen. Dylan had inderdaad een gruwelijke hekel aan al die mensen die iets van hem moesten omdat hij bekend was en een nog grotere hekel aan mensen die hem in een hokje wilde duwen. Zijn geïrriteerdheid wordt dan beter te begrijpen, zelfs al gaat hij enkele keren te ver. Tekenend is het moment waarop Dylan twee jonge, vrouwelijke fans vraagt naar hun favoriete Dylannummers, waarna ze antwoorden 'The Times They Are A-Changing' om vervolgens 'Subterranean Homesick Blues' (een persoonlijke favoriet overigens) af te kraken omdat ze die niet 'echt Dylan' vinden. "Ah, dus dat soort fans zijn jullie", antwoord Dylan. Het bevalt hem niet dat het onzinnige Subterranean minder gewaardeerd wordt omdat het geen protestsong zou zijn. Veel fans in die tijd zagen Dylan als een icoon voor verzet, tot zijn teleurstelling.

Laten we ook eerlijk zijn, deze documentaire zou lang niet zo bekend geworden zijn als Dylan niet af en toe te ver ging. De discussies met de journalist van Time, de confrontatie met Donovan, het glas-incident en Dylans woordewisseling met een student zouden in een ophemelende documentaire (en zijn de meeste rockdocumentaires dat niet?) waarschijnlijk weggehaald worden. Het is dan ook de directheid en objectiviteit van de filmstijl die mij hier zo aanspreekt. Dit is niet 'Dylan the God' geworden, gelukkig. Er wordt niet geprobeerd om een legende van Dylan te maken en juist daardoor is dat wellicht wel gebeurt. Niettemin had ik de indruk dat Dylan zich bij vlagen zeer bewust was van de camera en dingen alleen deed omdat die camera aanwezig was, zoals Donovan onderbreken tijdens diens lied om zelf iets te gaan spelen.

Als een fan van Bob Dylan vond ik dit in ieder geval zeer interessant. Voor de wat al te grote fans is deze film soms een tegenvaller, omdat Dylan er niet altijd even positief in geportretteerd wordt. Overigens was de vorm van Dont Look Back enorm vernieuwend. Iemand zo dicht op de huid volgen met een draagbare camera voor een docu was echt nog nieuw.

4*

Give the anarchist a cigarette

Dont Look Back was zo'n documentaire/film die al geruime tijd op mijn verlanglijstje stond maar het heeft geruime tijd geduurd eer ik dit voor een wat schappelijke prijs op DVD vond. Ik heb altijd een dubbel gevoel bij documentaires die authentieke optredens combineren (ofwel krijg je een concert dat af en toe eens wordt onderbroken door one-liners van interviews ofwel krijg je een documentaire waar eens af en toe een fragmentje van een nummer wordt getoond) en vroeg me dan ook af welke richting D.A. Pennebaker ging uitgaan.

Het is dat laatste geworden en daar ben ik wel blij om aangezien Pennebaker er in slaagt om een erg open Bob Dylan voor zijn camera te krijgen. We volgen de zanger tijdens zijn Britse tour in 1965 waarin hij het aan de stok krijgt met vandalen (de scène waar iemand een glas uit het raam heeft gegooid is geweldig), waar hij de draak steekt met journalisten (die arme man van Time Magazine, die zal ook wel geen fan meer zijn) en waar hij zijn relatie met Joan Baez op de klippen ziet gaan. Dylan is arrogant, bij vlagen zelfs degoutant maar o zo interessant. Zelden een documentaire geweten die zo dicht op de huid van zijn hoofdpersonage zit en dat doet Pennebaker toch uitstekend. Bijzonder eigenlijk dat hij er zelfs in is geslaagd om onder andere de onderhandelingen van manager Albert Grossman (wat een imponerende figuur trouwens) in beeld te kunnen brengen. De concertbeelden zijn een leuke extra, maar bieden verder niet echt een meerwaarde omdat het geen volledige nummers zijn.

Wat daarentegen wel interessant is, zijn de jams die regelmatig werden gedaan om de verveling te doen verdwijnen. Inclusief een vroege versie van Love Is Just a Four-Letter Word, een Dylan nummer dat bij mijn weten nooit door hem zelf is opgenomen maar wel veelvuldig is gebracht door Joan Baez. Die verdwijnt halverwege uit de film (Dylan had beloofd dat ze mee mocht spelen op de concerten om haar carrière terug wat op te krikken maar kwam zijn belofte niet na waardoor de romance eindigde) maar er is nog genoeg ander interessant volk om je interesse te wekken. Het is echter natuurlijk de grote Bob Dylan show en in dat opzicht kom je hier als fan wel aan je trekken.

Ik moet No Direction Home nog maar eens in de herziening gooien, volgens mij haalde die toch wel serieus de mosterd bij deze Dont Look Back en ik twijfel al langer of die 4.5* eigenlijk niet wat te hoog is. Soit, Dont Look Back is een erg interessante blik in het leven van de jonge Dylan. Een must-see voor de fans als je het mij vraagt.

4*