Titicut Follies (1967)

8.4/10 (161 votes)

Indrukwekkende documentaire over een psychiatrische inrichting in Massachusetts. Zonder filmische opsmuk portreteert Frederick Wiseman een aantal gevangenen met een mentale afwijking. Vooral een aantal discussies tussen de gevangenen zijn interessant. Ongemakkelijk is ook de scene waarin via een buisje in de neus eten toegediend wordt bij een patient die weigert te eten. ****

In de Empire van mei 2004 wordt hij door twee van de drie geïnterviewde documentairemakers bestempeld als de beste documentaire ooit.

Deze documentaire was destijds het middelpunt van een verhitte discussie over privacy, zeker ook omdat sommige patiënten waarschijnlijk (geestelijk) niet in staat zijn geweest in te schatten wat de gevolgen zijn van het instemmen met de camera. Titicut Follies werd dan ook wereldwijd verboden (tot aan 1992) wegens inbreuk op de privacy.

De camera is inderdaad getuige van mensen in beledigende posities, maar het is toch de inrichting die ze daarin plaatst en op deze manier wordt zelfs het filmen van een scheerbeurt al een inbreuk op de privacy. Ondertussen probeert Frederick Wiseman de patiënten toch op een menselijke manier te portretteren.

Toch vind ik dat deze documentaire een duidelijkere richting had kunnen gebruiken. Het is toch vrij veel een willekeurige sequentie van schrijnende scènes. Ik miste bijvoorbeeld aandacht aan het 'waarom'. Interviews met de stafleden hadden dit wat meer kunnen uitleggen.

Als Wiseman écht aandacht zou schenken aan het waarom (op een explicite manier), zou Wiseman Wiseman niet zijn. Juist het dull registreren maakt zijn docu's exceptioneel en interessant. Titicut mag qua lengte wat beter behapbaar zijn dan films als Central Park en Near Death, ook hier houden sommige shots en scenes net lang genoeg aan om onder je huid te kruipen. Ik noem een 'spreekbeurt' op het grasveld en een evaluatie. Interessante cinema.

Jawadde, ontroerend.

En weerzinwekkend.

Een pijnlijk directe blik in het leven in een gekkenhuis in Massachusetts, in de jaren '60. Titicut Follies observeert allerlei gebeurtenissen in het dagelijkse leven aldaar, en het is best schrijnend om te zien. Veel van de gevangenen zijn duidelijk behoorlijk van het pad af. We zien compleet gestoorde, paranoide tirades, we zien volwassen mannen die geen fatsoenlijke zin meer uit kunnen brengen, we zien een Rus die, hoewel paranoide, zich vanuit zijn wereldbeeld uitstekend kan articuleren en voor wie het een hel is om tussen de raaskallende gekken te zitten. We zien ook de interactie met de behandelende staf en bewakers, wat ook niet altijd even fijn is, om het maar even als understatement te stellen - inclusief pesterijen en gedwongen behandelingen. Alles wordt ook lang genoeg in beeld getoond om het langzaam onder de huid te laten kruipen. Een kale doch boeiende documentaire die bijzonder ongemakkelijk maakt. 4.0*

Je vraagt je bij het zien van dergelijke docu's toch af wat de autoriteiten bezield had toestemming te geven aan een filmmaker opnamen te maken van het reilen en zeilen binnen hun instelling. Het lijkt alsof ze het wel grappig vinden, een van hen (de directeur?) gedraagt zich een beetje als de flauwe oom op feestjes, en ook sommige leden van het personeel maken geregeld ongepaste grapjes ten koste van de patiënten. Het was natuurlijk een andere tijd, waarin men niet gewend was aan dergelijke cinema, en waarschijnlijk vonden ze het gewoon te gek om gefilmd te worden en dacht men niet na over hoe dit alles over zou komen.

Wiseman laat de camera spreken en geeft geen enkel commentaar, wat bij dergelijke documentaires vaak ook het beste werkt. De beelden zijn in sommige gevallen mensonterend. Aan de meeste patiënten/gevangenen zit duidelijk een steekje los, al lijken zeer zware gevallen en mensen met lichtere psychische klachten allemaal door elkaar te lopen, maar ze worden daarnaast ook van hun menselijke waardigheid beroofd. Vooral Jim zal me bijblijven, die terwijl hij wordt geschoren voortdurend getreiterd wordt door de bewakers ("What did you say Jim?") en die daarna minutenlang gevolgd wordt door de camera terwijl hij naakt door zijn cel paradeert. Ook de scène met de dwangvoeding was moeilijk uit te kijken, misschien wel omdat de man het zo gelaten ondergaat. Wiseman had later spijt van de editing van die scène, waarbij de beelden van de dwangvoeding worden afgewisseld met korte cuts die voorbereidingen op de begrafenis van diezelfde man tonen, omdat de kijker te veel wordt gestuurd.